Sinds de verovering van de Soedanese stad El Fasher door de Rapid Support Forces wordt gevreesd voor een etnische zuivering.
Niemand wist in de voorbije weken met zekerheid te vertellen wat zich in de stad afspeelde; berichten kwamen niet meer aan.
Inmiddels komt er mondjesmaat informatie naar buiten. Wat weten we?
Door Iva Venneman en Erik Verwiel
Zorgen waren er direct. De RSF (Rapid Support Forces), die drie weken geleden El Fasher innamen, staan bekend om hun geweld tegen burgers. In de Soedanese stad verbleven ruim 200 duizend mensen toen de rebellen de stad veroverden. Het internet lag meteen plat. Hulpverleners en journalisten waren niet ter plekke.
Onderzoekers van de Yale School of Public Health kwamen recentelijk met onheilspellende bevindingen over wat zich in en rondom El Fasher afspeelt. Enkele duizenden mensen die de stad wisten te ontvluchten, vertelden over het geweld onderweg. Video’s op sociale media stonden bol van informatie, maar er bleef veel onduidelijk. Wat is dankzij deze snippers informatie wel bekend?
In de dagen nadat de RSF de El Fasher veroverden, wisten slechts enkele duizenden burgers de stad te ontvluchten. Satellietbeelden geven deels antwoord op de vraag van hulpverleners en anderen wat hiervoor de verklaring is: de vluchtwegen rondom de stad lijken geblokkeerd.
In het afgelopen jaar hebben de RSF rondom El Fasher een greppel gegraven. In die greppel is een aantal toegangspoorten aangelegd, waardoor verkeer de stad in en uit kon, zoals de Garni-poort in het noorden van El Fasher. Op satellietbeelden van 4 november is te zien dat het checkpoint bij Garni is geblokkeerd.
Ook zijn er aanwijzingen dat er mensen buiten de stad gevangen worden gehouden. Burgers die de stad bijtijds wisten te ontvluchten, vertelden dat hun geliefden werden vastgehouden bij de checkpoints die nog open waren. Video’s bevestigen die verhalen. Op beelden die kort na de val van El Fasher rondgingen, is te zien dat een groep van ruim honderd mannen op de grond zit, op 250 meter buiten het checkpoint, terwijl ze worden toegesproken door gewapende RSF-strijders.
Burgers die nog in El Fasher vastzitten, verkeren vermoedelijk in loodzware omstandigheden. De RSF lieten al ruim anderhalf jaar voordat ze de stad veroverden bewust geen voedselhulp meer toe. Volgens het Integrated Food Security Phase Classification IPC), het partnerschap dat wereldwijd voedselnood monitort, gold al een jaar lang een officiële hongersnood in El Fasher. Ook nu de stad in handen van de RSF is, blijven de burgers verstoken van voedselhulp.
Van de 200 duizend mensen die bij de inval van RSF nog in El Fasher waren, zijn velen vermoedelijk vermoord. RSF-strijders verspreidden na de inname van de stad video’s van locaties in de stad die bezaaid lagen met lichamen. Hoeveel burgers precies zijn gedood, is onbekend.
De onderzoekers van Yale’s Humanitarian Research Lab legden in de weken na de inname van El Fasher satellietbeelden van verschillende dagen naast elkaar en concludeerden dat de RSF vermoedelijk bezig waren met het wegwerken van lichamen.
Een van de locaties waar mogelijk veel dodelijke slachtoffers zijn gevallen, is het voormalig kinderziekenhuis van de stad. Satellietbeelden van 28 oktober tonen meerdere vormen op de grond met de lengte van menselijke lichamen. Opnames van 2 november van dezelfde plek laten gaten in de grond zien. Op foto’s van een dag later zijn de gaten gedicht.
30 oktober
30 oktober
Omdat eigen waarneming ontbreekt, valt niet met zekerheid te zeggen waarvoor de gaten zijn gebruikt, maar volgens Yale wijzen de satellietbeelden op de aanwezigheid van een massagraf. Soortgelijke veranderingen in het landschap zijn ook zichtbaar rondom de Daraja Oula-moskee.
Video’s van RSF-strijders tonen tevens een groot aantal doden in het Saudi-ziekenhuis. Ook die lichamen zijn vermoedelijk door satellieten opgemerkt. Op 6 november is op satellietbeelden rookontwikkeling te zien bij het Saudi-ziekenhuis, wat erop zou kunnen duiden dat er die dag lichamen werden verbrand.
Satellietbeelden laten ook zien dat er vanaf 30 oktober, vier dagen na de machtsovername door de RSF, in de stad vrachtwagens verschijnen met 9 meter lange platte aanhangers. Waarvoor deze worden gebruikt, is onduidelijk, maar volgens de Yale-onderzoekers zouden ze kunnen worden ingezet om lichamen te verplaatsen of geplunderde bezittingen te vervoeren.
De RSF lijken enerzijds bewijzen van etnische zuivering weg te werken, anderzijds maken de paramilitairen en aan hen gelieerde krachten geen geheim van hun wreedheden. Sinds de inname van de stad op 26 oktober brengen de commandanten zichzelf in beeld, worden executies gefilmd en doen openlijke oproepen tot geweld de ronde.
Brigadegeneraal al-Fateh Abdullah ‘Abu Lulu’ Idris
De man die het meest wordt geassocieerd met het verspreiden van de gruwelijke daden van de RSF is brigadegeneraal al-Fateh Abdullah Idris, beter bekend onder zijn nom de guerre Abu Lulu. Online gaan meerdere video’s van hem rond waarin hij ongewapende gevangenen van dichtbij neerschiet. ‘Ik wilde er tweeduizend doden en ik ben er zeker van dat het aantal nog hoger is geworden’, zei hij tijdens een livestream op TikTok. ‘Ik ben de tel kwijtgeraakt, maar ik begin wel opnieuw vanaf nul.’
Omdat Abu Lulu’s uitspraken en daden tot grote internationale kritiek leidden, probeerde de RSF-leiding zich publiekelijk van Abu Lulu te distantiëren. Deskundigen beschouwen dit als een act voor de bühne. De RSF verspreiden de video’s van het geweld bewust om zo andere Soedanezen te waarschuwen voor wat hen te wachten staat, zei Soedan-kenner Alex de Waal in de Volkskrant. ‘Dit is een oorlogstactiek die al duizenden jaren bestaat. Vroeger stuurden ze gemutileerde soldaten naar de tegenpartij. Nu verspreiden ze filmpjes van hun bloeddorst om die boodschap over te brengen.’
De RSF lijken ook mensen van buitenaf in te zetten voor het verspreiden van hun boodschap. Een vrouwelijke influencer met 300 duizend volgers op TikTok plaatste bijvoorbeeld op 1 november een video waarop ze in El Fasher is en waarin ze RSF-strijders en commandanten filmt. Haar aanwezigheid in de stad is opmerkelijk omdat de pers al jaren geen toestemming krijgt van de RSF om naar El Fasher te reizen.
De influencer maakt in de video overduidelijk reclame voor de RSF. Ze moedigt de troepen aan om andere delen van Soedan te veroveren en om opnieuw etnisch geweld te gebruiken. ‘Jullie gaan daar allemaal heen, alleen voor de vrouwen, om hun afkomst te zuiveren.’
Tekst Iva Venneman
Vormgeving Titus Knegtel
Satellietbeeld Vantor geleverd door European Space Imaging
Osint Laurie Treffers, Erik Verwiel
Productie Monique Wijnans en Xander van Uffelen
Om de Soedanese stad El Fasher wordt al anderhalf jaar hevig gevochten. Vader en dochter Ahmed en Nawal horen bij de ruim 400 duizend mensen die nog vastzitten in de stad. Ze vertellen over het dagelijks leven aan het front.
Nergens ter wereld is de humanitaire nood volgens de VN zo hoog als in het door oorlog verscheurde Soedan. In een van de weinige nog werkende ziekenhuizen in Zuid-Darfur ziet de Nederlandse arts Fleur Smit wat de gevolgen zijn van deze ‘onzichtbare oorlog’. Voor de Volkskrant houdt ze een dagboek bij.
De Rapid Support Forces hebben afgelopen zondag de Soedanese stad El Fasher ingenomen. Sindsdien is er geen enkel contact meer mogelijk met mensen in de stad. Wel verschijnen op sociale media video’s van nietsontziend geweld.
Source: Volkskrant