Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Deze keer bespreekt hij hoe de slepende oorlog van Oekraïne een hoofdrolspeler op het gebied van wapenproductie maakt.
Rusland voert gruwelijke aanvallen uit op Oekraïne en is de agressor in de oorlog. De verovering van de bijna leeggelopen stad Pokrovsk in het oosten van Oekraïne laat al bijna anderhalf jaar op zich wachten. Maar nu lijkt de val van Pokrovsk onvermijdelijk, na een strijd die talloze Oekraïense levens heeft geëist.
De Russische verliezen zijn ook gigantisch en lopen in de tienduizenden. Het waren er aan het begin van dit jaar zevenduizend per maand en alleen al in oktober mogelijk maar liefst twintigduizend. Maar de strategieën van de landen zijn verschillend. De Russen vallen steeds meer burgerdoelen aan, de Oekraïners nemen systematisch militair-logistieke doelen op de korrel.
Volgens Oekraïense inlichtingen is nu bijna een derde van de Russische gasvoorziening en bijna de helft van de olie-installaties platgelegd. Russische aanvallen daarentegen zijn voor 93 procent op civiele doelen in Oekraïne gericht - bijna elke aanval dus. Terwijl de Oekraïners het tegenovergestelde lijken te doen: zij nemen energiecentrales en bruggen onder vuur, in plaats van flats en ziekenhuizen.
Oekraïne is daar bovendien selectiever in, omdat het land zuiniger moet omgaan met soldaten, geld en materieel. Het beschikt over een tiende van de Russische capaciteit op het gebied van mensen en tanks.
Maar de essentie is hier al vaker beschreven: Vladimir Poetin kan militair eigenlijk niet meer winnen. De Russische president is in een soort militair moeras beland en moet nu leven met de gedachte dat Oekraïne - wat er ook van overblijft - ieder willekeurig doel in het oneindige Rusland kan raken.
Zijn enige optie is nee zeggen tegen een wapenstilstand en een totale capitulatie van Kyiv - wat niet gaat gebeuren. Intussen houdt hij voor de zekerheid wel een lijntje naar Washington open, want hij lijkt wel in te zien dat capitulatie geen haalbare kaart is en oliesancties op termijn voelbaar worden.
Wat de Russen willen is 'vrede' die geen kans van slagen heeft, bovendien achter de rug van Europa en Oekraïne om. Het is hoe machtsrealisme anno 2025 werkt: een patstelling met leed als inzet en hoogst haalbare prijs.
Oekraïense kruisraketten en drones worden intussen steeds beter. President Volodymyr Zelensky bedelt bij zijn Amerikaanse evenknie Donald Trump en de Duitse bondskanselier Friedrich Merz om langeafstandsraketten. Maar eigenlijk zijn die raketten alleen bedoeld om doelen achter de Oeral in Siberië te treffen. Voor de huidige patstelling zullen ze niet doorslaggevend zijn.
Oekraïne knutselt nu zelf aan raketten die met gemak 1.000 kilometer halen. Het land heeft binnenkort zelfs een productielijn van Flamingo-kruisraketten die een afstand van 3.000 kilometer kunnen afleggen.
Met dat in het achterhoofd vraagt Zelensky nu aan Trump: "Geef ons liever 25 Patriot-systemen waarmee we Russische raketten (die onderweg zijn naar onze stroomcentrales en stations) kunnen onderscheppen. Die drones en kruisraketten maken we zelf wel." Al zullen de Oekraïners die niet zo vaak gebruiken als Rusland.
Het gevolg hiervan is wel dat Oekraïne na bijna vier jaar oorlog erg goed begint te worden in het bedenken en produceren van wapens. Europa begint niet hulpgever, maar partner of zelfs importeur te worden, want het ligt achter en is qua drones zelfs een leerling geworden.
Oekraïne begon al in 2022 na te denken over een dronemuur. In Europa klinken die geluiden pas sinds afgelopen zomer. De 'dronepaniek' van dit najaar was voor NAVO-landen een reden om bij Kyiv te informeren hoe zij Russische zwermen op goedkope wijze tegenhielden.
De NAVO deed dat even met peperdure vliegtuigen en raketten, de Oekraïners schoten de Shaheds met goedkope kanonnen en zelfs kalasjnikovs uit de lucht via een vernuftig 'akoestisch' waarschuwingsnetwerk.
Met Denemarken trof Oekraïne voor de zomer een partnerovereenkomst. De Denen mogen zelf Oekraïense wapens kopen en stellen geld beschikbaar voor de financiering van gemeenschappelijke wapenproductie of de inkoop van spullen uit de Verenigde Staten als Oekraïne die wapens (nog) niet zelf kan maken.
Daarbij ging het bijvoorbeeld om reserveonderdelen van F-16's. Die had Denemarken ooit in de VS gekocht en doorgespeeld naar Oekraïne. Maar op hun oude dag blijken de straaljagers onderhoud en reserveonderdelen nodig te hebben.
Die F-16's zijn geen gamechanger gebleken, hoewel er destijds wel lang over gebakkeleid is. Als ze het maar uitzingen tot 2026, want Oekraïne heeft nu net een paar honderd Rafale-vliegtuigen in Frankrijk besteld om de F-16's te vervangen.
Voor de oorlog was Oekraïne op het gebied van defensie een dwergstaat met amper vijftig wapenfabriekjes. Nu zijn het er meer dan negenhonderd en volgens Oekraïense bronnen zijn ze goed voor een jaarlijkse omzet van 10 miljard dollar (omgerekend 8,7 miljard euro). Dat kan na de oorlog groeien tot 60 miljard dollar.
Het exportpotentieel is ongeveer een vijfde van dat bedrag. Dus dat zou neerkomen op 2 miljard nu en 12 miljard dollar na de oorlog. Al 25 buitenlandse wapenbedrijven gaan een fabriek bouwen in Oekraïne, waar personeel goedkoop en ervaren is. Na een verhoopte wapenstilstand is er uiteraard ook een grote tweedehandsmarkt.
Als Oekraïne erin slaagt de productie tot NAVO-kwaliteit (STANAG-normen) te upgraden, dan zouden producten ook voor NAVO-landen aantrekkelijk zijn. In Europa wordt al op het Deense model voorgesorteerd. Exportcontracten tussen Oekraïne en westerse landen worden vanaf 2026 verwacht.
Wel zijn er nog een paar voorwaarden: de oorlog moet stoppen, de Russen moeten voordien de geschikte locaties niet platbombarderen en de Oekraïense bureaucratie moet niet al te moeilijk doen. Om die laatste reden heeft de Duitse wapenreus Rheinmetall de geplande investering in Oekraïne al uitgesteld.
Rheinmetall voorziet een vervijfvoudiging van zijn omzet, die nu al 10 miljard euro bedraagt. In 2030 loopt dat bedrag naar verwachting op tot 50 miljard euro, met een verwachte winststijging van 20 procent die het bedrijf graag in een goedkoop land als Oekraïne wil realiseren. Oorlog is ook een verdienmodel.
Source: Nu.nl algemeen