Trumps jongste ‘vredesvoorstel’ ondermijnt niet alleen Oekraïne, maar ook de Navo. Maar bondgenoten aarzelen om de gevolgen van het verkruimelen van Amerikaans leiderschap onder ogen te zien.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
’Het was voor ons geen goede dag’, luidde het understatement waarmee een diplomaat in Brussel vorige week samenvatte hoe een nieuw Amerikaans-Russisch vredesvoorstel voor Oekraïne was ontvangen. Zelfs de voorhoede van de Europese Trump-fluisteraars was er compleet door verrast – en niet op een aangename manier. Terwijl veiligheidsexperts probeerden te ontcijferen of het vroegtijdig gelekte stuk een Russische informatie-operatie was of een Amerikaans plan uit vooral Russische koker, ging president Trump in de vijfde versnelling: het moest binnen een week getekend worden, tenzij Oekraïne per se wilde doorvechten.
Dat is alweer enige dagen geleden en daarmee – gemeten in Trump time – oude geschiedenis. Inmiddels heeft de trans-Atlantische diplomatieke wascyclus zijn rondjes weer gedraaid en zitten we in de fase ‘ultimatum uitgesteld, Europeanen weer aan boord, Russen dreigen met afhaken’. Nog even en we bereiken weer de vergenoegde Europese commentaren dat ‘de bal nu in de hoek van Poetin ligt’.
Een ezel stoot zich geen twee keer, maar het lijkt er sterk op dat de Europese bondgenoten liever bereid zijn duizend keer hun hoofd te stoten dan in de diepe afgrond te kijken waar zich – voor hun ogen, vaak zelfs live op televisie – een ongekend drama afspeelt: de verkruimeling van twee steunpilaren waar de Europese veiligheid al driekwart eeuw op rust: Amerikaans politiek leiderschap en de Amerikaanse veiligheidsgarantie.
Toch valt er, na tien maanden regering-Trump, niet meer aan te ontkomen: hoewel de Navo ‘sterker dan ooit’ heet te zijn, en de Amerikaanse veiligheidsgarantie nog ‘ijzersterk’ wordt genoemd, en Europa heeft getekend voor historisch hoge defensie-uitgaven, klinkt deze retoriek holler dan ooit. Je kunt je zelfs afvragen of de Navo überhaupt nog bestaat als alliantie tussen bondgenoten die van elkaar weten dat ze elkaar in geval van nood te hulp zullen schieten.
Die fundamentele en gerede twijfel en onzekerheid worden telkens bevestigd in Amerika’s vredesdiplomatie – die daarmee zichzelf ondermijnt. De regering-Trump lijkt vooral gericht op het herstel van goede relaties met Rusland, economisch profijt en een Nobelprijs voor Trump zelf. Ongeacht de ‘details’ van de deal: Oekraïne dat onbezet land vrijwillig opgeeft, zijn leger verkleint, zijn onafhankelijkheid beperkt in ruil voor Ruslands plechtige belofte niet meer aan te zullen vallen. Het recente voorstel, dat nu weer is aangepast, sloeg alles. Het repte openlijk van Amerika als bemiddelaar tussen Rusland en de Navo, omdat Amerika zich een deel van de bevroren Russische tegoeden toeëigende en Oekraïne dwong af te zien van Navo-lidmaatschap (in weerwil van de ook door de VS onderschreven Navo-afspraken daarover).
‘Dit is Rusland dat Navo-beleid verandert’, aldus Claudia Major van denktank German Marshall Fund tegen de Financial Times. ‘Dat is zelfs Stalin nooit gelukt.’ Michelle Haas, een veiligheidsexpert verbonden aan de Universiteit Gent en het Egmont Institute, noemt het tegenover de Volkskrant ‘bizar’ dat terwijl de prioriteit van de Navo juist bij de Russische dreiging ligt, ‘de grootste bondgenoot zich nu als een soort neutrale actor opstelt in een oorlog die per definitie ook gaat over het bondgenootschap’.
Wat de Europeanen ontwaren, nu de mist boven het Witte Huis iets begint op te trekken, is dat een belangrijk deel van de regering-Trump (geleid door vicepresident JD Vance) er echt op uit is over Europese en Oekraïense hoofden heen een deal te sluiten met Moskou, meteen ook maar over de hele Europese veiigheidsordening. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio, gesteund door veel Republikeinen in het Congres, heeft een stokje gestoken voor deze plannen en de Europeanen weer aan boord gebracht.
Ook Trump-kiezers willen trouwens in grote meerderheid niet dat Oekraïne wordt ‘uitverkocht’ aan de autocraat Poetin. Trump zelf ook niet, als hem dat zijn Nobelprijs kost. Trump wil van de oorlog af, maar zijn optreden bewerkstelligt het tegenovergestelde. Poetin ziet extra reden door te vechten en vast te houden aan zijn maximalistische eisen en Oekraïne voelt dat het niet anders kan dan doorvechten omdat geloofwaardige veiligheidsgaranties niet Trumps sterke kant zijn. Als Navo-bondgenoten al niet meer geloven in die veiligheidsgarantie, waarom zou Oekraïne dat dan wel doen?
De Haas wijst op een derde factor die Trumps bemoeienissen om de oorlog te beëindigen ondermijnt: zijn tanende invloed op Kyiv en Europa. Trump heeft de Amerikaanse hulp immers al enorm teruggeschroefd. ‘De VS staan zwakker dan voorheen, want Oekraïne koopt nu via Europa wapens van Amerika, en Trump snoeft daar zelfs over. Dus waarom zou hij daarmee stoppen? Bovendien produceert Oekraïne steeds meer zelf.’ De vraag of Oekraïne militair en financieel door kan, ligt nu al in Europese handen. Maar waar ligt de Europese pijngrens met Trump, op welk moment breken ze met hun Trumplomatie? ‘Ik ben bang’, zegt Haas, ‘dat die vraag de Europeanen echt gaat verdelen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant