De vele fouten die het UWV maakte bij het beoordelen van WIA-uitkeren kon jarenlang voortduren omdat er te weinig toezicht op was. In plaats daarvan lag de focus op het wegwerken van wachtlijsten. De minister reageerde ook niet adequaat, stelt de Algemene Rekenkamer.
Het UWV heeft tussen 2020 en 2024 fouten veel gemaakt in de berekening van WIA-uitkeringen. Daardoor hebben mensen te veel of juist te weinig betaald gekregen. Uit nieuw onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat het UWV en het ministerie de fouten niet scherp zagen.
Niemand sloeg aan op de signalen over de lage kwaliteit. "Een eenzijdige focus op het wegwerken van de wachtlijsten voor de WIA en een blinde vlek bij het UWV-bestuur en de minister voor de juistheid van uitkeringen" hebben daar volgens het onderzoeksinstituut aan bijgedragen.
Om hoeveel foute uitkeringen het precies gaat is niet duidelijk. De Rekenkamer denkt dat het waarschijnlijk om zo'n 33.000 mensen gaat die een te hoge of juist een te lage uitkering hebben ontvangen. Ook is de schatting dat 400 mensen onterecht geen uitkering kregen en 1.600 juist onterecht wel.
Het aantal fouten nam toe tijdens de coronacrisis toe, omdat de UWV-medewerkers noodgedwongen thuis moesten werken. In die jaren waren er minder kwaliteitscontroles op de afdeling Sociaal Medische Zaken (SMZ) en werkte het systeem dat erop moet toezien ook niet goed.
Omdat de WIA-regeling zo ingewikkeld is, is het voor uitkeringsontvangers niet te controleren of hun uitkering klopt. Ook uitvoerend medewerkers merkten de fouten niet op.
Vanuit andere afdelingen van het UWV kwamen wel signalen: "De kwaliteit van de uitvoering is zorgelijk", schreef de directie Financieel Economische Zaken (FEZ) van UWV eind 2020 al.
De "autonome cultuur" bij het UWV werkt ook niet mee. Het kwaliteitsmanagement kan per divisie variëren, waardoor er veel verschillen in kwaliteit kunnen ontstaan. Ook speelt mee dat tijdig een zieke werknemer beoordelen belangrijker wordt geacht dan dat dit op een juiste manier gebeurt. Ondanks die koers zijn de wachtlijsten in de afgelopen tien jaar sterk gegroeid.
Dat de fouten jarenlang niet werden ontdekt kan ook worden toegerekend aan de minister. Er was een blinde vlek voor het "zwakke kwaliteitsmanagement bij het UWV", schrijft de Rekenkamer.
De relatie tussen de minister en het UWV kent "disfunctionele patronen en reflexen". Op het ministerie is niet genoeg aandacht voor de kwaliteit van de bedrijfsvoering bij de uitvoeringsorganisatie. Ook wordt informatie die wordt uitgewisseld over de kwaliteit van de dienstverlening "weinig concreet" en wordt er volgens de Rekenkamer niet altijd doorgevraagd.
De harde conclusie van het rapport Fouten bij WIA-uitkeringen: blind voor de signalen,
burgers geraakt is dan ook dat het toezicht van de minister "te beperkte diepgang en scherpte" heeft.
Het is van belang dat het UWV weer gaat sturen op de menselijke maat, maar dan moet volgens de Rekenkamer de basis eerst op orde zijn. Het ministerieel toezicht moet zich scherper richten op de financiële risico's die burgers lopen. Uitkeringsgerechtigden moeten ook zelf kunnen nagaan of de hoogte van hun uitkering plausibel is. Dat vereist een fundamentele aanpassing.
De huidige demissionair minister is daar nog niet mee bezig. Op dit moment wordt wel gewerkt aan een herziening van de dagloonsystematiek, maar het tempo moet omhoog. Een fundamentele herziening van het stelsel is aan een nieuw kabinet. De Rekenkamer benadrukt dat dit betrokken moet worden bij de onderhandelingen aan de formatietafel.
Ook is het UWV al begonnen met een hersteloperatie. 43.000 uitkeringen worden op juistheid gecontroleerd. Er is geen mankracht om alle uitkeringen uit de periode 2020-2024 te controleren op mogelijke fouten. Dat zijn er 252.000.
Source: Nu.nl economisch