Op de eerste zitting van de rechtszaak tegen scheepsbouwer Damen heeft het Openbaar Ministerie het bedrijf beschuldigd van twee concrete gevallen van corruptie, naast het verdoezelen van betalingen aan zogeheten agenten. Ook bleek dat het OM met twee betrokkenen schikkingen heeft getroffen.
is economieredacteur. Hij schrijft over het grote geld en corruptie.
Daarmee is, bijna negen jaar na de inval van de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (Fiod) op de werf in Gorinchem, eindelijk de rechtszaak begonnen tegen de grootste scheepsbouwer van Nederland. De mogelijke implicaties zijn verstrekkend, omdat een eventuele straf deze hofleverancier van de Koninklijke Marine in principe voor vier jaar zou uitsluiten van Europese aanbestedingen. Damen zelf betwistte maandag alle aantijgingen.
Niet alleen het iconische bedrijf zelf, maar ook de grondlegger ervan moet zich verdedigen. Kommer Damen, de man die zich in 1969 afsplitste van de bestaande familieonderneming, wordt ervan beschuldigd dat hij weet moet hebben gehad van de praktijken. Ook zijn zoon, de huidige bestuursvoorzitter Arnout Damen, en diens voorganger René Berkvens zijn in staat van beschuldiging gesteld.
De drie kwamen maandag niet opdagen tijdens de regiezitting in de rechtbank in Zwolle. Wel aanwezig was de Brit Stephen Hobson, een van de regionale vertegenwoordigers van Damen die miljoenen aan commissies heeft gekregen voor de orders die hij in het Caribisch gebied in de wacht sleepte. Hij wordt verdacht van valsheid in geschrifte, omdat hij zou hebben meegeholpen aan het wegmoffelen van het hoge commissiepercentage dat hij ontving.
Hobson (77), een dag eerder ingevlogen uit de Bahama’s, met een das met tulpen zittend op een stoel, met zijn voeten bengelend boven het parket, is gekomen om te vertellen dat hij onschuldig is. ‘Al die jaren van inspanningen, en dan word ik zo respectloos behandeld’, zegt hij, in mooi Brits. ‘Ik zal dit fucking gevecht voeren tot ik dood neerval.’
De strafzaak draait om agenten zoals Hobson, die Damen-schepen verkopen in de landen waar ze zitten. Daarvoor krijgen ze forse vergoedingen, meestal een percentage van de totale order. Niet zelden gebruiken zulke verkoopagenten een deel van die vergoeding om functionarissen om te kopen die de orders plaatsen. Hoe hoger de commissie, hoe groter het risico dat een deel daarvan wordt gebruikt als smeergeld, is de gedachte.
Nu zegt het OM bewijzen te hebben dat dat in twee gevallen ook echt is gebeurd. Zo zou Damen in 2012 345.000 euro hebben gestort op bankrekeningen in Zwitserland en China, bedoeld voor een directeur van de Braziliaanse staatsoliemaatschappij Petrobras. In ruil daarvoor zou die via een intermediair schepen hebben besteld bij Damen.
Op Curaçao zou Damen in 2008 via een bedrijf van Hobson 220 duizend euro hebben betaald aan de directeur van het havenbedrijf, als hij Damen-schepen zou bestellen. Hobson moest doen alsof het ‘commissie’ was voor zijn werk. ‘Het waren dus steekpenningen’, aldus de officier van justie. ‘In totaal was er met deze valse facturen een potje van 850 duizend euro gecreëerd voor betalingen die Damen niet zelf kon doen.’
Ook kreeg een agent in Ghana 200 duizend euro overgemaakt voor de verkoop van twee sleepboten aan Togo, terwijl hij volgens het OM helemaal geen werk had gedaan rond deze deal.
Volgens het OM is er sprake van een patroon. Sinds 2000 is de norm dat agenten maar 5 procent commissie krijgen, om het risico te beperken dat een deel van dat geld wordt gebruikt om ambtenaren om te kopen. ‘Maar Damen betaalt soms wel 20 procent’, aldus de officier van justitie. Omdat accountants en andere controleurs daarover vragen stellen, heeft Damen die hoge percentages verzwegen en betaald via nepfacturen, aldus het OM.
Hobson, die 15 procent kreeg voor opdrachten die hij binnenhaalde, vindt de hoge commissies helemaal niet gek. ‘Weet je hoeveel werk ik hiervoor deed? Die boten aan de Bahama’s - dat was tien jaar werk! En als jij een auto koopt, weet je toch ook niet wat de winstmarge van de dealer is?’
Hij wil ook geen ‘agent’ worden genoemd, zegt hij. ‘Ik deed veel meer dan dat. Toen de Bahama’s die schepen wilden kopen, bleek er geen ruimte in de haven. Dus moest er een pier worden aangelegd, er moest gebaggerd worden.’ Hij laat een rapport zien van het project, Bahama Sands, waarin Damen, de TU Delft en baggeraar Van Oord samenwerkten. ‘Ik bracht al die partijen bij elkaar. De vertegenwoordiger van Damen had heel Noord- en Zuid- en Midden-Amerika onder zijn hoede. Dit was te groot voor hem alleen. Hij had steun nodig. Hij had mij nodig.’
De Damen-vertegenwoordiger met wie Hobson samenwerkte, is Sander van O. Met Van O., die familiebanden heeft met de ingeschakelde baggeraar, heeft justitie een schikking getroffen voor zijn rol in het schandaal. Tegenwoordig is hij de marketingdirecteur van Damen in Gorinchem. Ook met de havendirecteur op Curaçao is een schikking getroffen.
Hobson wilde geen schikking, ook al was die hem aangeboden, zegt hij. ‘Dan zou ik mijn bedrijf opzadelen met een strafblad. Ik zal nooit schuld bekennen.’
Ook de Damen-directeuren houden, bij monde van hun advocaat, vol onschuldig te zijn. Volgens het OM had de directie van Damen ‘geen actieve betrokkenheid’ bij de omkoping en valsheid in geschrifte. ‘Ze gaven geen concrete instructies’, aldus de officier. ‘Maar de directie had in toenemende mate kennis van de risico’s. Daarvoor hebben ze de ogen gesloten.’
Eerder zeiden klokkenluiders tegen deze krant dat er bij Damen ‘eigenlijk geen moreel kompas’ is. Integriteit, had een van de marketingmensen volgens hen gezegd, is een luxe die we ons niet kunnen veroorloven.
Advocaat Robert de Bree, die al jaren voor Damen werkt en weet dat sommige medewerkers in die periode gewetensbezwaren hadden, werpt maandag alle beschuldigingen verre van zich. Volgens hem is het onderzoek van het OM ‘onevenwichtig, onvolledig en partijdig’. Hij komt met honderd getuigen op de proppen die bijvoorbeeld kunnen vertellen dat het naar de Brazilianen overgemaakte geld geen steekpenningen waren, maar bedoeld was voor plaatselijke loodsen.
Het horen van de getuigen zal, als zij door de rechter worden goedgekeurd, enorm veel extra onderzoek vergen. Dat betekent dat de zaak nog jaren kan duren.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant