is wetenschapsjournalist en columnist van de Volkskrant.
‘Ik zou de psychiater toch maar binnenvragen’, schreef arts Bert Keizer onlangs in Trouw. Zijn column ging over postcovid, ME en andere post-acute infectiesyndromen (PAIS), een verschrikkelijke ziekte waarbij mensen na corona, sepsis of een andere infectie niet meer beter worden. Een flinke deel van hen raakt uitgeput en ziek van kleine inspanningen (PEM), of voelt zich duizelig, misselijk en wazig wanneer ze te lang rechtop moeten zijn (POTS). Er zijn in Nederland, ruw en voorzichtig geschat, ruim een half miljoen PAIS-patiënten, van wie er minstens 90 duizend ernstig ziek zijn. Sommigen kunnen alleen nog in een donkere kamer op bed liggen.
Deze mensen adviseert Keizer dus de hulp van een psychiater. Volgens hem kunnen artsen geen lichamelijke oorzaak vinden voor PAIS, waarop hij zich afvraagt: ‘Is er dan geen psychische verklaring?’ PAIS-patiënten willen er – wederom, volgens Keizer – echter niets van weten. ‘Men zegt eigenlijk: wij zijn heus niet gek, we hebben écht iets.’
Keizers column deed me een beetje denken aan een opiniestuk van psychiater Jan Derksen, die een paar jaar geleden schreef dat postcovid – volgens hem – voortkomt uit psychologische processen, iemands persoonlijkheid zelfs, en dat het idee dat je lichamelijk ziek bent de klachten in stand houdt.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Ik moet bekennen dat zulke stukjes me tegenwoordig extra aangrijpen. Mijn jongste dochter heeft namelijk postcovid en POTS. Een leven vol waterpolotrainingen, scoutingkampen en boswandelingen heeft plaatsgemaakt voor thuiszitten van school, een rolstoel, dagen liggend op de bank. Ze volgt geen onderwijs, kan niet sporten, haar vrienden vonden haar ziekte te lastig of zijn haar vergeten. Een goede dag is niet meer: de hele dag zwemmen. Een goede dag is nu: lang genoeg rechtop kunnen staan om samen soep te maken. De kunst, om te voorkomen dat je hart breekt, is om niet te ver vooruit te kijken, en niet te vaak achterom.
Als ik dacht dat een psychiater mijn dochter zou kunnen helpen, dan stonden we er morgen op de stoep. Maar ik zie de logica achter Keizers redenering niet. Hoe raken mensen die een fijn en actief leven leidden na een virusje ineens psychisch zo in de knoop dat ze niet meer uit bed kunnen komen? Is hun psyche veranderd door de infectie? Of hadden deze mensen al die tijd een soort ziekmakende persoonlijkheid in zich, die stil zat te wachten op de juiste bacterie om zich te manifesteren? Hoe moet ik me dit voorstellen? Ik neem toch aan dat achter de suggestie ‘het is psychisch’ in elk geval een idee van een psychologisch mechanisme moet zitten? Anders is het toch niets meer dan een soort afvoerputje; een plek waar je mensen laat aanspoelen als je het als arts verder ook niet meer weet?
Of, in dit geval, nóg niet weet. Want Keizer vergeet dat wanneer artsen voor een ziekte geen lichamelijke oorzaak vinden, er twee verklaringen mogelijk zijn: het kan inderdaad psychisch zijn, of artsen weten nog niet goed waar ze naar moeten zoeken. Er is alle reden om te denken dat bij PAIS dat laatste het geval is. Recent onderzoek laat zien dat er van alles fout kan gaan in zo’n lijf: een ontregeld immuunsysteem dat niet tot rust komt, mitochondria die niet goed werken, bloedstolling die van slag is, verstoringen in het zenuwstelsel.
Wat zou de psychiater die Keizer erbij wil halen hieraan kunnen doen? Kan het aanleren van meer helpende gedachten je immuunsysteem kalmeren? Je mitochondria beter laten werken? Waarschijnlijk niet. Eerder dit jaar waarschuwden twee psychiaters nog dat POTS vaak foutief wordt aangeduid als angst- of stemmingsprobleem. Behandeling is dan tevergeefs. Deze patiënten worden immers niet ziek door hun angst, maar angstig doordat ze ziek zijn en niet goed weten wat er met hun lichaam aan de hand is.
Artsen weten dat ook niet precies, met name omdat velen van hen te lang hebben gedacht als Keizer: PAIS zal wel psychisch zijn. ‘De ziekte is lange tijd niet serieus genomen, het aantal wetenschappers dat zich wereldwijd met dit onderwerp bezighield, was niet groot’, vertelt een epidemioloog die betrokken is bij een groot onderzoek naar de biomedische oorzaken van ME. Dat soort studies is pas net goed begonnen. Iets dat emeritus hoogleraar Jos van der Meer wijt aan een gebrek aan nieuwsgierigheid bij artsen. ‘Artsen houden er niet van als ze weinig voor een patiënt kunnen betekenen.’
Dat klinkt als een probleem dat wél echt tussen de oren zit. Misschien zouden deze artsen eens met een psychiater moeten praten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns