Het is niet meer tegen te houden: op alle streamingplatforms is AI-muziek te horen. De eerste AI-hits staan in de hitlijsten en sommige synthetische artiesten zijn al sterren. Streamingdienst Deezer: ‘Mensen waarderen AI-muziek. Wie zijn wij dan om het tegen te houden?’
Ze leek uit het niets te komen – en eigenlijk kwam ze dat ook. De onbekende zangeres Xania Monet zong twee maanden geleden de halve wereld een brok in de keel met het smachtende r&b-liedje If Only You Knew, van haar tweede album in vier weken tijd – alleen dat al was een prestatie.
En dan die stem. Monet zong op die eerste liedjes als een galmende kerkklok, rond acrobatische toonladders in de stijl van Beyoncé in haar beste jaren. En dat bij de kale maar uiterst sensuele begeleiding van een enkele diepe bas en een trage drumslag. Verzorgde, kalme r&b, vol verlangen en emotie; niets meer aan doen.
Dat bleek ook niet nodig. If You Only Knew schoot begin september omhoog in de afspeellijsten voor de betere soul en r&b, en duwde daar genregenoten als Kehlani en Olivia Dean naar de achtergrond.
Maar wie was die Xania Monet eigenlijk? De bijbehorende artiestenpagina op Spotify en andere streamingplatforms tonen de afbeelding van een jonge, donkere vrouw met een zwarte roos in haar hand. Ze ziet eruit als een fotomodel. En ze is dus uiterst productief: Monet bracht al 32 liedjes uit, in krap een maand tijd.
Daarmee trekt ze nu 1,4 miljoen luisteraars per maand, alleen al op Spotify. Haar meest beluisterde nummer is daar 6,5 miljoen keer gestreamd. Haar doorbraaksingle ging viraal op TikTok en bereikte de Billboard top 10 van meest verkopende digitale r&b-nummers – de belangrijkste Amerikaanse hitlijst van het genre.
Alleen: Xania Monet bestaat niet. Of liever, ze is niet iemand van vlees en bloed. De muziek, de portretfoto’s, alles is gemaakt met AI. Dat is op geen enkele manier duidelijk op Spotify, YouTube of Apple Music, maar het is ook geen geheim.
Achter het fenomeen Xania Monet schuilt Telisha Jones, een dichter en kunstenaar uit Mississippi. Zij gebruikt de populaire AI-muziekapp Suno om haar poëzie te vertalen naar kant-en-klare songs. Dat legt haar geen windeieren. Dit jaar tekende Jones een platencontract ter waarde van 3 miljoen dollar bij het onafhankelijke Hallwood Media, volgens zakenblad Forbes na een ware biedingenstrijd met andere labels.
En Xania Monet is niet de enige AI-artiest in opkomst. De hitlijsten van bijvoorbeeld Spotify en Billboard lopen vaker vol met kunstmatige muziek.
De nieuwe ‘countryster’ Breaking Rust staat met twee hits hoog in de charts: Walk My Way en Livin’ on Borrowed Time. En afgelopen zomer dook ineens de wel héél erg gelikte indieband The Velvet Sundown op, die met zonnige AI-liedjes miljoenen luisteraars trok. ‘The Velvet Sundown is een synthetisch muziekproject, geleid door menselijke creativiteit’, staat nu te lezen in het bandprofiel op Spotify, om misverstanden te voorkomen.
In Nederland schoot twee weken geleden het ook al door AI gefabriceerde anti-asiellied Wij zeggen nee, nee, nee, tegen een AZC de hitlijsten in, van de AI-artiest Broken Veteran. En de singer-songwriter Tim Knol keek vorige maand vreemd op toen een liedje van hem op zijn Spotify-artiestenpagina verscheen. Ook dat bleek een AI-track van een nep-Tim Knol, tot grote frustratie van de échte.
Een bericht gedeeld door Tim Knol (@timknolofficial)
Het is snel gegaan met AI-muziek, zowel wat betreft de aanwezigheid op bijvoorbeeld TikTok, YouTube en Spotify, als met de kwaliteit van de liedjes. De bekendste AI-programma’s om muziek mee te maken zijn Suno en Udio. Wat ChatGPT, Claude of Gemini voor plaatjes of teksten doen, doen deze laagdrempelige programma’s voor muziek: beschrijf in een prompt wat je wilt en de AI doet de rest.
Toen de Volkskrant anderhalf jaar geleden aan een panel van experts verschillende AI-liedjes liet horen, waren de reacties al vol verbazing. Sinds die tijd is het alleen maar beter geworden, met alle hitnoteringen van de laatste maanden als min of meer logisch gevolg. Alleen als je héél goed luistert, bijvoorbeeld naar dat inmiddels beruchte nummer If You Only Knew van Xania Monet, dan hoor je dat er af en toe wat rare haperingen in het geluid zitten, en dat de track niet bepaald netjes is afgemixt. Maar je hoort dat waarschijnlijk ook omdat je al weet dat het AI is.
Het grote publiek zag de AI-doorbraak twee jaar geleden nog niet aankomen, maar voor experts ligt dat iets anders. In 2016 werd enkele honderden AI-wetenschappers gevraagd jaartallen te plakken op verschillende doorbraken op het vlak van AI, waaronder een top-40-notering van een door AI gemaakt liedje. Hun voorspelling bleek behoorlijk accuraat, al zullen ook zij nog verrast zijn door de snelheid. In 2027 zou dit moment daar zijn, dachten ze. Het werd dus twee jaar eerder.
Het is voer voor filosofen en lange gesprekken in de kroeg: allemaal leuk en indrukwekkend, maar is het ook daadwerkelijk creatief wat al die AI-programmaatjes doen? Of blijft het bij algoritmisch nakauwen en remixen van al het door kunstenaars en muzikanten gemaakte materiaal waarmee ze – overigens zonder toestemming van diezelfde kunstenaars – zijn getraind?
Het is vergelijkbaar met die andere vraag der vragen in de AI: is het echt intelligent wat chatbots voortbrengen? AI-grondlegger Alan Turing bedacht ooit de naar hem genoemde test: als een machine menselijke intelligentie zo goed kan imiteren dat een mens het verschil niet meer kan zien, noemen we die machine intelligent.
Hetzelfde kun je ook doen met muziek. Horen we nog of een muziekstuk door een mens of computer is gemaakt? Het korte antwoord daarop is nee. Met andere woorden: AI is geslaagd voor de muzikale Turingtest. Dit blijkt althans uit recent onderzoek van de Universiteit Minas Gerais in Brazilië. Als luisteraars twee nummers horen die niet op elkaar lijken, kunnen ze niet horen welke van de twee door AI is gemaakt.
Bovendien gaat het ook nog eens om gigantische hoeveelheden. Gebruikers van Suno zouden elke twee weken evenveel AI-muziek creëren als alle muziek die dat moment beschikbaar is op Spotify, zo claimt althans Suno zelf in een presentatie voor investeerders, die is ingezien door Billboard. Hoe gaan de verschillende streamingdiensten daarmee om? Laten zij hun aanbod vollopen met AI-muziek van onduidelijke afkomst? Of proberen ze die te detecteren en te weren?
De meeste grote streamingdiensten hanteren eenzelfde beleid: muziek gemaakt door AI is welkom, zolang die geen aantoonbare inbreuk maakt op iemands rechten. Oftewel: als die muziek maar niet te veel lijkt op die van een bestaande artiest.
De muziek van Xania Monet, The Velvet Sundown en Breaking Rust kom je tegen op alle streamingdiensten. Bij Spotify, YouTube en Apple Music staat niet vermeld dat het bij deze muziek gaat om AI, al kom je in de bandprofielen soms wel een verwijzing naar de ‘niet-menselijke herkomst’ tegen.
Het Franse Deezer voert een wat afwijkend beleid en probeert zich de laatste tijd nadrukkelijk te onderscheiden als een platform dat volkomen transparant is over het gebruik van AI. Net als zijn bekendere en grotere concurrenten heeft ook Deezer te maken met een tsunami aan AI-muziek.
Iedere dag worden er vijftigduizend AI-nummers naar het in 2007 opgerichte platform geüpload, oftewel 34 procent van het totaal. In januari lag dit percentage nog op ‘slechts’ 10 procent. De Fransen hebben eigen detectiesoftware ontwikkeld die menselijke muzikanten moet onderscheiden van de synthetische output van Suno, Udio en consorten.
Dat soort software is om verschillende redenen broodnodig. Allereerst is het niet te doen om mensen al die vijftigduizend nummers per dag te laten beluisteren. Maar ook is dat soort software veel beter dan mensen in staat om de AI-brouwsels er wél uit te pikken. Dat gaat in zo’n 99 procent van de gevallen goed. Soms glipt er een enkel AI-liedje door, soms wordt ten onrechte een menselijke creatie voor AI aangezien.
Vervolgens zet Deezer bij elk album dat met AI is gemaakt een duidelijke waarschuwing, iets wat de concurrentie niet doet. Dat laatste trouwens tot onbegrip van experts. Zo noemde Ed Newton-Rex het tegenover persbureau Bloomberg een ‘totale schande’ dat Spotify geen labels plaatst. In een vroeger leven was Newton-Rex topman bij Stability AI, nu spoort hij AI-bedrijven zoals Stability via zijn non-profitorganisatie Fairly Trained aan om trainingsmateriaal te gebruiken die voldoen aan de juiste licenties.
Verder neemt Deezer ook geen AI-muziek op in zijn redactionele afspeellijsten en bij de automatisch gegenereerde persoonlijke aanbevelingen op basis van het luistergedrag van gebruikers. Dit alles zorgt ervoor dat het percentage AI-streams op ongeveer 1 procent ligt van het totaal.
Maar waarom niet AI-muziek in zijn geheel weren van zijn platform? AI-muziek drukt immers menselijke muziek weg, met als gevolg verminderde inkomsten voor de muzikanten van vlees en bloed. Deezer-topman Alexis Lanternier vindt dat geen optie: ‘Uit ons eigen onderzoek blijkt dat bijna niemand nog verschil hoort. Mensen waarderen AI-muziek. Wie zijn wij dan om het tegen te houden?’
Met andere woorden: Deezer is geen morele scheidsrechter, maar geeft het publiek waaraan het behoefte heeft. Wat vindt Lanternier trouwens zelf van AI-muziek? ‘Ik heb er weinig mee, ik mis de connectie met een menselijke maker. Maar het gaat niet om mij.’
De overgrote meerderheid van de geüploade muziekbestanden valt overigens onder het kopje drab. Willekeurige geluiden bijvoorbeeld, puur gemaakt om geld mee te verdienen. Door die geluiden te laten beluisteren door bots, hopen de aanbieders dat de ‘songs’ worden opgepikt door algoritmes zodat ze in de lijsten verschijnen.
Maar bij andere, serieuzere AI-muziek moeten we ons zorgen maken. Denk aan het nepliedje van de zogenaamde Tim Knol, dat op de artiestenpagina van de ware Tim Knol verscheen, en dat Spotify na een klacht van Knol overigens verwijderde.
In de nabije toekomst zal het hier steeds vaker over gaan: wanneer is een AI-liedje een schending van het auteursrecht en wanneer niet? Volgens Michiel Laan, commercieel directeur van de auteursrechtenorganisatie BumaStemra, tevens voorzitter van de ‘Taskforce AI’, is het onderwerp ‘AI en muziek’ bij zijn club het gesprek van de dag. ‘En dat zal de komende jaren zo blijven.’
Laan waakt voor al te grote somberte, ook omdat nieuwe technologieën in het verleden vaker – en soms onterecht – tot zorgen hebben geleid, ook in de muziek: ‘Denk aan de opkomst van de drumcomputer. We moeten oppassen niet alleen het zwartgallige verhaal op te hangen: ik zie ook veel inspirerende voorbeelden van artiesten en componisten die heel creatieve dingen doen met AI.’
Maar er zijn natuurlijk wel oprechte zorgen over de generatieve AI, die hits maakt en bij streamingdiensten geld weghaalt dat anders naar andere, menselijke artiesten zou zijn gegaan. Laan: ‘Als we niet oppassen, worden straks een paar mensen puissant rijk door gebruik te maken van alles wat wij de afgelopen jaren met elkaar hebben opgebouwd, bedacht en gecreëerd. Zonder dat de mensen die aan de bron stonden van al dat moois ervoor beloond worden. Als je muziek traint met bestaande muziek en daar geen toestemming voor hebt of afspraken over maakt, dan is dat simpelweg verboden.’
Om die reden zijn verschillende auteursrechtenclubs, bijvoorbeeld Koda uit Denemarken, bezig met rechtszaken tegen de bedrijven achter generatieve-AI-tools, zoals Suno. Laan: ‘Zij hebben een aantal voorbeelden van AI-muziek helemaal uitgeplozen en kunnen aantonen dat er inbreuk is gemaakt op rechten van bestaande artiesten.’
Het aantonen van diefstal is lastig, zegt Laan. ‘Je moet dan kijken naar wat er onder de motorkap gebeurt. Maar er zijn technologieën voor, en die worden nu ook verder ontwikkeld. Het zou helpen als er afspraken kunnen worden gemaakt, als alle partijen transparant worden en laten zien hoe hun tools te werk gaan.’
De muziekindustrie boekte onlangs een eerste belangrijke overwinning in de rechtszaal in een door de Duitse auteursrechtenorganisatie Gema aangespannen zaak. OpenAI heeft auteursrechten geschonden door zonder licentie auteursrechtelijk beschermde songteksten te gebruiken bij het trainen van zijn AI-modellen, zo oordeelde de rechter in München eerder deze maand.
Kenners zien de Duitse uitspraak als een blauwdruk voor meer Europese uitspraken over auteursrechten in het AI-tijdperk. In de Verenigde Staten hebben de AI-bedrijven ondertussen de nadrukkelijke steun van president Trump in hun verdediging tegen claims van rechthebbenden.
