De druk op de Oekraïense president Zelensky loopt op door een corruptieschandaal in de energiesector. Tal van critici, onder wie leden van zijn eigen partij, eisen dat hij schoon schip maakt. Ze roepen om het ontslag van Zelensky’s machtige stafchef Andri Jermak.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
Volodymyr Zelensky bevindt zich in de grootste binnenlandse politieke storm sinds de Russische invasie van 2022. Terwijl nieuwe Russische raketten inslaan en de situatie aan het front penibel is, willen parlementsleden, media en anticorruptie-activisten dat Zelensky het roer omgooit. Ze eisen een harder optreden tegen corruptie en willen dat Zelensky’s presidentiële staf zich minder bemoeit met het regeringsbeleid.
Directe aanleiding voor de crisis is het corruptieschandaal dat zich sinds vorige week ontvouwt. De twee anticorruptiediensten van Oekraïne beschuldigen hoge functionarissen, onder wie een minister, van betrokkenheid bij de verduistering van 100 miljoen euro in de energiesector. Dat geld was onder meer bedoeld voor verdedigingswerken bij energiecentrales. De hoofdverdachte, Timoer Minditsj, is een voormalige zakenpartner van Zelensky, die vlak voor een huiszoeking bij zijn appartement naar het buitenland is gevlucht.
Zelensky zette al twee ministers aan de kant en sprak zijn steun uit aan het onderzoek van de anticorruptiediensten, maar dat stelt zijn critici niet gerust. Zij stonden donderdag met hun eisen te wachten op de president, die terugkeerde van een reis langs Europese regeringsleiders.
Het schandaal komt op een hoogst ongelegen moment voor Zelensky. Zijn strijdkrachten hebben langs vrijwel het hele front moeite om het Russische leger tegen te houden. Hij is nog steeds niet verzekerd van cruciale Europese steun voor komend jaar. Ondertussen doet de Amerikaanse president Donald Trump een nieuwe poging om Zelensky te laten instemmen met Russische eisen.
De kritiek op het binnenlandse beleid van de president zwelt al langer aan. Afgelopen zomer kwam die voor het eerst massaal tot uiting. Zelensky’s staf loodste toen een vluchtig opgestelde wet door het parlement die een eind zou maken aan de onafhankelijkheid van de twee anticorruptiediensten. Daarop ging de bevolking voor het eerst sinds de invasie de straat op. Door de protesten én kritiek uit de Europese Unie kwam Zelensky vlug terug op zijn wet.
Maar de opgelopen schade is onherstelbaar. Zijn poging om onrust te beteugelen keert nu als een boomerang terug: Oekraïense media en activisten zeggen dat Zelensky’s staf met de wet wilde voorkomen dat het corruptieschandaal naar buiten zou komen. Het onderzoek was immers in volle gang.
Zelensky’s tegenstanders eisen nu het ontslag van de belangrijkste vertrouweling van de president: stafchef Andri Jermak. Ze stellen ze dat hij corrupte functionarissen de hand boven het hoofd houdt. Bovendien is hij voor velen het symbool van de macht die Zelensky naar het presidentiële apparaat heeft getrokken sinds de Russische inval. Jermak, op papier een ambtenaar, wordt gezien als de facto vicepresident van Oekraïne. Hij leidt internationale onderhandelingen, kiest ministers uit en bemoeit zich vervolgens met hun beleid. De bemoeienis gaat zo ver, stellen critici, dat het beleid vastloopt.
Donderdag berichtten Oekraïense media op basis van politieke bronnen dat Zelensky toch van plan is om vast te houden aan Jermak als zijn stafchef. Sinds het begin van de invasie zijn die twee onafscheidelijk. ‘Ik ben bang dat we slechte tijden tegemoet gaan’, reageerde oppositiepoliticus Jaroslav Zjeleznjak, een van de mensen die Jermaks vertrek eisen.
Ook uit Zelensky’s eigen partij, Dienaar van het Volk, klinkt onvrede. Later donderdagavond zou een ongebruikelijke vergadering plaatsvinden tussen Zelensky en parlementsleden uit zijn partij. Zelensky beloofde vooraf met ‘snelle’ en ‘principiële’ besluiten te komen.
Voor de oppositiepartij van oud-president Petro Porosjenko is de maat vol. ‘Dit corrupte kabinet zou eindelijk eens in zijn geheel moeten opstappen’, zei Porosjenko maandag. Hij stelt dat het vertrouwen van bondgenoten in de Oekraïense regering op het spel staat, net als het vertrouwen van militairen in hun politieke leiders.
Voor veel Oekraïners is het schandaal hard aangekomen. Volgens het onderzoek van de anticorruptiediensten is er immers gesjoemeld met geld dat bedoeld was voor verdediging van de energiesector. Sommige energiecentrales werden vorige week geraakt bij nieuwe Russische luchtaanvallen.
Enkele parlementsleden van Zelensky’s partij schaarden zich in de afgelopen dagen achter Porosjenko’s oproep tot de aanstelling van een regering van nationale eenheid, waarin ook oppositieleden een plek in zouden krijgen.
Zelensky dreigt zijn brede steun in het parlement te verliezen, ondanks de grote zege van zijn partij bij de verkiezingen van 2019. Meer dan 40 van de 254 parlementsleden van Zelensky’s partij hebben sindsdien ontslag genomen of stapten over naar een andere partij, waardoor de partij zijn absolute meerderheid kwijt is. Deze week grepen oppositiepolitici het corruptieschandaal aan om een stemming over de begroting voor volgend jaar uit te stellen.
Oproepen tot Zelensky’s vertrek klinken er niet. De president wordt zelf niet genoemd in het corruptieonderzoek. Zijn buitenlandbeleid kan nog altijd rekenen op brede steun. Oppositiepolitici hinten ditmaal ook niet op het organiseren van verkiezingen, terwijl ze dat wel deden tijdens eerdere confrontaties met Zelensky. Verkiezingen zijn door de Oekraïense wet verboden in oorlogstijd.
Wél eisen Zelensky’s critici een ommezwaai in diens presidentschap. Zelensky zal met een opzienbarende oplossing moeten komen als hij de brede steun in oorlogstijd niet wil verliezen.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant