Psychedelica zijn interessant en veelbelovend, maar niet onschuldig. Wie op zoek is naar spirituele verlichting of zelfs spirituele genezing doet er goed aan kritisch te blijven op trip-therapeuten en ‘keta’-klinieken.
Psychedelica in de geneeskunde maken een comeback. Waar onderzoek in de jaren zeventig abrupt stopte door strikte wetgeving, staan psilocybine en MDMA inmiddels weer volop in de wetenschappelijke schijnwerpers. Ook esketamine, een variant van ketamine, wordt ingezet en vergoed voor een selecte groep patiënten met een hardnekkige depressie.
Esketamine is één van de weinige grote doorbraken in de psychiatrie van de afgelopen 20 jaar. Hoewel niet voor iedereen een wondermiddel, is het op z’n minst een wonderlijk middel. Het grijpt aan op een ander hersenmechanisme dan alle antidepressiva die we tot nu toe hadden. Daarbij brengt het mensen in een ‘trip’. Het antidepressieve effect dient zich soms al in de uren na toediening aan, waarbij patiënten een gevoel van verlichting en nieuwe inzichten omschrijven.
Zoals onlangs in de Volkskrant beschreven, kan het een verbluffend effect hebben. Toch is het belangrijk om in dit moment van grote beloftes ruimte te houden voor kritische nuancering. Want waar een hype groeit, schuilt ook het risico van misbruik, misleiding en teleurstelling.
Psychedelische ervaringen worden vaak omschreven als diepgaand, transformerend en zelfs mystiek of spiritueel. Het is verleidelijk aan te nemen dat juist deze allesoverweldigende ervaringen essentieel zijn voor het therapeutisch effect. Maar klopt dat? Of zijn die belevingen eerder een bijproduct van neurobiologische veranderingen, waarbij we geneigd zijn betekenis toe te schrijven aan een bijzondere ervaring, zoals we dat bij dromen doen?
Over de auteurs
Jack Dahan is filosoof en geneeskunde student. Karel Scheepstra is psychiater en onderzoeker. Anja Lok is psychiater en onderzoeker. Jasper Zantvoord is psychiater en onderzoeker.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Recent onderzoek laat zien dat er slechts een bescheiden verband bestaat tussen de intensiteit van de ervaring en de mate van klinische verbetering: klein voor ketamine, wat sterker voor psilocybine. De intensiteit van de ervaring kán dus bijdragen aan herstel, maar verklaart zeker niet de volledige werkzaamheid.
Een ander verklaringsmodel is dat psychedelica veranderingen in de structuur en functie van de hersenen teweeg brengen. Ze bevorderen neuroplasticiteit: de aanmaak van nieuwe uitlopers en verbindingen tussen hersencellen. Dit zou dan weer samenhangen met een afname van somberheid en piekergedachten.
Een derde verklaring verbindt die twee: ervaring en biologie gaan hand in hand en versterken elkaar. Met psychedelica komen de hersenen tijdelijk in een flexibelere stand. Dit bevordert psychologische flexibiliteit en versoepeling van rigide negatieve overtuigingen. Neurobiologische veranderingen worden zo verankerd in een vernieuwd psychologisch kader, waarin je ontvankelijker wordt voor positievere overtuigingen over jezelf en het leven.
Het toetsen van dergelijke genuanceerde verklaringsmodellen is cruciaal. De geschiedenis leert hoe snel ongefundeerde toepassing met onrealistische verwachtingen kan ontsporen. In de jaren zestig verdampte het wetenschappelijke momentum toen psychedelisch onderzoek verstrengeld raakte met spirituele idealen en ongereguleerd gebruik.
Het duurde decennia voordat onderzoek weer op gang kwam. Het psychedelische onderzoek van vandaag is gelukkig beter gereguleerd met kwaliteitscontroles en gedegen wetenschappelijke studieontwerpen. Toch zien we opnieuw patronen ontstaan die vergelijkbaar zijn met de jaren zestig. Er is een bloeiende markt van truffelcoaches, trip-therapeuten en ‘keta’-klinieken. Tientallen aanbieders beloven dat ze – voor een pittige prijs overigens – je ‘innerlijke helende intelligentie activeren’ of ‘trauma’s oplossen’, alsof die als sneeuw voor de zon zouden kunnen verdwijnen. Tijdens een bedrijfsuitje nader tot elkaar komen? Dat kan met een paddo-groepsceremonie. Heb je relatieproblemen? Mogelijk biedt MDMA soelaas.
In de spreekkamer horen we regelmatig verhalen over dergelijke praktijken. Men wordt spirituele genezing beloofd zonder gedegen wetenschappelijke onderbouwing. Kwetsbare patiënten die vaak wanhopig op zoek zijn naar verlichting, terwijl ze bij de ggz op een wachtlijst staan, lopen zo risico te worden misleid, met complicaties en uitgestelde zorg als gevolg.
Psychedelica zijn interessant en veelbelovend, maar niet onschuldig. Ze moeten met dezelfde zorgvuldigheid worden toegepast als elke andere medische behandeling. Ons doel is niet om de bijzondere ervaringen die soms als mystiek kunnen worden geïnterpreteerd te ontkrachten, maar wij roepen op ze kritisch te bestuderen en te verankeren in wetenschappelijk onderbouwde en repliceerbare modellen.
We moeten behoedzaam blijven voor risicovolle patronen zoals spirituele belading, publieke fascinatie, commerciële belangen en een roep om snelle toepassing, zodat psychedelica niet opnieuw worden overschaduwd door hun eigen belofte. Deze middelen geven ons een bijzonder nieuw venster om naar mentale klachten te kijken en bieden mogelijk broodnodige nieuwe behandelingen. Laten we ze niet verheffen tot mystiek panacee, noch reduceren tot louter farmacologisch instrument, maar hun toepassing baseren op zorgvuldige wetenschap.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant