Dat de Oekraïense president Volodymyr Zelensky praat over verkiezingen en de concessie van het afstaan van grondgebied, laat zien hoe de VS hem onder druk zet, zeggen experts tegen NU.nl. "We schuiven met z'n allen verder op richting Rusland."
Afgelopen week was opnieuw een wervelwind als het ging om het Oekraïense vredesproces. Oekraïne overhandigde een twintigpuntenplan aan de VS, een antwoord op het Amerikaanse 28 puntenplan dat sterk in het voordeel van Rusland was.
Ook gaf de Oekraïense president voor het eerst aan bereid te zijn om verkiezingen te organiseren en om eventueel Oekraïens grondgebied af te staan. Dat laatste wil hij alleen doen als Oekraïners daar in een referendum goedkeuring voor geven.
Tussen die uitspraken door reisde Zelensky voor overleg van Londen naar Brussel en Rome. Hij voerde er gesprekken met onder meer de Britse premier Keir Starmer, NAVO-baas Mark Rutte en de Italiaanse premier Giorgia Meloni.
Maar ondanks de inspanningen van de Oekraïner werd de voorbije week één ding duidelijk, zeggen experts tegen NU.nl: Russische standpunten krijgen steeds meer de bovenhand tijdens de gesprekken.
Volgens Nicolaas Kraft van Ermel-Nijland is dat vooral duidelijk bij de Amerikaanse houding. Hij is Ruslanddeskundige verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen. Trump is duidelijk vatbaar voor Russische argumenten, maar ook Europa schuift volgens hem mee op. Dat komt doordat Europa steeds moet reageren op die Amerikaanse standpunten.
Kraft van Ermel-Nijland neemt een standpunt van NAVO-baas Mark Rutte als voorbeeld. Die wees aanvankelijk de opgave van Oekraïens grondgebied resoluut af. "Intussen heeft hij het daar wel over."
Laurien Crump, buitenlandexpert aan de Radboud Universiteit, verwijst naar de discussie over NAVO-lidmaatschap voor Oekraïne. "Daarover gaat het nu niet eens meer", zegt ze. "En ook dat het bezette deel van de Donbas verloren is, lijkt bijna een voldongen feit. Je ziet daarin hoe ver we al zijn opgeschoven richting Rusland."
Crump beschrijft het als "de wereld op zijn kop". Volgens haar worden "aan het slachtoffer eisen gesteld die je normaal aan de agressor zou stellen". Ze verwijst daarmee naar de harde opstelling van Trump tegenover Oekraïne en zijn geduld met Poetin. Volgens haar zijn de Amerikaanse president en zijn entourage de voornaamste reden dat het zover is kunnen komen.
"Af en toe raakt Trump wel geïrriteerd door Poetin", zegt ze. "Maar dan krijgt hij een cadeau of zijn die frustraties na een telefoontje weggewerkt". In de tussentijd beweegt Rusland helemaal niet. "Integendeel. Sinds dat 28 puntenplan zijn de bombardementen in het westen van Oekraïne alleen maar toegenomen, en ook op energiecentrales."
De Amerikaanse druk op Oekraïne neemt intussen alleen maar toe. Volgens de experts is dat de reden dat Zelensky nu praat over verkiezingen en de concessie van grondgebied, mits dat via een referendum gebeurt. De president kan zich ondanks de Amerikaanse standpunten niet permitteren om militaire steun of inlichtingen uit de VS kwijt te raken.
Toch noemt Crump het - gezien de omstandigheden - slim van Zelensky om dit te doen. "Hij legt de bal daarmee weer in het kamp van Trump. Hij zegt: aan mij zal het niet hebben gelegen als er geen vrede komt. Ook vraagt hij keiharde veiligheidsgaranties van de VS en Europese landen om verkiezingen en een referendum mogelijk te maken."
Dat beaamt Hans van Koningsbrugge. Hij is hoogleraar Geschiedenis en Politiek van Rusland aan de Rijksuniversiteit Groningen. "Zelensky betrekt zo het Westen erbij, want voor zo'n verkiezing met veiligheidsgaranties zullen er waarnemers moeten komen." Dat kan volgens hem een opstapje zijn voor een vredesmacht en meer permanente vrede.
Maar hoopvol maakt het Crump niet. Geen enkel scenario voor Oekraïne ziet er wat haar betreft goed uit. Als het tot een snelle vrede komt, zal dat ongetwijfeld met slechte voorwaarden zijn voor Oekraïne. En als het helemaal misloopt tussen de VS en Oekraïne, staat Oekraïne er evenmin goed voor. Het lijkt haar dat Zelensky nu vooral tijd probeert te kopen en de vredesonderhandelingen terug naar zich toe wil trekken.
Wat Trump betreft moet het vooral snel gaan. Het liefst nog pakt hij uit met vrede voor de Kerstperiode "Hij kiest daarom voor de weg van de minste weerstand", zegt Crump. Die weg lijkt nu door Oekraïne te lopen.
Dat beaamt Kraft van Ermel-Nijland. "Volgens mij niet om de vrede an sich, maar om zichzelf groter te maken. Alles wat in de weg staat zal het ontgelden. Het maakt Trump daarbij niet uit wat moreel goed of fout is." Eerder prees de Amerikaanse president zichzelf omdat hij in zijn tweede termijn al acht oorlogen zou hebben opgelost, maar dat aantal klopt niet.
Dit weekend ontmoeten de Amerikaanse gezant Steve Witkoff, Zelensky en Europese leiders elkaar in Berlijn. De ontmoeting wordt omschreven als "cruciaal". Maar volgens Van Koningsbrugge zal de sfeer allerminst optimaal zijn. Dat komt door de nieuwe Amerikaanse veiligheidsstrategie die deze week naar buiten kwam. Daarin vraagt de VS zich af of Europese landen nog wel "betrouwbare bondgenoten" kunnen zijn.
"De verkering tussen de VS en de EU is uit", zegt hij. "Of beter gezegd: de ene partij heeft het uitgemaakt." In Europa dringt volgens hem het besef verder door dat we het alleen moeten doen. En in Oekraïne rijst de vraag wat de veiligheidsgaranties, als ze er al komen, eigenlijk waard zijn.
Source: Nu.nl algemeen