Gema heeft overigens ook nog een andere zaak lopen, tegen Suno. Hier gaat het niet om de songteksten, maar om de muziek die het AI-programma uitspuwt en die volgens Gema is geënt op ontelbare voorbeelden uit de rijke muziekgeschiedenis.
En wat doen de platenlabels? Is Xania Monet een uitzondering, of zoeken ze nu allemaal naarstig naar de AI-sterren van de toekomst? De grote platenmaatschappij Universal baarde vorige maand opzien door een lucratieve deal te tekenen met Udio. In een nieuwe versie van het programma kan straks muziek van Universalartiesten worden gebruikt, vervormd of gemixt, zodat fans van een artiest zelf leuke nieuwe liedjes kunnen maken.
Een ‘deal met de duivel’, volgens sommigen, want critici zien al voor zich hoe deze gelicenseerde AI-muziek de popmuziek van menselijke makers nog verder zal wegdrukken.
Hoe de toekomst eruit ziet, durft niemand te voorspellen. Voor Deezer-topman Lanternier staat wel als een paal boven water dat AI-muziek een blijvertje is. Maar dan wel van het goede soort graag: ‘Hoe meer mensen met AI gaan samenwerken, hoe interessanter het wordt. De AI-slobber kunnen we missen als kiespijn.’
Zoiets zegt ook Michiel Laan van BumaStemra. ‘Bij alles wat er nog op ons af komt de komende jaren, moeten we steeds terug naar de basisvraag die achter deze hele problematiek ligt. Hoe zorgen we ervoor dat menselijke creativiteit beloond blijft worden?’
Want gebeurt dat niet, dan zal de kunst het niet overleven.
The Velvet Sundown
Het was de eerste AI-band die de muziekwereld koude rillingen bezorgde, en niet alleen vanwege de aangrijpende liedjes. The Velvet Sundown verscheen afgelopen zomer op de streamingdiensten met zonnige gitaarliedjes, waar geen zinnig mens iets tegen kon hebben, met bandfoto’s in het artiestenprofiel die te gelikt waren om waar te zijn.
Dat bleek ook te kloppen: de band, bestaande uit vier smetteloze bloemenkinderen, was een product van de AI-tool Suno. Al werd dat eerst ontkend, door ‘een woordvoerder’ van de band, die later ook niet echt bleek. Volgens de BBC was The Velvet Sundown een band ‘die ons voor het eerst het gevoel gaf dat we de controle over AI aan het verliezen waren’. Toch heeft The Velvet Sundown nog altijd honderdduizenden maandelijkse luisteraars, alleen al op Spotify.
Breaking Rust
De teksten van de nieuwe ‘countryster’ Breaking Rust geven soms te denken, en ze lijken vaak ook bedoeld om te provoceren. In zijn nummer Hate Me All You Want, dat vorige week op de streamingdiensten verscheen, zingt Breaking Rust emotioneel over zijn levenservaringen, met een van pijn doortrokken rookstem. ‘Hate me all you want, I don’t care/ I don’t mess with two-faced hypocrites/ I swear I’m gonna be me/ And stay busy working hard and free.’
Worden we hier nu toegezongen door menshatende AI, die zelfstandig wil worden? Het lijkt er wel op, want Breaking Rust komt tot ons ons via – alweer – niet nader genoemde AI-tools. De liedjes klinken zeer menselijk en veel luisteraars wisten aanvankelijk niet dat hits als Walk my Way en Livin’ on Borrowed Time kunstmatig waren gegenereerd. Die verwarring bezorgde Breaking Rust succes, want hij verscheen begin november met twee liedjes in de Billboardlijsten voor ‘opkomende artiesten’.
Xania Monet
Haar naam klinkt als die van een ‘warrior princess’ uit een fantasyserie, maar Xania Monet is gewoon een popster. Of nou ja: gewoon? Monet is een AI-popster, dus niet menselijk maar ‘bedacht’ door een kunstenares die een prompt heeft ingevuld in het AI-programma Suno.
Die creativiteit op Suno leverde luisteraars en veel geld op. De vrouw áchter Monet sloot een veelbesproken platencontract. En Xania Monet schreef geschiedenis door een eerste AI-hit af te leveren die werd genoteerd in de Amerikaanse hitlijst van Billboard.
Het wierp in de Verenigde Staten de vraag op of hitlijsten als Billboard wel door AI gemaakte muziek moeten opnemen. En als Billboard AI-muziek zou weigeren, wat zou er dan moeten gebeuren met muziek die gedeeltelijk gebruik heeft gemaakt van AI? De muziekindustrie is er nog niet uit.
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant