Het Amerikaans 28-puntenplan veroorzaakte deze week een schokgolf in Oekraïne en Europa. Het plan voorziet in gunstige voorwaarden voor de Russen en laat de Oekraïense belangen grotendeels buiten beschouwing. Het roept de vraag op: hebben Oekraïne en Europa nog iets te zeggen over dit conflict?
Volg de laatste ontwikkelingen rond de oorlog in Oekraïne in ons liveblog.
De kopzorgen van de Oekraïense president Volodymyr Zelensky zullen dit weekend groot zijn. Na een turbulente week rond een groot corruptieschandaal dat begin deze maand aan het licht kwam, staat hij nu voor misschien wel de moeilijkste beslissing in de bijna vier jaar durende oorlog met Rusland.
Deze week lekten er via Axios en The Financial Times details uit over een vredesplan in Oekraïne. Het plan van Amerikaanse makelij biedt een cynisch vooruitzicht voor Oekraïne: het land moet niet-veroverd grondgebied afstaan aan Rusland. Ook moet hun leger met 25 procent krimpen en moeten er binnen honderd dagen verkiezingen komen.
Als Zelensky zijn handtekening onder deze voorwaarden zet, haalt hij die honderd dagen niet eens, merkt The Economist cynisch op. Daar zijn Michael Kemper, Michel Michaloliákos en Laurien Crump het over eens: het plan zoals nu op tafel ligt, kan Zelensky onmogelijk accepteren. De drie buitenlandexperts spreken van een "bijna volledige capitulatie" die de president "onmogelijk" aan zijn volk kan verkopen.
Met name het opgeven van de Donbas is een breekpunt van Oekraïne. Omdat Rusland dat gebied niet geheel in handen heeft, zou Oekraïne niet-bezet grondgebied moeten afstaan. In die niet-veroverde gebieden liggen bovendien een aantal strategische steden en een belangrijk deel van de Oekraïense verdedigingslinie. In onderstaande video leggen we uit hoe dat zit.
Maar wat kan Oekraïne wel? Met een deadline van nog geen week realiseert de Oekraïense president zelf ook dat hij met zijn rug tegen de muur staat. Zelensky sprak van een "moeilijk moment" in de geschiedenis van zijn land. De Oekraïense president kondigde aan met een alternatief te komen en gaat zondag met de Amerikanen en Europeanen in gesprek in het Zwitserse Genève.
Daar zullen de Oekraïners, samen met de Europese bondgenoten, moeten inzetten op "damagecontrol", zegt Crump. De komende dagen zullen in het teken staan van diplomatie om Trump van gedachten te doen veranderen, zonder hem daarbij voor het hoofd te stoten. "Oekraïne zal moeten inzetten op een bevriezing van de bestandslijn", zegt Kemper. "Als zij territorium moeten afstaan dat niet bezet is, betekent het dat alle gesneuvelden voor niks zijn."
Zoals wel vaker sinds de terugkeer van Trump in het Witte Huis, waren Europese leiders overrompeld. Dat wijst er volgens Crump op dat Europa het initiatief rond de oorlog in Oekraïne helemaal kwijt is. Het is Washington dat het tempo bepaalt, Brussel volgt.
Ook Michaloliákos ziet hoe de Amerikanen "over de hoofden van de Oekraïners en Europeanen heen onderhandelt". Dat heeft volgens hem twee oorzaken: het ontbreekt Europa nog altijd aan militaire macht - ondanks dat de grotere defensie-investeringen langzaam maar zeker op gang komen - en interne eenheid. De EU-lidstaten zijn volgens hem nog te verdeeld over hoe vrede in Oekraïne eruit moet zien.
De onderhandelingspositie van Oekraïne is bijzonder slecht, erkennen Michaloliákos en Crump. Maar Europa zou van hen wel iets meer ballen mogen tonen. "Er wordt altijd gedaan of Europa zo afhankelijk is van de VS, maar de VS is ook heel afhankelijk van de EU", vindt Michaloliákos.
De Europadeskundige wijst op een handelsdeal van deze zomer waarin de EU concessies deed, met de verwachting dat de VS hen later tegemoet zou komen met veiligheidsgaranties voor Oekraïne. "Die kwamen niet, en dus mag Europa wel van zich afbijten. Maar dat gebeurt niet, uit angst voor Trump."
Ook Crump ziet een enorme "handelingsverlegenheid" van Europa tegenover Trump. " Waar Europa moeite mee heeft, is begrijpen dat een bondgenoot niet langer erg bondgenoot is", zegt ze. "In Europa geldt nog altijd een ietwat naïeve, al te optimistische houding ten aanzien van Trump."
Crump stipt aan dat niet alleen de EU en Oekraïne, maar ook diplomaten worden overgeslagen. Volgens haar komt het plan uit de koker van de Amerikaanse gezant Steve Witkoff en Kirill Dmitriev, de baas van het Russische staatsinvesteringsfonds. Buitenlandministers Marco Rubio en Sergey Lavrov werden buitenspel gezet.
"Europa probeerde eerder weleens het initiatief in de vredesonderhandelingen naar zich toe te trekken", vervolgt ze. "Maar het beseft onvoldoende dat Trump de Oekraïense veiligheidsbelangen geen barst interesseert." In plaats daarvan is de Amerikaanse president vooral bezig een slaatje uit de onderhandelingen te slaan, vindt Crump.
Dat is goed te zien in het 28-puntenplan, dat naast vredesvoorwaarden ook een aantal lucratieve deals voor Washington en Moskou opsomt. De VS moet bijvoorbeeld financieel meeprofiteren van de wederopbouw van Oekraïne. En Trump wil dat Rusland weer mee kan doen op het economische toneel, zodat beide landen zeldzame grondstoffen in het Noordpoolgebied kunnen delven.
Als Europa een factor van betekenis wil zijn op het wereldtoneel - en zeggenschap over zijn eigen achtertuin terugwinnen - dan zal het moeten wennen aan deze nieuwe geopolitieke realiteit. Michaloliákos hamert op het belang Europese zelfredzaamheid en interne eenheid.
Crump benadrukt dat Europa en Oekraïne zullen moeten wennen aan het feit dat de VS onder Trump voorlopig geen betrouwbare bondgenoot is. Eentje die bovendien snakt naar een politiek succes, zoals het beëindigen van een oorlog.
Dat Trump juist midden in een politiek turbulente week rond corruptie in Oekraïne zijn plan laat vallen, is volgens Crump geen toeval. "Zelfs de Amerikanen zeggen nu dat de timing perfect is. Dat geeft wel aan hoe de verhoudingen liggen."
Source: Nu.nl algemeen