Onder dreiging van intrekking van alle steun willen de Amerikanen de Oekraïners een vredesakkoord opleggen. President Zelensky erkent dat zijn land voor ‘een zeer moeilijke keuze’ staat, maar weet zich gesteund door Europa – al blijft het voorlopig vooral bij woorden.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Volodymyr Zelensky had donderdag al genoeg aan zijn hoofd. De Oekraïense president was net teruggekeerd van een reis om Europese steun te vragen voor de strijd voor Oekraïne en het Europese continent. In eigen land moest hij zich verantwoorden voor een corruptieschandaal in regeringskringen. En toen kreeg hij ineens Amerikaanse generaals op bezoek die hem een schriftelijk voorstel overhandigden. De samenvatting: capituleer.
De Amerikanen hebben met een inmiddels uitgelekt voorstel van 28 punten wederom schrik en verwarring gezaaid onder Oekraïners en andere Europeanen. Net op het moment dat de regering-Trump gestopt leek met haar toenadering tot Rusland en druk op Oekraïne. Deze vrijdag gingen Trumps eerste sancties tegen de Russische oliesector in om het Kremlin onder druk te zetten de oorlog te stoppen.
Het nieuwe Amerikaanse voorstel heropent de aanval op Oekraïne. Het stelt Zelensky voor om het Oekraïense leger te reduceren en de rode loper uit te rollen voor het Russische leger.
Vrijdag, in een toespraak aan de natie, sloeg Zelensky alarm. ‘Dit is een van de moeilijkste momenten in onze geschiedenis’, zei hij. ‘Oekraïne kan voor een zeer moeilijke keuze komen te staan: ofwel het verlies van waardigheid, ofwel het risico een belangrijke partner te verliezen. Ofwel de moeilijke 28 punten, ofwel een extreem moeilijke winter – de moeilijkste – en nieuwe gevaren.’
Veel van de punten hadden Oekraïne en Europese landen deze zomer al afgeschoten tijdens Trumps vorige onderhandelingsronde, die begon met een top met de Russische president Poetin in Alaska. Onder die punten: het afstaan van de gehele Donbas-regio aan Rusland, internationale erkenning van bezette gebieden als Russisch grondgebied en een permanent verbod op Navo-toetreding van Oekraïne.
Het nieuwe voorstel zet tevens een streep door het vooruitzicht dat Oekraïners nodig hebben om in te stemmen met concessies: een sterk eigen leger, voor het geval Rusland zich weer niet aan de afspraken houdt. In het document staat dat Oekraïne zijn leger moet terugtrekken uit zijn sterkste verdedigingslinie (die in de Donbas) en zijn troepen moet verkleinen tot 600 duizend militairen (momenteel heeft Oekraïne ongeveer een miljoen militairen). Voor het Russische leger geldt geen beperking.
In plaats daarvan zou Oekraïne genoegen moeten nemen met ‘een verwachting’ van Rusland om geen buurlanden meer binnen te vallen. Oekraïne zou ook ‘betrouwbare veiligheidsgaranties’ krijgen, maar die worden in de 28 punten niet toegelicht.
Volgens de Amerikaanse nieuwssite Axios kreeg Zelensky een kladversie van een tweede document met meer informatie over de garanties. De VS en Europese landen zouden een nieuwe aanval op Oekraïne beschouwen als een aanval op de ‘transatlantische gemeenschap’ en met militaire middelen reageren.
Vrijdag was onduidelijk wat de status van de voorstellen is. Gaat het om een proefballon van Trumps adviseur Steve Witkoff? Of staat de hele Amerikaanse regering, inclusief president Trump en de gematigde buitenlandminister Marco Rubio, achter dit plan?
Een woordvoerder van het Witte Huis sprak van een plan ‘in beweging’. Toch zei Trump in een radio-interview dat komende donderdag hem een ‘gepast’ moment lijkt voor Oekraïne om zich achter het plan te scharen, waarmee hij Kyiv een straffe deadline leek op te leggen.
Zelensky’s alarmistische toon doet vermoeden dat hij het voorstel ernstig neemt. Hij beloofde zijn bevolking dat hij de komende dagen met alternatieve voorstellen zal komen. ‘Maar we zullen de vijand zeker geen reden geven om te zeggen dat Oekraïne geen vrede wil.’
Hij zei te rekenen op zijn Europese bondgenoten. ‘Die begrijpen dat Oekraïne het enige schild is dat een comfortabel Europees leven beschermt tegen Poetins plannen.’
Europese regeringsleiders lijken overvallen door de Amerikaanse voorstellen, die in geval van uitvoering de veiligheid op het continent diep zouden ondermijnen. Ze haastten zich vrijdag om zich wederom achter Oekraïne te scharen. De Franse president Emmanuel Macron, de Duitse bondskanselier Friedrich Merz en de Britse premier Keir Starmer voerden gezamenlijk overleg met Zelensky. In een verklaring stelden ze dat de huidige frontlinie het startpunt moet zijn voor onderhandelingen.
Ook benadrukten ze dat de Oekraïense strijdkrachten ‘in staat moeten blijven om de Oekraïense soevereiniteit effectief te verdedigen’. EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen herhaalde het Europese principe dat Oekraïne zelf gaat over zijn toekomst: ‘Niets over Oekraïne zonder Oekraïne.’
Het is de vraag of er naar wordt geluisterd aan de andere kant van de oceaan. Het Amerikaanse persbureau Reuters meldde vrijdag dat de VS dreigen hun inlichtingensteun en wapenverkopen aan Oekraïne te stoppen als Zelensky niet instemt. De inlichtingen zijn zeer nuttig voor Oekraïne op het slagveld. Amerikaanse geavanceerde wapens, zoals die voor de verdediging tegen de massale Russische luchtaanvallen, zijn van levensbelang voor Oekraïners.
Tegelijkertijd zijn er geen tekenen dat het Oekraïense leger op instorten staat. Sinds 2022, het eerste jaar van de grootschalige invasie, heeft het alle Russische pogingen tot operationele doorbraken afgeslagen. Ook de verwachte val van de stad Pokrovsk zal volgens militair analisten geen beslissende gevolgen hebben.
Bovendien zijn de Oekraïners zelfvoorzienender geworden dankzij uitbreiding van de eigen defensie-industrie. In september zei Zelensky dat bijna 60 procent van de wapens aan het front uit Oekraïne komt.
Het afhaken van de VS zou de Oekraïense strijd voor zijn eigen en Europese veiligheid wel bloediger en onvoorspelbaarder maken. Zeker is dat de Europeanen de bevestiging hebben gekregen dat ze voor hun veiligheid bij zichzelf te rade moeten gaan.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant