Programma's die in het kader van de bezuinigingen sneuvelen, aanvallen vanuit de politiek en een mislukte poging om omroephuizen te vormen: 2025 was een bewogen jaar voor de NPO. Ook in het komende jaar keert de rust nog niet terug.
Het begon in april met het plan van Eppo Bruins, de toenmalige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, om het omroepstelsel te vernieuwen. Het belangrijkste onderdeel: de dertien omroepen moeten samengaan in maximaal vijf omroephuizen. Het doel is een nauwe samenwerking tussen de omroepen, die tot meer efficiëntie en een kostenbesparing moet leiden.
De NPO en de omroepen omarmden de hervormingsplannen die hen ook moeten helpen toekomstbestendig te zijn. De samenleving verandert en meegaan met de tijd is noodzakelijk om de verschillende doelgroepen te blijven bereiken. Zo kijkt het jonge publiek geen televisie meer, maar kiest het voor mediaplatformen zoals YouTube, Instagram en TikTok.
Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap schakelde een adviesbureau in om de mogelijke varianten voor de omroephuizen te onderzoeken. De omroepen toonden zich voorafgaand aan dit proces welwillend. Onder meer AVROTROS en PowNed zagen het wel zitten in een omroephuis geclusterd te worden, omdat ze op terreinen als ICT, juridische zaken, financiën en personeelszaken al samenwerken.
In de praktijk bleek het opzetten van de omroephuizen een ingewikkelde klus, zoals mediahistoricus Huub Wijfjes al in gesprek met NU.nl voorspelde. Ondanks de overtuiging van omroepen dat een hervorming noodzakelijk is, is het vormen van omroephuizen niet gelukt. Sommige varianten zorgen voor te weinig inhoudelijke samenhang, andere zouden leiden tot interne strijd om geld. De regie is nu in handen van de politiek.
De hervorming van het omroepbestel komt voort uit het coalitieakkoord. Daar bereikten PVV, NSC, VVD en BBB - die de NPO onlangs nog "activistisch" noemde - halverwege 2024 overeenstemming over. Het akkoord omvatte ook een bezuiniging van jaarlijks ruim 100 miljoen euro op een totaalbudget van ongeveer 1 miljard euro. Een fors bedrag, maar toch waren ze bij de publieke omroepen opgelucht. Als het aan PVV-leider Geert Wilders had gelegen, verdween de NPO volledig.
Volgens de PVV was de NPO vooral bezig met propaganda "in plaats van eerlijke informatie en ontspanning". "We worden dagelijks getreiterd met klimaatpaniek en diversiteitspropaganda. De financiering wordt dan ook geheel beëindigd", schreef de partij in 2023 in haar verkiezingsprogramma. De VVD ging niet zo ver, maar haar pleidooi voor een bezuiniging van 400 miljoen euro was ook niet mals.
Maar het bleef niet bij de bezuiniging van ruim 100 miljoen euro. Vanaf 2027 moeten de NPO en de omroepen het jaarlijks met 156 miljoen euro minder doen.
Het was na de bezuiniging van 200 miljoen euro in 2012 al even geleden dat de publieke omroepen gekort werden. Maar dat maakt de gevolgen van de nieuwe bezuinigingsronde niet minder groot. Medewerkers verliezen hun baan, kijkers en luisteraars verliezen hun programma's. De vrees voor een verschraling van het programma-aanbod heerst.
Kassa, Andere Tijden Sport, Zomergasten, First Dates, Draadstaal en Opium op Oerol: het is greep uit de programma's die sneuvelen. En dat is nog maar het begin, want in de komende tijd zullen meer titels volgen. De omroepen laten aan NU.nl weten daarover in gesprek te zijn met de NPO.
Het schrappen van programma's is pijnlijk, maar levert op korte termijn resultaat op. Dat de bezuiniging vooral culturele programma's treft, die de commerciële zenders niet hebben, kan op veel onbegrip rekenen. Maar dat zijn de programma's waar het meeste budget naartoe gaat, samen met de sport- en journalistieke programma's.
Ter illustratie: het budget voor culturele programma's bedraagt in 2026 ruim 117 miljoen euro. Voor amusement staat een bedrag van zo'n 17 miljoen euro.
Het is de vraag of een nieuw kabinet kan voorkomen dat we het in 2027 met minder programma's en meer herhalingen moeten doen. Na de val van het kabinet heeft de NPO samen met het College van Omroepen (CvO) een oproep gedaan om de bezuinigingen terug te draaien.
"Om in tijden van verandering en spanning zekerheid te kunnen blijven bieden, door middel van toegankelijke, betrouwbare en verbindende programmering en nieuwsvoorziening, moeten de voorgenomen forse bezuinigingen op de publieke omroep worden teruggedraaid", staat in de oproep.
De bezuiniging is al opgenomen in de meerjarenbegroting en daarom lijkt het volledig terugdraaien niet voor de hand liggend. In dat geval hopen de NPO en CvO dat de bezuinigingen in omvang en tijd in de pas lopen met de hervormingen. Het is de verwachting dat de hervormingsplannen die in 2029 gereed moeten zijn, leiden tot een efficiëntere organisatie en een kostenbesparing.
Een klein lichtpuntje: mogelijk mogen televisie en radio vanaf 2027 meer reclame uitzenden. Een verhoging van de zendtijd voor reclame van 8 naar 10 procent zou jaarlijks ongeveer 12 miljoen euro opleveren. De Ster, het reclamebedrijf van de NPO, meer ruimte geven om reclametijd te verkopen, kan dus een deel van de bezuinigingen opvangen.
Source: Nu.nl algemeen