DEN HAAG - Wie weleens in het donker bij de Schenkkade in Den Haag komt, kan het niet missen: een fel blauw licht. Ook liggen er geen normale stoeptegels en zit er een soort reling op de weg. Het blijkt er allemaal al heel lang te zijn en met een reden. En er is ook nog wat gedoe over. Hoe zit dat?
Het is toch vooral dat blauwe licht dat opvalt. Zijn het speciale lampen die drugsgebruik moeten voorkomen (vanwege het blauwe licht kun je dan je aderen niet zien), is het voor een bijzondere diersoort die blauw licht nodig heeft? Past het mooi in de huisstijl van het naastgelegen Siemens?
Het antwoord van de gemeente Den Haag zal je misschien verbazen: het is kunst. Gemaakt in opdracht van de gemeente, in samenwerking met Stroom (het expertisecentrum voor kunst, samenleving en het publieke domein). Die hebben een internetpagina eraan gewijd.
301 steps (daylight/tungsten), zo heet het werk. Gemaakt in 1998, toen het gebied opnieuw moest worden ingericht, door Arno van der Mark en Jan van Grunsven. De afmeting is 240 meter en dat zijn 301 stappen. En tungsten betekent kunstlicht, legt kunstenaar Van der Mark ons uit.
Hij is kunstenaar en urban cultural engineer. Het is overigens geen kunstwerk, volgens hem, maar een kunstproject. Hoe je het ook noemt, het is voor de meeste mensen waarschijnlijk lastig te herkennen als kunst. Als we Van der Mark die stelling voorleggen, moet hij lachen.
'Als je naar museum gaat, zegt dat gebouw ook niks over de kunstwerken an sich. In dit geval was het de uitdaging van de kunstenaars en van instituties om nieuwe vormen van visualiteit te ontwikkelen in betrekking tot de publieke ruimte.'
Maar een paar blauwe lampen, is dit nou kunst, denken mensen wellicht? 'Ervaar wat het is, ervaar wat het betekent, en in dat geval is er geen een stukje snelweg of publieke ruimte in termen van infrastructuur zo verschillend als dit.'
Toegegeven, de naam van het kunstwerk staat er groot bij, aan de zijkant. Maar niet de naam van de maker, of een duiding wat het precies is waar we daar naar kijken. Geen bordje dus en dat is volgende gemeente een bewuste keuze.
'We zijn terughoudend met het plaatsen van informatiebordjes in de buitenruimte, daarmee voorkomen we verrommeling', zegt een woordvoerder.
'Is dat erg?' vraagt Van der Mark zich af. 'De opdracht, de invulling, het ontwerp, het kunstproject is een vervoeging van de openbare ruimte. Het is ook niet zo noodzakelijk dat er een bordje bij staat.
Het gaat over een generieke, visuele kwaliteit en het is aan de gebruiker, de toeschouwer, op welk moment hij dat ook bezoekt, dat hij ervaart dat hij iets bijzonders tegenkomt. Waar hij ook in en uit kan lopen, dat is het hele specifieke. Dat die 301 stappen ook het werk zelf zijn.'
Het gaat om de totale situatie, legt de kunstenaar uit. 'Zowel de rijweg, als de ecologie. Alles wat gedetailleerd is, van materialen, water, en dan voor de avondsituatie de verlichting, het is één werk.'
'U heeft een heel vast omschreven wat een kunstwerk zou moeten zijn. Het is geen kunstwerk, maar een kunstproject. In dit geval is het binnen de gegeven randvoorwaarden de betekenis van het project.'
Collega-maker Jan van Grunsven was destijds beeldend kunstenaar en is inmiddels architect. Hij legt uit waarom er voor blauw licht gekozen is.
'Dat staat in maximaal contrast tot het normale oranjeachtige licht dat normaal gesproken wordt gebruikt in de buitenruimte.' Ook hij vertelt dat je het kunstproject in zijn geheel moet beschouwen.
'Die hele strook is een uitzondering op het normale wegprofiel. De verlichting, de beplanting, alles.' Toch is de situatie niet meer zo als in 1998, toen het project werd opgeleverd.
'Nee, dat licht is inmiddels omwille van kosten eigenzinnig en zonder overleg door de gemeente vervangen door led-licht. Destijds was het veel milder, nu is het licht plat en goedkoop. Het is blauw, daar is alles mee gezegd', zegt Van Grunsven.
'Het wordt niet onderhouden conform hoe het destijds is opgeleverd en afgesproken. Ook de beplanting is niet onderhouden, conform de oorspronkelijke intenties. Ons hele werk is daarmee veranderd. Ik baal er van dat wij geen inbreng daarin hebben gehad, vind dat helemaal niet correct. We zijn er ook veelvuldig over in contact getreden met de gemeente.'
De makers kregen naar eigen zeggen nul op het rekest. 'Twee jaar geleden hebben we intensieve maar moeizame gesprekken daarover gevoerd. We kregen maar weinig medewerking en werden steeds niet teruggebeld.'
Van der Mark: 'Er is een onderhoudscontract gemaakt bij de oplevering. Het eigendom ligt bij de gemeente Den Haag, zij is verantwoordelijk voor het onderhoud en het beheer.'
Volgens de kunstenaar mag je daarmee niet lichtzinnig omgaan. 'Je maakt iets, er is een akkoord, ik vind altijd als je eigenaar bent, moet je ook aan de contracten houden. Het is publiek geld, het is niet gemaakt voor mij, ook niet voor de gemeente, maar voor het publiek. Dus dan heb je ook verantwoordelijkheid om het zo goed mogelijk te onderhouden.'
De gemeente zegt in een reactie dat er in 2022 in overleg met de kunstenaars onderhoud is gepleegd. Maar wat dat gekost heeft, weet de woordvoerder niet.
'Aan het kunstwerk wordt het noodzakelijk onderhoud uitgevoerd. De kosten van onderhoud van de totale buitenkunstcollectie van de gemeente Den Haag verschillen van jaar tot jaar en worden niet apart per kunstwerk bijgehouden.'
Daarnaast zegt de gemeente altijd open te staan voor contact met de makers van het kunstproject om te kijken wat er mogelijk is. Het is volgens haar ook niet makkelijk.
'Een kunstproject van deze omvang vraagt om zorgvuldig beheer, maar dit is in de praktijk complex gebleken om uit te voeren. We zijn momenteel bezig een collectieprofiel op te stellen van alle kunst in de openbare ruimte. Hierbij maken we ook een meerjarig onderhoudsplan voor de hele gemeentelijke collectie, om zo het benodigde beheer in samenhang in beeld te hebben.'
In totaal kostte de herinrichting van de 301 stappen grote zogeheten Schenkstrook destijds 3,4 miljoen gulden, zeggen de kunstenaars. De gemeente kon dat tegenover Omroep West overigens niet bevestigen. Van der Mark: 'Er was 250.000 gulden beschikbaar voor de kunst, de rest is uit het bouwbudget gekomen, daartussen moest wat ons betreft geen onderscheid gemaakt worden.'
Of, zoals Van Grunsven het zegt, 'Wij vonden het niet terecht om te zeggen: kijk, dat is het kunstwerk en dit is het geld. Dus we zeiden: gooi het kunstbudget en de kosten voor herinrichting van die strook op één hoop, dan kunnen we daarin iets realiseren. Dan is het straks niet het 'kunstwerk is te duur', want die lantaarnpalen moesten er toch komen. Al zijn deze iets duurder dan de standaard, dat klopt. En daarom is het dus geen kunstwerk maar een kunstproject.'
Source: Omroep West Den Haag