In Australië mogen jongeren onder de zestien jaar vanaf woensdag niet meer op socialemediaplatforms zoals TikTok, Instagram en Snapchat. Ook in Nederland gaan regelmatig stemmen op voor zo'n verbod, maar deskundigen zijn daar kritisch over.
Australië is vanaf woensdag het eerste land ter wereld met een socialemediaverbod voor jongeren onder de zestien jaar. Dat betekent dat zij bijvoorbeeld niet langer welkom zijn op Facebook, Instagram, Snapchat, Threads, TikTok, X, YouTube en Reddit. Ook in Nederland gaan regelmatig stemmen op voor zo'n verbod.
"Op elke ouderavond is er wel een ouder die vraagt of we sociale media niet moeten verbieden", zegt Harry Hol van Bureau Jeugd & Media. Zijn antwoord is altijd hetzelfde: dat daar heel veel haken en ogen aan zitten. De andere deskundigen die NU.nl heeft gesproken zijn het met hem eens. Toch snappen ze alle drie dat regeringen actie willen ondernemen.
Met het verbod wil Australië kinderen beschermen tegen misinformatie en cyberpesten. Daarnaast hoopt de regering te voorkomen dat kinderen mentale en fysieke problemen krijgen door overmatig socialemediagebruik.
"Het grote probleem met sociale media is dat ze algoritme-gedreven zijn", zegt Hol. Dat zorgt ervoor dat ze extreem verslavend zijn en je alleen de dingen te zien krijgt die je leuk vindt of bij jouw wereldbeeld passen. "Voor jongeren is dat natuurlijk extreem gevaarlijk, omdat je wil dat ze op betrouwbare plekken hun informatie halen."
Het probleem stopt niet bij zestienjarigen, benadrukt Hol. "Dat algoritmes tot zestien jaar gevaarlijk zijn en daarna niet meer, is een enorm misverstand." Maar nu gaat het wél specifiek over de jongeren.
"Het komt voort uit een reële bezorgdheid", zegt Gaëlle Vanhoffelen van het Media Psychology Lab (KU Leuven) over het Australische verbod. Dit lab onderzoekt de gevolgen van sociale media op jongeren, dus zij kan het weten. Maar tegelijkertijd benadrukt ze dat het complex is.
Sociale media kunnen zowel negatieve als positieve invloed hebben op jongeren. "En soms hebben ze helemaal geen duidelijke causale invloed", zegt Vanhoffelen. "Alles is afhankelijk van wat voor persoon je bent, wat voor content je ziet of plaatst en in welke context je sociale media gebruikt." Zelfs schermtijd zegt niet alles.
"Regulering kan zeker een signaalfunctie hebben richting platformen, gebruikers en ouders", zegt Vanhoffelen. Maar een verbod is "een heel harde one-size-fits-all-aanpak", terwijl de invloed van sociale media niet alleen negatief is. "De wetenschappelijke basis voor zo'n verbod voor jongeren tot zestien jaar is ook niet aangetoond."
Daarnaast is het verbod extreem moeilijk te handhaven. "Technisch gezien is het bijna onmogelijk", zegt Hol. Zo kan hij naar eigen zeggen al 25 manieren bedenken om het te omzeilen. Vanhoffelen wijst erop dat kinderen onder de dertien jaar momenteel ook niet op sociale media mogen. "Jongeren omzeilen die leeftijdsgrens al."
Dat zal niet anders zijn op een andere leeftijd. "De behoefte om online te zijn, gaat ook niet opeens weg zijn bij zo'n verbod", zegt Vivian den Blanken van het Nederlands Jeugdinstituut. "We nemen ze iets af en wat geven we ze daar dan voor terug?"
De leeftijd zelf is ook een ding. Zestien jaar is "niet een leeftijd waarop kinderen doorgaans erg open staan voor sturing", zegt Hol. Den Blanken waarschuwt ook dat je door een verbod nog minder zicht hebt op kinderen, omdat ze het stiekem doen. "En naar wie kunnen ze dan nog toestappen als het misgaat?"
"Kinderen hebben ook recht op informatie en recht op het geven van hun mening, zeker als het over hen gaat", benadrukt Den Blanken. Het valt haar op dat vooral óver kinderen wordt gepraat en niet mét hen. Ook privacy is een probleem, want willen we wel dat hun (en onze) leeftijd bekend is?
Een verbod is volgens Hol vooral een "makkelijke knop" voor regeringen. "Maar uiteindelijk pak je de oorzaak niet aan", vult Den Blanken aan. "Zo is cyberpesten vaak een verlenging van pesten in de fysieke wereld." Ook de problemen met algoritmes en gevaarlijke content zitten nog steeds ingebakken bij de socialemediabedrijven.
Hoe kan het dan wel beter? Daar zijn de deskundigen het eigenlijk wel over eens. Ten eerste strengere handhaving op socialemediabedrijven. Die moeten bijvoorbeeld hun algoritmes openbaar maken en strenger monitoren op schadelijke inhoud. "We zouden als samenleving veel meer moeten kijken naar wat voor rol we willen dat digitale media in ons leven speelt: van kind tot volwassen", zegt Vanhoffelen.
Daarnaast moeten kinderen vooral ondersteund worden. Den Blanken vergelijkt de online wereld met verkeersles. "Het zou heel gek zijn dat je kinderen tot hun zestiende uit het verkeer houdt en dan zegt: 'Succes, je mag autorijden.'"
Source: Nu.nl algemeen