In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan wekelijks over wat hem opvalt. Deze week: milieu-informatie zou zo veel mogelijk openbaar moeten zijn, maar wordt vaak krampachtig achtergehouden. Een praktijkvoorbeeld.
Als burger heb je het recht om te weten wat er om je heen allemaal in het milieu wordt geloosd. Of het nou gaat om een fabriek met mysterieuze schoorsteendampen, pfas-lozingen in de rivier of bodemvervuiling door een lekkende mestzak, hierover zou zo veel mogelijk informatie openbaar moeten zijn.
Dat vind ik niet alleen, maar het is ook de wet. Het staat in het verdrag van Aarhus, dat ruim twintig jaar geleden door Nederland en de EU is ondertekend. Burgers moeten volgens het verdrag milieu-informatie makkelijk kunnen opvragen en overheden moeten hun best doen om zulke informatie actief openbaar te maken.
Laat ik het voorzichtig zeggen: dat gaat niet altijd heel lekker. Een sprekend voorbeeld is de weigering van demissionair minister Femke Wiersma om dieraantallen van boeren openbaar te maken, ook al zijn alle experts en juristen (en inmiddels ook de Raad van State) het erover eens dat zulke gegevens niet geheim kunnen blijven.
Maar de toegang tot milieugegevens wordt niet alleen bemoeilijkt door een dwarse minister, merkte ik zelf de afgelopen maanden. Samen met onderzoeksredactie Investico deed ik onderzoek naar het gebruik van staalslakken in Nederland, en bekeken we tal van onderzoeken naar de milieueffecten van dit restmateriaal.
Ik wilde hiervoor weten hoe het zat met milieuvervuiling in Oude-Tonge, op Goeree-Overflakkee. Ik las een onderzoek van Deltares naar verontreiniging door staalslakken die daar op een industrieterrein liggen. Daarin werd verwezen naar een eerdere studie door adviesbureau Tauw, maar die was nergens online te vinden.
In al mijn naïviteit dacht ik dit rapport wel even te kunnen opvragen bij de lokale omgevingsdienst die het rapport had besteld. Maar nee: na drie dagen kreeg ik van een woordvoerder te horen dat zij het rapport niet kon opsturen. Ik zou wel een informatieverzoek kunnen doen onder de Wet open overheid (Woo). "Dat is juridisch nou eenmaal zo", klonk het.
Ten eerste: dat is juridisch helemaal niet zo. Een pdf-bestandje naar een journalist mailen is in Nederland (nog) gewoon toegestaan. Maar ik wilde me niet uit het veld laten slaan, dus diende ik afgelopen juni toch maar zo'n verzoek in. Omdat ik nu achterdochtig was geworden en vreesde dat er iets werd achtergehouden, vroeg ik ook alle communicatie rond het rapport op.
Daarmee kwam een juridisch proces op gang dat ongetwijfeld veel geld en tijd heeft gekost. Het zou ruim vijf maanden duren voordat alle opgevraagde documenten daadwerkelijk openbaar waren. Je kunt ze alle 122 hier vinden.
Wat schetst mijn verbazing: uit de documenten blijkt dat het betreffende onderzoek in 2021 al eens was verstrekt aan iemand anders die zo'n informatieverzoek had gedaan. Dat betekent dat de omgevingsdienst het onderzoek ook onmiddellijk had moeten opsturen toen ik erom vroeg.
Ik ben niet de enige die dit overkomt. "Helaas komt dat behoorlijk veel voor", zegt Tim Staal, journalist en medeoprichter van een expertisecentrum voor Woo-verzoekers. Hij merkt dat ambtenaren vaak zelf ook niet goed weten wat er al openbaar is, omdat dat (nog) niet op één centrale plek hoeft te worden bijgehouden.
Toevalligerwijs kwamen de staalslakken in Oude-Tonge afgelopen week weer in het nieuws. Het bedrijf Comgoed, dat de slakken op zijn terrein heeft liggen, gaat ze weghalen. Wat er vervolgens mee gebeurt, is onduidelijk. "De staalslakken worden afgevoerd naar het buitenland, wij hebben daar verder geen zicht op", zegt een woordvoerder van de gemeente Goeree-Overflakkee.
Op haar site schreef de gemeente dat er in Oude-Tonge "geen vervuiling in de bodem en het grondwater" is aangetroffen. Iets dat wordt tegengesproken door de onderzoeken van Tauw en Deltares, die onder meer wijzen op zware metalen en een lage zuurgraad in het grondwater onder de staalslakken.
Wel concludeert Tauw dat de staalslakken niet meer uitlogen. Dat wil zeggen dat er nu geen vervuilende stoffen meer uit de staalslakken komen. Iets wat een handhaver van het Waterschap Hollandse Delta vervolgens meteen weerspreekt: "De conclusie dat de staalslakken niet meer uitlogen, is veel te snel getrokken."
Toch goed om te weten. Jammer dat het vijf maanden moest duren.
Ausra Revutaite woont al dertig jaar in het Tian Shan-gebergte op de grens tussen Kazachstan, Kirgizië en China, om de effecten van klimaatverandering te bestuderen. In Woman and the Glacier zien we haar aan het werk, maar vooral ook de ruige en prachtige omgeving.
Het is zo'n film waarin nauwelijks iets wordt gezegd, maar je lang de tijd krijgt om te kijken naar druppelend ijs en vallende rotsen. En, niet onbelangrijk, naar het gestoei tussen de bevriende kat en hond van de hoofdrolspeelster. Om een uurtje bij weg te dromen, op DAFilms.com.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kan me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch