Voor een driedelige documentaire reist journalist en presentatrice Hila Noorzai naar Afghanistan, het land waar ze geboren is. Ze volgt vrouwen die ondanks strenge beperkingen van de Taliban proberen grip te houden op hun leven en hun stem te laten horen.
Het idee om een documentaire in Afghanistan te maken, speelde al jarenlang bij Noorzai. "Het is een land dat veel oorlogen heeft gekend en een complexe geschiedenis heeft. Er zijn veel verhalen te vertellen", vertelt de EenVandaag-presentatrice als NU.nl haar spreekt. Maar de timing was nooit goed: "Ook emotioneel moest ik er klaar voor zijn. Je weet niet wat je allemaal gaat voelen. Het is nogal wat om voor het eerst terug te gaan naar je geboortegrond en tegelijkertijd Nederland te laten meekijken."
In het drieluik Hila voorbij de Taliban, waarvan de eerste aflevering zondagavond op NPO 2 te zien is, onderzoekt de 33-jarige Noorzai hoe het dagelijks leven van vrouwen eruit ziet nu de Taliban vier jaar aan de macht is. De ultraconservatieve beweging hanteert een strikte interpretatie van de sharia, waardoor vrouwenrechten fors zijn ingeperkt.
"Het is heel heftig. Ik kan het niet mooier maken dan het is", vertelt de presentatrice. "Als je de serie kijkt, voel je de zwaarte." De presentatrice benadrukt dat kijkers vooral de vrouwen zien die blijven opstaan. "Je ziet de voortrekkers. En vergeet niet: veel vrouwen zitten depressief thuis. In de serie zie je de heldinnen die zich uitspreken."
Een van hen is een 38-jarige imker, moeder van acht kinderen en is de kostwinner van het gezin. "Ze rijdt elke dag op de motor naar haar bijen. Ze wordt bedreigd door de Taliban, heeft vastgezeten en toch zet ze door. Zij laat zien hoe groot de veerkracht van die vrouwen is, ondanks de constante dreiging."
Sinds de Taliban aan de macht is, worden de rechten van vrouwen sterk ingeperkt. Zo mogen meisjes na hun twaalfde niet meer naar school, mogen vrouwen bijna niet werken niet zonder mannelijke begeleiding verder reizen dan 50
kilometer. Volgens de presentatrice is de schrijnende situatie voelbaar in alle verhalen die ze hoorde.
De journaliste wilde dat de serie niet over zichzelf zou gaan, maar haar achtergrond was wel cruciaal. Noorzai werd op 22 juli 1992 geboren in de Afghaanse hoofdstad Kaboel. Toen ze een half jaar was, vluchtte ze met haar ouders naar Nederland. In vloeiend Dari spreekt Noorzai met veel Afghanen. Ze vertelt dat ze door haar afkomst sneller wordt vertrouwd: "Ik heb de kennis van de cultuur, ik ken de taal. Ik ben honderd procent Afghaans. Daardoor gingen deuren makkelijker open."
Toch bracht die identiteit ook uitdagingen. "Ik moest altijd zoeken naar hoe ik me kon bewegen", vertelt Noorzai. "Er waren momenten waarop werd afgeraden te zeggen dat ik in Afghanistan geboren ben. Volgens Afghaanse regels mocht ik bijvoorbeeld een park niet in vanwege mijn geboortegrond. Dat soort plekken zijn verboden voor Afghaanse vrouwen, maar met mijn Nederlandse paspoort mocht ik er wel in."
De voorbereidingen voor de reis waren lang en onzeker. Noorzai vertelt dat het visumproces maanden duurde: "We stonden in de startblokken en het definitieve antwoord kwam maar niet. Uiteindelijk, twee weken voor vertrek, kregen we ons journalistenvisum binnen." Voor vertrek volgde ik een cursus over gijzelingssituaties en het behandelen van schotwonden. "Het zijn dingen die je nooit mee hoopt te maken, maar het zijn reële situaties waarin je terecht kan komen."
Bij aankomst moest de crew eerst langs verschillende ministeries om toestemming te krijgen. "De Taliban wil precies weten wat je komt doen, dus dat leg je uitgebreid uit", vertelt ze. "Je moet langs verschillende loketten; veel mensen moeten zich erover buigen. De Taliban heeft een overheidsapparaat dat goed functioneert en met elkaar communiceert, dus men is op de hoogte." Pas daarna kon het filmen beginnen.
Zelfs met toestemming bleef veel onzeker. "Het is bijvoorbeeld heel moeilijk om op straat te filmen: daar word je tegengehouden. Persvrijheid bestaat niet, maar voor ons waren er geen directe restricties", zegt Noorzai. "In elk hotel zit Taliban. Die zeggen niks, maar houden je wel in de gaten."
Uiteindelijk vinden ook veel ontmoetingen achter gesloten deuren plaats, buiten het zicht van de Taliban, om een zo volledig mogelijk beeld van de realiteit te creëren. Noorzai reisde met een vrouwelijke crew door het land. Voor hen golden andere regels dan voor Afghaanse vrouwen. "Je kan je meer permitteren. Als je hijab bijvoorbeeld niet goed zit, word je minder snel aangesproken."
Noorzai wil in haar serie de kracht van Afghaanse vrouwen zichtbaar maken, ondanks het harde regime. Ze bezocht een taekwondoschool waar meisjes, tegen de regels in, trainen. "Een ruimte vol jonge meisjes die, ondanks alles, lekker sporten." De journalist is onder de indruk van de energie van de jonge sporters: "Dat gaf mij weer hoop. De jonge generatie wil blijven vechten", vertelt ze. "Soms is verzet je eigen leven leiden." Noorzai besluit: "Er zijn zo veel verdrietige verhalen die we niet hebben kunnen vertellen. Maar waar het zwarte is, is er altijd iets lichts dat hoop geeft."
Source: Nu.nl algemeen