De kabinetsformatie belandde deze week in een impasse. Volgens informateur Sybrand Buma is er geen zicht op een meerderheids- óf minderheidscoalitie. Ook een groepsgesprek leverde nog geen doorbraak op; vrijwel alle partijen werpen blokkades op. NU.nl zet ze op een rij.
Er is deze formatie één ding duidelijk: er zal een coalitie uit D66, CDA, VVD, GL-PvdA en JA21 moeten komen. Maar ruim een maand na de verkiezingen concludeerde Buma vrijdag dat alle mogelijke varianten op dit moment worden geblokkeerd.
De blokkade die de meeste mensen waarschijnlijk niet is ontgaan is die van de VVD. Leider Dilan Yesilgöz zei tijdens de campagne al niet in een kabinet te stappen met GL-PvdA. Ze is ook niet van plan om van standpunt te veranderen. Daardoor zit een coalitie van D66, CDA, VVD en GL-PvdA er niet in.
Ook JA21 wil niet met de linkse fusiepartij samenwerken. Een kabinet van alle vijf de partijen - of zonder de VVD - zit er dus ook niet in. Deze variant kan trouwens als enige op een meerderheid rekenen in de Tweede én Eerste Kamer.
De al genoemde coalitie van D66, CDA, VVD en GL-PvdA komt daarna het dichtst in de buurt van een stabiele meerderheid. De vier partijen hebben in de Tweede Kamer 86 van de 150 zetels. In de Eerste Kamer komen ze twee zetels tekort, maar dat hoeft geen probleem te zijn. Vorige kabinetten hadden ook niet altijd een meerderheid.
D66-leider Rob Jetten wil het zelf geen blokkade noemen, maar heeft volgens Buma wel "bezwaren" tegen een samenwerking met JA21. De partijen liggen op inhoud ver uit elkaar. Jetten ziet het bovendien niet zitten om de meest linkse partij in een centrumrechts kabinet te zijn.
Een coalitie van D66, CDA, VVD en JA21 is daardoor op dit moment ook geen optie. Al heeft dat ook nog een andere reden. De vier partijen hebben in beide Kamers geen meerderheid en die heb je wel nodig voor het aannemen van wetten en begrotingen.
De zoektocht naar de benodigde extra zetel in de Tweede Kamer zal niet zo ingewikkeld zijn, maar in de Eerste Kamer is dan een ander verhaal. In de senaat komt de centrumrechtse coalitie maar liefst veertien zetels tekort.
Voor steun moet gekeken worden naar een van de twee grote blokken: GL-PvdA of BBB. Op enthousiasme bij de linkse fusiepartij hoeven ze niet te rekenen. Daar heerst al chagrijn en dat zal alleen maar groter worden als de partij opnieuw niet in een regering komt. GL-PvdA zal zich waarschijnlijk ook niet kunnen vinden in plannen van een centrumrechts kabinet.
Steun van de BBB is ook geen vanzelfsprekendheid en al helemaal niet als het op stikstof en landbouw aankomt. D66, CDA en VVD zijn bereid om pijnlijke keuzes te maken als het moet, zodat Nederland weer van het stikstofslot komt.
Waarom dan geen minderheidskabinet? GL-PvdA-leider Jesse Klaver is hier fel tegen. Hij zegt het geen goed idee te vinden vanwege de grote opgaven die er liggen. Maar wat vooral speelt: Klaver wil de VVD "niet belonen" voor het "blokkeergedrag".
Een minderheidskabinet van D66, CDA en VVD zal daarom ook niet op steun van GL-PvdA kunnen rekenen. Met maar 66 zetels in de Tweede Kamer en slechts 22 in de Eerste Kamer is dat een probleem. JA21-leider Joost Eerdmans zal ook niet zomaar bij het gedoogkruisje tekenen. Hij vindt dat zijn partij dan net zo goed écht mee kan doen.
In het voorjaar van 2027 zal de Eerste Kamer wel opnieuw verkozen worden, waardoor de verhoudingen weer anders zullen liggen. Maar het toekomstige kabinet moet komende Prinsjesdag wel al een begroting voor dat jaar maken. En misschien zelfs dit voorjaar al aan de slag gaan met een bijgestelde begroting voor 2026.
Het is de vraag of GL-PvdA een begroting zal wegstemmen, maar Klaver wekt in ieder geval de indruk dat hij dit mogelijk van plan is. Door zich hard op te stellen hoopt hij alsnog in een kabinet te belanden. Mocht dat niet zo zijn, dan heeft hij al slim zijn prijs opgedreven.
De partijen moeten van Buma nu samen op zoek naar een oplossing. Mogelijk valt er nog een creatieve variant te bedenken. Er zal dit weekend in ieder geval flink wat afgebeld worden tussen de leiders die "stof tot nadenken" hebben.
De informateur houdt de moed er in. Al ziet Buma wel in dat er iemand zal moeten bewegen. "Zonder beweging blijft alles stilstaan."
Source: Nu.nl algemeen