De landen in de Veiligheidsraad lijken een gok te hebben genomen door akkoord te gaan met Trumps Gaza-resolutie. Het plan zit nog vol pijnpunten en vaagheden. ‘Ze denken: eerst een tekst erdoorheen krijgen, dan werken we later de details uit. Maar dat is riskant.’
is correspondent Midden-Oosten van de Volkskrant. Hij woont in Amman.
Het is niet zomaar vrede, het is Vrede met een hoofdletter V. Dat is althans hoe de Amerikaanse president Donald Trump het deze week beschreef op zijn Truth Social-account, nadat de VN-Veiligheidsraad had ingestemd met een cruciale Amerikaanse resolutie over Gaza. ‘Dit is een Historisch moment’, jubelde Trump. In New York stemden dertien van de vijftien leden voor. Omdat de twee overgebleven sceptici, Rusland en China, geen spelbrekers wilden zijn, onthielden ze zich van stemming.
Naar de VN-resolutie werd lang uitgekeken, omdat Trumps zogeheten vredesplan uit september daarmee eindelijk een volkenrechtelijke basis heeft. Zonder de steun van de Veiligheidsraad zouden de Amerikanen er in hun eentje voor staan en zou het plan gedoemd zijn te mislukken, zo luidde de consensus.
Dat neemt niet weg dat er ook mét dit afgehamerde plan grote vraagtekens blijven, te beginnen bij de zogeheten ‘Board of Peace’, die alle zeggenschap krijgt over Gaza. Trump zelf gaat – hoe kan het anders – die raad voorzitten, geflankeerd door (vermoedelijk) de Britse oud-premier Tony Blair, wiens omstreden consultancybedrijf op de achtergrond al maanden betrokken is.
Welke leden er verder in komen en wie hen precies mag kiezen, is in nevelen gehuld. Ook de leden van het Palestijnse ‘apolitieke comité’ dat het dagelijks bewind over Gaza gaat voeren, moeten nog gekozen worden.
In Gaza zelf werd verbolgen gereageerd. Het voelt, zo zei inwoner Mohammed Hamdan tegen Al Jazeera, alsof de Israëlische bezetting vervangen wordt door een andere bezetting, ‘met internationale troepen’.
In politiek opzicht drijft Gaza bovendien verder weg bij het andere Palestijnse gebied, de bezette Westoever (die in de resolutie niet genoemd wordt).
Palestijnse leden zal Trumps vredesraad naar verwachting niet krijgen, waardoor het allemaal een koloniale bijklank krijgt. ‘Een buitenlandse macht krijgt de macht over Gaza. Bot verwoord: dat klinkt als een mandaat van de Volkenbond in 1920’, zegt analist Amjad Iraqi namens de gezaghebbende denktank International Crisis Group aan de telefoon. ‘Onder Palestijnen is het breed gedeelde gevoel: Gaza wordt ons afgenomen.’
Omgekeerd zou je kunnen beargumenteren dat, in de woorden van een VN-afgevaardigde, ‘het perfecte’ in dit geval ‘de vijand is van het goede’. Beter een matig vredesplan dan helemaal niks. De Palestijnse Autoriteit (PA) kan tevreden zijn dat er (tot irritatie van Israël) een verwijzing naar een ‘mogelijke’ Palestijnse staat in de resolutie staat, hoewel dat zinnetje met veel voorwaardelijkheden is omkleed.
Iraqi bespeurt daarnaast het nodige opportunisme. ‘Nu die Board of Peace er is, hoeft de PA de loodzware bestuurlijke verantwoordelijkheid voor Gaza niet te dragen. Dat vinden ze natuurlijk prima.’
Een ander pijnpunt gaat over veiligheid. Gaza koerst af op een complexe situatie met liefst vier verschillende bewapende actoren in een gebied ter grootte van tweemaal Texel. Naast Hamas (in West-Gaza) en het Israëlische leger (Oost-Gaza) moet er een Palestijnse politiemacht komen (onder de vlag van de PA), plus een Internationale Stabilisatiemacht (ISF) van twintig- à dertigduizend man.
Maar wie gaat precies wat doen? Over de resolutie hangt een ‘waas van vaagheid’, concludeert de Britse krant The Guardian, die spreekt van ‘een van de vreemdste resoluties in de VN-geschiedenis’.
Veel van de onduidelijkheid spitst zich toe op de ontwapening van Hamas (waar de groepering niks van wil weten) en de rol van de ISF. Volgens het VN-mandaat moeten de internationale troepen het ‘proces’ van ontwapening ‘waarborgen’, maar wat betekent dat?
Vraag je het de Israëlische regering van Benjamin Netanyahu, dan betekent het: jullie doen de ontwapening. Maar, zeggen critici, hoe kun je van een vredesmacht verlangen dat ze de groepering op de knieën krijgt, als Israël dat zelf met twee jaar brute oorlogsvoering niet voor elkaar kreeg?
Het idee van de ISF is dat zij, naarmate het Israëlische leger zich uit Gaza terugtrekt, het resulterende machtsvacuüm vult. Logisch op papier, maar het werkt alleen als Hamas geen factor van betekenis meer is.
Hamas is echter sterker uit de oorlog gekomen dan velen voor mogelijk hielden. Met een reeks executies en afrekeningen is het zijn autoritaire gezag aan het herstellen. ‘Ieder land dat overwoog ISF-troepen te sturen, bezint zich daar nu op’, zei een diplomatieke bron vorige maand tegen de Israëlische krant Haaretz.
Drie moslimlanden worden nadrukkelijk genoemd als ISF-leveranciers: Indonesië, Pakistan en Azerbeidzjan. Turkije wil ook, maar dat ziet Israël niet zitten. Welke landen het ook worden, zegt analist Iraqi, ze zullen alleen komen op voorwaarde dat ze niet zelf partij worden in de oorlog. ‘Niemand gaat soldaten sturen als ze vervolgens beschoten kunnen worden door Israël of Hamas.’
Het meest hachelijk is de keuze voor buurlanden als Egypte en Jordanië. Als loyale bondgenoten van Amerika zijn ze gevraagd soldaten te sturen, maar allebei moeten ze rekening houden met hun uiterst pro-Palestijnse bevolking en de publieke opinie in de rest van de Arabische wereld. Geen land wil de indruk wekken dat zijn soldaten het vuile werk opknappen voor Israël.
Mocht de ISF een middel worden voor beleid dat haaks staat op de ‘rechten van Palestijnen’, waarschuwde een anonieme Egyptische functionaris tegen nieuwssite Al Araby al-Jadeed, dan doet Caïro niet mee.
Met Trumps vaag verwoorde resolutie hebben veel landen een gok genomen, concludeert analist Iraqi. ‘Ze denken: eerst een tekst erdoorheen krijgen, dan werken we later de details uit. Maar dat is riskant, want de machtsverhouding is scheef. Amerika en Israël staan aan het roer, de rest rent erachteraan.’ Of de kapiteins nu nog gaan luisteren, weet niemand.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant