DEN HAAG - Drie maanden voor de gemeenteraadsverkiezingen zet de Haagse VVD openlijk vraagtekens bij een coalitie met Richard de Mos. De liberalen stapten weliswaar in 2023 uit het college, omdat coalitiegenoten niet met De Mos wilden samenwerken na zijn vrijspraak. Maar de VVD heeft schoon genoeg van de politieke handel en wandel van Hart voor Den Haag. 'Het is ondoordacht, kortzichtig en gericht op ophef.'
Al 34 jaar draait de VVD onafgebroken aan de bestuurlijke knoppen op het Haagse stadhuis. Tot daar in de zomer van 2023 abrupt een einde aan komt door eigen toedoen. De VVD breekt met coalitiegenoten D66, GroenLinks, PvdA en CDA. De actie heeft tot gevolg dat de twee VVD-wethouders ontslag nemen en de VVD in de oppositie terecht komt.
'Daar hadden we natuurlijk rekening mee gehouden', blikt VVD-lijsttrekker Lotte van Basten Batenburg daar meer dan twee jaar later op terug. 'We hebben in de eerste dagen na het uiteenvallen van de coalitie nog wel gesprekken gevoerd met andere partijen over samenwerking. Die leken voorzichtig op positieve reacties te kunnen rekenen. Maar uiteindelijk kwamen we toch in de oppositie terecht.'
Reden van de breuk is dat de toenmalige coalitie het niet eens kan worden over samenwerking met Hart voor Den Haag na de vrijspraak van Richard de Mos, zijn partijgenoten en vijf ondernemers. Het Openbaar Ministerie (OM) beschuldigt ze van corruptie, maar de rechter veegt daar in het voorjaar van 2023 de vloer mee aan en spreekt iedereen vrij.
De vrijspraak maakt de weg vrij voor Hart voor Den Haag, de grootste partij in de stad, om zich aan te sluiten bij de coalitie, vindt de VVD. Maar daar denken coalitiegenoten anders over. Een aantal weigert hierover gesprekken te voeren en dat kan de VVD niet verkroppen. De partij stapt uit de coalitie. 'Soms heb je in het leven niets te kiezen, maar kun je alleen het juiste doen', zijn daarbij de woorden die Van Basten Batenburg gebruikt.
In 2019 wordt duidelijk dat het OM de oud-wethouders Richard de Mos en Rachid Guernaoui, voormalig Hart voor Den Haag-raadslid Nino Davituliani en vijf Haagse ondernemers verdenkt van onder meer corruptie, het lekken van geheime informatie en later zelfs lidmaatschap van een criminele organisatie.
Bijna vier jaar later spreekt de rechter iedereen op alle punten vrij. Het OM gaat in hoger beroep, maar ook het gerechtshof spreekt de politici en ondernemers vrij van corruptie.
Wel vindt het gerechtshof dat De Mos en Guernauoi schuldig zijn aan het lekken van geheime informatie. Hiervoor krijgt De Mos een voorwaardelijke geldboete van 2000 euro, Guernaoui krijgt geen straf opgelegd. Guernaoui is in cassatie gegaan tegen zijn veroordeling.
Spijt heeft Van Basten Batenburg niet van de keuze om te breken. 'Daar hebben we goed aan gedaan', zegt ze. 'Daar zijn ik en de fractie nog steeds van overtuigd. Wij hadden niet in die coalitie kunnen blijven. Daarvoor waren de verhoudingen te zeer verziekt. En het is voor ons ook heel goed om eens in de oppositie te zitten.'
Dat is wel even wennen. Van Basten Batenburg: 'We hebben ons, na de coalitiebreuk, afgevraagd hoe we onze oppositierol willen vervullen. Op welke thema's willen we er voor de stad zijn en hoe willen we ons verhouden in de gemeenteraad. Daar hebben we als fractie een dag bij stilgestaan tijdens een soort heidag.'
De conclusie van de VVD is dat de partij een constructieve oppositiepartij wil zijn. 'We willen niet anti-coalitie zijn, want als je wat wil bereiken moet je samenwerken', zegt Van Basten Batenburg. 'Waar mogelijk steunen we plannen of we proberen ze beter te maken. Alleen dan kan je impact hebben voor de stad.'
Deze 'constructieve' samenwerking ontbreekt volgens Van Basten Batenburg in de huidige coalitie, waar plannen geregeld tot hoog oplopende spanning leiden. Zo wankelt de coalitie al eens over de uitbreiding van de zero-emissiezone naar de kust en ontstaat er onlangs een fikse ruzie over de afsluiting van de Daal en Bergselaan.
Nadat de VVD in 2023 uit de coalitie is gestapt sluiten de Partij voor de Dieren en DENK zich aan bij de bestaande coalitie. De coalitie bestaat sindsdien uit zes partijen: D66, GroenLinks, PvdA, Partij voor de Dieren, CDA en DENK.
Vorig najaar verliest de coalitie haar meerderheid, omdat een PvdA- en een CDA-raadslid zich aansluiten bij Hart voor Den Haag.
'In deze coalitie is iedereen elkaar aan het bevechten. In zo'n coalitie zouden wij nooit stappen', zegt Van Basten Batenburg. 'Ze gaan rollebollend over straat. Maar dat hoeft niet als je afspraken maakt waarbij je elkaar de ruimte geeft en je je afspraken nakomt.'
Niet dat de VVD zich in het verleden altijd netjes heeft gedragen, erkent ze. 'Met de VVD ging ook niet alles fantastisch. Ook met ons knetterde het weleens in een coalitie. Maar onze rol in de oppositie zorgt er nu voor dat we met een andere blik kijken naar de werking van een coalitie.'
En die ervaring heeft de liberalen aan het denken gezet over de vraag in wat voor coalitie zij willen stappen, mocht die mogelijkheid zich voordoen na de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart.
Van Basten Batenburg: 'Een partij als de VVD zal altijd in een volgende periode weer bereid zijn om bestuursverantwoordelijkheid te nemen. Maar wel in een stabiele coalitie, want dat hebben we nodig om alle uitdagingen waar de stad voor staat aan te kunnen gaan.'
Met welke partijen denkt de VVD dat te kunnen? 'We sluiten niemand uit', zegt ze daarover. 'Ook partijen als DENK of de PVV niet, alhoewel op inhoudelijke gronden samenwerking natuurlijk niet erg voor de hand ligt. Er zijn partijen met wie we sneller en minder snel gaan samenwerken.'
Opvallend genoeg is Van Basten Batenburg bijzonder sceptisch over een samenwerking met Richard de Mos. 'Best veel mensen denken dat wij automatisch met Richard de Mos in een coalitie stappen, omdat wij in 2023 vanwege zijn rechtszaak uit de coalitie zijn gestapt', zegt ze. 'Dat is een verkeerde inschatting.'
Want Van Basten Batenburg heeft haar buik vol van de politiek van De Mos, die ze 'ondoordacht en kortzichtig' noemt. Ze heeft een trits aan voorbeelden die volgens haar bewijzen dat het lastig kersen eten is met Hart voor Den Haag.
'Je moet rekening met elkaar willen houden', zegt ze. 'Maar de afgelopen jaren hebben we gezien hoe Hart voor Den Haag dingen doet en dan maak ik mij zorgen over een samenwerking in een coalitie.'
Zo heeft De Mos volgens haar de neiging om snel iets op sociale media te zetten, ook als is afgesproken dat niet doen. 'Dan blaas je een coalitie al gauw op. Je moet met elkaar praten en het niet gewoon op Twitter gooien.'
En ze stoort zich aan de manier waarop Hart voor Den Haag met moties omgaat.
Van Basten Batenburg: 'We krijgen regelmatig een berichtje van iemand van Hart voor Den Haag waarin staat: ik steun jouw motie als je de mijne steunt. Zo werkt het niet. Ik steun een voorstel als het goed is. Het is geen kwestie van voor wat hoort wat. Ik wil niet in een uitruilcoalitie komen.'
Ook ligt een actie van De Mos in december vorig jaar nog vers in haar geheugen. De hele Hart voor Den Haag-fractie liep toen weg bij een stemming over parkeernormen, omdat het parkeerreferendum op dat moment nog in de lucht hing.
'Als Hart voor Den Haag had meegestemd dan hadden we een meerderheid gehad om het parkeerbeleid aan te passen', zegt Van Basten Batenburg daarover. 'Maar omdat De Mos op een procedureel punt zijn zin niet kreeg, deed hij niet mee. Dan blaas je uiteindelijk het resultaat op voor de stad.'
Verder ontbreekt het bij Hart voor Den Haag aan reële oplossingen, vindt Van Basten Batenburg. 'De Mos belooft dat er in de volgende periode vijfhonderd parkeerplaatsen per stadsdeel bij komen. Dat kan helemaal niet', zegt ze. 'Wij willen een coalitie met realiteitszin.'
Kortom: bij de VVD is momenteel onvoldoende vertrouwen in een samenwerking met Richard de Mos. 'We gaan niet zomaar met De Mos', zegt Van Basten Batenburg. 'Hij gaat voor het resultaat in aandacht, maar je brengt oplossingen niet dichterbij door met een circus van groene jasjes door de stad te trekken, heel veel herrie te maken en hopen dat je zoveel mogelijk aandacht naar je toetrekt.'
Richard de Mos denkt niet dat zijn manier van opereren ervoor zorgt dat hij politiek geïsoleerd raakt. In een interview met Omroep West zegt hij afgelopen zomer dat bij hem 'de koffie altijd voor iedereen klaarstaat'.
'We willen met iedereen samenwerken en dat hebben we de afgelopen jaren ook heel veel gedaan', zei hij toen. 'We helpen altijd als wij plannen wel goed vinden. Er zijn heel veel plannen van dit minderheidscollege die zijn aangenomen met steun van de twaalf zetels van Hart voor Den Haag.'
Ook zei hij dat Hart voor Den Haag enorm veel investeert in het leggen van contacten met partijen en wethouders om te kijken waar ze elkaar kunnen vinden. De Mos: 'Dus wij willen graag samenwerken en dat moet ook.'
Maar over een alternatieve, linkse coalitie met GroenLinks-PvdA is de VVD ook niet enthousiast. Van Basten Batenburg: 'Als je ons vraagt wat onze ideale coalitie is, dan is die natuurlijk zeker niet over links. Maar voor ons staat een stabiele coalitie wel voorop. Dat hebben we nodig.'
'Ik ga niet voorschrijven wat een andere partij moet doen', vervolgt ze. 'Het gaat mij erom in wat voor coalitie wij zouden willen stappen. En we staan in Den Haag voor grote problemen, zoals de woningmarkt die vastzit, de wegen die dichtslibben, een deel van de stad is economisch erg zwak, de financiële reserves van de gemeente zijn op. We moeten moeilijke keuzes maken en dat zijn geen korte klappen.'
Van Basten Batenburg vindt niet dat haar voormalige coalitiegenoten achteraf gelijk hadden met hun weigering om met De Mos in zee te gaan. 'Er zijn genoeg gesprekken met hem geweest waarna ik dacht: we kunnen elkaar vinden.'
Bovendien is ze er nog altijd van overtuigd dat een samenwerking in 2023 mogelijk was geweest. 'Als De Mos bij onze coalitie was gekomen dan denk ik dat het was gaan werken', zegt ze. 'Dan waren we ook een beetje bij elkaar gekomen en was de geschiedenis natuurlijk anders gelopen.'
Source: Omroep West Den Haag