is bestuurskundige en filosoof.
De laatste tijd bereiken mij (een heteroseksuele man van 75) steeds vaker berichten dat het liefdesleven van jongeren in zwaar weer verkeert. Zo schetsten drie recente boeken hoe de zoektocht naar een partner bij mannen én vrouwen vaak een teleurstellende ervaring wordt.
Ook hebben steeds meer jeugdigen genoeg van kortstondige contacten via datingapps en zoeken ze andere manieren om een serieuze relatie aan te gaan. Dat blijkt minder makkelijk dan gedacht, met als gevolg dat velen gewild of ongewild alleen blijven – een fenomeen dat behalve in Nederland ook elders in het Westen zichtbaar is.
Opvallend genoeg heeft deze tendens niet zozeer met seks in strikte zin van doen. Het zoeken naar seksueel contact vormt tegenwoordig zelden een probleem. Mede dankzij digitale media is het aanbod overweldigend en taboes lijken nog maar nauwelijks te bestaan. Toch loopt een leuke nacht minder snel uit op een bevredigende relatie. Wat zou daarvan de oorzaak zijn?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Mijn ouders hadden nog een klassiek huwelijk: de regeling waarbij trouwen, liefde, seks en kinderen één hecht pakket vormden. Daar werd niet iedereen gelukkig van omdat het onvoldoende recht deed aan de variatie die ons liefdesleven nu eenmaal kenmerkt. Wat dat betreft zorgde de introductie van betrouwbare anticonceptiva voor een ingrijpende verandering. Het leidde onder meer tot een ontkoppeling van seks en voortplanting. Zo kwam er meer ruimte voor seksualiteit als positieve waarde in het menselijk bestaan, ook wanneer het ging om voorkeuren die van de gangbare norm afweken.
Die ruimte hebben wij in de jaren zeventig met veel plezier verkend. We beproefden allerlei alternatieven voor het klassieke huwelijk. Ongehuwd samenwonen werd normaal en de variatie van persoonlijke voorkeuren werd gaandeweg geaccepteerd. Zo konden homoseksuelen vaker uit de kast komen, terwijl er ook meer aandacht kwam voor de manier waarop vrouwen met seksualiteit omgaan. Toch bleven seksuele gemeenschap en een vaste relatie voor veel mensen uit mijn generatie bij elkaar horen.
Dat laatste ligt bij de huidige jongeren bepaald niet voor de hand. Seks heeft niet langer de sacrale status die het voor mijn ouders had. Het is voor menigeen even gewoon als het genieten van een gezamenlijk diner. Het is voor jouw en je partner (of voor jou alleen) vooral een bron van plezier waarbij iedereen zijn eigen wensen mag inbrengen. Smaken verschillen maar hun gelijkwaardigheid wordt nadrukkelijk erkend. Dat geldt ook voor de varianten die we als lhbtiq aanduiden. We streven maximale vrijheid na en keuren elke vorm van normering af.
Maar iets anders is de vraag of die seksuele bevrijding ook duurzame relaties tot gevolg heeft. Dat lijkt in afnemende mate het geval. Daarbij zouden twee processen kunnen meespelen. Ten eerste nam het aantal kandidaten sterk toe. Dat geldt vooral in steden waar veel jonge mensen met elkaar omgaan zonder dat sociale verplichtingen hun tol eisen. Bijgevolg kan elke eventuele partner worden ingeruild voor een volgende die nog beter bij jouw wensen past.
Ten tweede gingen onze verwachtingen bij een toekomstige partner geleidelijk omhoog. We verlangen niet alleen naar goede seks: vrouwen hopen dat hun man een bijdrage levert aan het huishouden, mannen waarderen het dat hun vrouw gaat werken, beiden willen ze hun gevoelens met elkaar delen, et cetera.
De combinatie van deze twee ontwikkelingen maakt dat het huidige liefdesleven sterk van het vroegere verschilt: seks is nu minder problematisch dan voorheen maar het aangaan en onderhouden van een relatie werd juist lastiger. Dit illustreert dat meer keuzevrijheid verraderlijke kanten heeft: we hebben minder last van collectieve grenzen, beperkingen of normen en toch wordt het moelijker om een oud en diep verlangen te bevredigen. Namelijk: niet als eenling door het leven gaan maar samen met iemand anders aan wie je trouw bent en op wie je kunt terugvallen als zich tegenslagen aandienen.
Dat is wellicht een van de fundamentele paradoxen in het menselijk bestaan. Misschien zijn waarden als liefde, overgave en betrokkenheid alleen binnen bepaalde grenzen mogelijk. Psychoanalytisch gerichte denkers beweren zelfs dat het verlangen naar een ander zich zonder grenzen of beperkingen helemaal niet kan ontwikkelen. Wanneer dat klopt heeft het oprekken of afschaffen van normen een averechts effect: het maakt je wel vrijer, maar niet gelukkiger. Daarover zouden we in onze liberale samenleving wat vaker mogen nadenken.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns