Nigeria In Nigeria hebben bendes een verdienmodel gemaakt van ontvoeringen. President Trump sprak zijn steun uit aan christenen in Nigeria, maar ook moslims zijn slachtoffer. „Het is gevaarlijk om dit slechts als religieus conflict te zien.”
De slaapzalen van de St. Mary's Catholic Primary and Secondary School nadat gewapende mannen kinderen en personeel hadden ontvoerd.
Vier massale ontvoeringen in Nigeria in minder dan een week tijd. Op maandag werden er 25 leerlingen van een meisjesschool ontvoerd, en 64 mensen werden in dezelfde regio meegenomen uit hun huizen. Op dinsdag werd er een kerk aangevallen, waarbij 38 mensen werden meegenomen. Op vrijdagochtend werden er zelfs 303 leerlingen en twaalf leraren van een school ontvoerd.
Eerder deze maand kwam Nigeria onder vuur te liggen van de Amerikaanse president Donald Trump, vanwege de veiligheidssituatie in het West-Afrikaanse land. Op zaterdag sprak hij zich opnieuw uit, hij noemde Nigeria „een schande”.
Veel is er nog niet bekend over de gewapende groepen die de ontvoeringen van afgelopen week uitvoerden. De daders van de ontvoering uit de kerk vragen om een losgeldbedrag van omgerekend bijna 60.000 euro, zei een geestelijke tegen persbureau Reuters. De grootste ontvoering, op vrijdag, is nog niet opgeëist.
In het verleden waren het zowel jihadistische groeperingen als criminele bendes die mensen ontvoerden. Soms gebeurt dat vanuit ideologische standpunten, zoals de beruchte ontvoering van schoolmeisjes in 2014 door terreurgroep Boko Haram, die de leerlingen dwong zich te bekeren.
Maar meestal is het voor criminele bendes een manier om geld te verdienen, zegt Leila Demarest, die aan de Universiteit Leiden onderzoek doet naar Afrikaanse politiek, in het bijzonder die van Nigeria. „Ook nu, na de ontvoering van vrijdag, moeten we afwachten of de daders een ideologische boodschap zullen uitsturen of – waarschijnlijker – losgeld zullen eisen.”
De armoede in Nigeria speelt een grote rol in deze problematiek, zegt Demarest. „Armoede vergroot de aantrekkingskracht van criminele bendes en jihadistische groeperingen, die geld beloven aan mensen die zich bij hen aansluiten.” De armoede nam de laatste jaren sterk toe in Nigeria, doordat – in lijn met aanbevelingen van het IMF en de Wereldbank – de overheid de brandstofsubsidie afschafte, net als de vaste wisselkoers. De naira devalueerde en importprijzen stegen. Door het wegvallen van westers donorgeld en doordat de voedselproductie onder druk staat als gevolg van instabiliteit, kampen miljoenen Nigerianen met voedseltekorten.
Nigeria kent een lange geschiedenis van ontvoeringen, maar de laatste jaren nemen die toe, zegt Demarest. In 2020, 2021 en 2024 werden er ook al zo’n driehonderd leerlingen in één keer ontvoerd.
Rond de eeuwwisseling vonden ontvoeringen voornamelijk plaats in het zuidelijke gebied van de Nigerdelta. Rebellengroepen vochten tegen de staat om de oliebronnen die zich daar bevonden. Vaak waren werknemers van oliebedrijven het doelwit.
Nu voeren bendes vaker ontvoeringen uit in het noorden, het armste deel van het land. Geregeld gaat het om leerlingen. Dat zijn „gemakkelijke doelwitten”, legt Demarest uit. „Op scholen vind je veel slachtoffers op één plek, en ze zijn vaak niet goed beveiligd. Vooral als het om kostscholen gaat, want die bevinden zich vaker ver weg van de grote steden, waardoor er minder controle van politie en leger is.”
De situatie is een stuk complexer dan Trump doet voorkomen. Inderdaad waren sommige aanvallen gericht op kerken. De grootste ontvoering van afgelopen week vond plaats op een christelijke school, en een van de twee ontvoeringen maandag was in een kerk. Maar moslims worden net zo goed slachtoffer van geweld. De ontvoering van dinsdag was op een overwegend islamitische meisjesschool. Demarest: „Het is niet zo dat moslims met rust worden gelaten, ook niet door jihadistische groeperingen. Moslimgemeenschappen worden beroofd en bedreigd of er zijn vergeldingsacties omdat burgers goederen aan een rivaliserende factie hebben verkocht.”
ACLED, een organisatie die conflictdata bijhoudt, registreerde in de afgelopen vijf jaar meer aanvallen tegen moslims dan tegen christenen. Moslims zijn in het noorden van Nigeria in de meerderheid.
Ook het geweld tussen herders – vaak van de islamitische Fulanistam – en boeren, die soms moslim zijn maar vaker christelijk, wordt vaak weggezet als religieus conflict. „Ook die geweldsuitbarstingen zijn vaak eigenlijk economisch. De herders hebben het niet per se op christenen gemunt, maar op boeren.”
Het is gevaarlijk om dit slechts aan te duiden als een religieus conflict, zegt Demarest. „Als de Nigeriaanse overheid nu vooral christenen gaat beschermen omdat zij de VS tevreden wil houden, dan creëert de regering juist meer ongelijkheid – en daarmee mogelijk conflict – tussen christenen en moslims.”
Het is volgens Demarest moeilijk voor de overheid om grip te krijgen op de groeperingen, omdat ze zo gefragmenteerd en mobiel zijn. „Maar ik kan niet zeggen dat ze echt haar best doet. Iedereen weet dat het leger sterk tekortschiet in zijn strijd tegen deze groepen. De militairen slagen er niet in groepen duurzaam te verslaan, maar verdrijven ze alleen tijdelijk.” Geld voor wapens en ander materieel gaat bovendien verloren door corruptie in het land.
Tot nu toe onderneemt het leger vooral militaire actie, bijvoorbeeld door vanuit de lucht te bombarderen, waarbij ook burgers worden geraakt. „Daardoor kunnen burgers zich juist tegen de staat keren en zich gaan aansluiten bij bendes.”
In het verleden hebben onderhandelingen, in plaats van militaire actie, meer stabiliteit gebracht in de Nigerdeltaregio. Maar daaraan zitten ook nadelen, zegt Demarest. „Als je bepaalde eisen van één groep inwilligt, kunnen andere groepen opstaan die dezelfde voordelen willen. Bovendien worden groepen afgekocht met overheidsgeld dat niet naar de gewone burger kan gaan.”
Eén ding is zeker, volgens Demarest: „Dat ontvoeringen de laatste jaren toenemen, laat zien dat de Nigeriaanse overheid steeds meer de controle verliest op gewelddadige groeperingen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC