Na wederom door Washington te zijn overvallen met een plan voor het einde van de oorlog tegen het land, zijn Oekraïne en zijn Europese bondgenoten zondag in allerijl bijeengekomen in Genève. Daar wilden ze de Amerikanen met een tegenvoorstel weer in hun kamp trekken.
Michel Maas en Iva Venneman zijn buitenlandredacteuren van de Volkskrant.
Na de eerste ronde gesprekken toonden beide partijen zich zondagavond optimistisch, hoewel er geen concrete afspraken naar buiten kwamen. Minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio leidde de delegatie namens de VS. Hij noemde de gesprekken ‘waarschijnlijk de beste bijeenkomst tot nu toe’.
De Oekraïense president Volodymyr Zelensky had zijn machtige stafchef Andri Jermak naar Genève gestuurd. Die sprak van ‘een productieve eerste sessie’ met de Amerikanen. Later zondag zou nog een tweede ontmoeting plaatsvinden om verder te werken aan ‘gemeenschappelijke voorstellen, met betrokkenheid van onze Europese partners’.
Oekraïne en zijn Europese bondgenoten is er alles aan gelegen om de Amerikanen weer in hun kamp te trekken. Het 28-puntenplan zoals dat vorige week aan Kyiv is overhandigd, leest als een kopie van het voorstel dat Trump afgelopen zomer al deed en dat grotendeels was ingestoken door Rusland. Oekraïne noch Europa kan ermee instemmen.
Reuters publiceerde zondagavond de tekst van een 28-puntenplan dat het Europese tegenvoorstel aan de Amerikanen zou zijn. Dat stelt vele aanpassingen voor. Zo bevat het veiligheidsgaranties die vergelijkbaar zijn met artikel 5 van het Navo-verdrag. Dat artikel stelt dat een aanval op één bondgenoot wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten.
Oekraïne zou toezeggen bezette gebieden niet langs militaire weg proberen terug te krijgen. Wel zouden onderhandelingen over grondgebied uitgaan van de huidige frontlinie. Onbezet gebied afstaan, zoals in het Amerikaans-Russische plan staat, is niet aan de orde.
In het tegenvoorstel worden ook de bevroren Russische activa volledig ingezet voor de wederopbouw van Oekraïne en voor compensatie aan Kyiv. En dus niet, zoals in het Amerikaanse voorstel stond, deels aan een Amerikaans-Russisch investeringsfonds uitgegeven.
De ontmoeting van zondag in Genève werd in allerijl belegd, nadat de Verenigde Staten Kyiv afgelopen week onder druk hadden gezet met het 28-puntenplan dat was opgesteld door Amerikaanse en Russische gezanten. Als Kyiv niet voor komende donderdag akkoord ging, zouden de Amerikanen al hun militaire steun aan Oekraïne stopzetten.
Die aankondiging leidde tot grote bezorgdheid in Kyiv en de rest van Europa. Het Amerikaans-Russische plan komt volgens critici neer op een feitelijke capitulatie van Oekraïne.
Openingszet
Zoals vaker met Amerikaanse plannen onder de regering-Trump, ontstond in de dagen na de overhandiging van het plan aan Kyiv twijfel over de status van het voorstel. Wat aanvankelijk als een take-it-or-leave-it-ultimatum werd gepresenteerd, bleek in de loop van het weekend eerder een openingszet.
‘Nee, het is niet mijn allerlaatste aanbod’, zei Trump zaterdag, toen hij door journalisten naar het plan werd gevraagd. ‘Ik wil graag vrede. Dat had al een lange tijd geleden moeten zijn gebeurd. We proberen het (de oorlog, red.) tot een einde te brengen, is het niet linksom dan rechtsom.’
Terwijl de gesprekken zondag waren begonnen in Genève, liet hij wederom van zich horen. Op zijn platform Truth Social schreef Trump in kapitalen: ‘Het Oekraïense leiderschap toont nul dankbaarheid voor onze inspanning en Europa blijft olie kopen van Rusland.’ Dat klonk als een echo van de woorden die Trump in februari gebruikte in het Witte Huis, tijdens zijn openlijke ruzie met president Zelensky.
Oekraïne’s bondgenoten lijken sinds vrijdag vooral welwillendheid te willen uitstralen – volgens de Financial Times omdat de landen Trump vooral niet wilden bekritiseren. ‘We verwelkomen de aanhoudende Amerikaanse inspanning om vrede te brengen naar Oekraïne’, schreven de leiders van Europa, Australië en Japan zaterdag in een gezamenlijke verklaring vanuit Johannesburg, waar ze waren voor de G20-top. ‘We zijn bereid om ons in te zetten om ervoor te zorgen dat de toekomstige vrede duurzaam is.’
De landen zeiden het 28-puntenplan verder te zien als een ‘basis’ te zien waaraan ‘meer werk’ moet worden verricht. Ook benadrukten ze waarom ze daarvoor zelf ook weer aan tafel moesten zitten. ‘Wij herhalen dat de implementatie van elementen die betrekking hebben op de Europese Unie en die betrekking hebben op de Navo, de instemming van respectievelijk de EU- en Navo-leden nodig heeft.’
Individueel reageerden sommige landen overigens feller op het voorstel. De Noorse premier Jonas Gahr Store zei zondag dat het ‘onvoldoende is’ en ‘grote gebreken’ heeft. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz zei dat hij ‘er niet van overtuigd is dat de door president Trump gewenste oplossingen de komende dagen zullen worden bereikt’.
Opvallend genoeg bleek dit weekend ook dat het 28-puntenplan niet alleen de Europeanen had overvallen. Het kwam ‘als een verrassing voor functionarissen in meerdere afdelingen van de Amerikaanse regering’, schreef persbureau Reuters in een reconstructie. Amerika’s Oekraïne-gezant Keith Kellogg en het gehele ministerie van Buitenlandse Zaken zouden bijvoorbeeld vooraf niet op de hoogte zijn gebracht.
Volgens Reuters is het plan uit de koker gekomen van Midden-Oosten gezant Steve Witkoff en Trumps schoonzoon Jared Kushner. De twee zouden ‘alle processen waarbij meerdere ministeries waren betrokken, hebben omzeild’. Ze overlegden met Kirill Dmitriev, de naaste vertrouweling van Poetin en het hoofd van een van de grootste Russische investeringsfondsen. Dmitriev, die op de Amerikaanse sanctielijst staat, kreeg in oktober een speciale ontheffing om naar Miami te reizen om Witkoff en Kushner te ontmoeten.
Een ander saillant detail dat dit weekend naar buiten kwam, is dat zelfs buitenlandminister Rubio niet van het plan wist. Hij zou het plan bovendien hebben omschreven als een Russisch ‘wensenlijstje’ dat niet de Amerikaanse positie reflecteert, zei een groep senatoren zaterdag.
Trump ontkende dat en noemde de uitspraken van de senatoren ‘regelrecht onwaar’. Rubio schreef zondag op X dat het plan was ‘geautoriseerd door de VS’. ‘Het biedt een sterk kader voor de lopende onderhandelingen.’ Het was uiteindelijk ook Rubio die zondag door Trump naar Genève werd gestuurd om te onderhandelen met Oekraïne en de Europese landen.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant