In Jay Kelly laat professioneel lolbroek Adam Sandler (59) zich weer eens van zijn serieuze kant zien. Maar waarom speelt de Amerikaan, die opnieuw bewijst een van de beste acteurs van zijn generatie te zijn, ook zo vaak in ‘domme’ komedies?
is tv-recensent voor de Volkskrant en schrijft over film.
Soms lijkt het alsof er twee Adam Sandlers bestaan. Iemand die in hetzelfde jaar in de gelaagde stressthriller Uncut Gems én in de Agatha Christie-achtige komedie Murder Mystery speelt. Iemand die in hetzelfde jaar in klungelkomedie Sandy Wexler én in familietragikomedie The Meyerowitz Stories speelt.
Iemand die absurd flauwe komedies als Jack and Jill, Pixels en The Ridiculous 6 op zijn cv heeft staan, maar ook geprezen drama’s als Punch-Drunk Love, Hustle en Funny People.
Eerst maar eens Sandler de Eerste. Die is meestal acteur in de flauwst denkbare komedies, hij is de grote kinderlijke man met de onderbroekenhumor en de gekke stemmetjes, en in het beste geval de sukkel om wie je hooguit een heel klein beetje gaat geven. De opbrengsten aan de kassa zijn enorm, de recensies in veel gevallen vernietigend.
Sandler (59) produceert die films vaak zelf, met zijn productiebedrijf Happy Madison Productions. Kijk naar al die films en je ziet bepaald niet iemand aan het werk van wie je denkt: is het niet de hoogste tijd dat hij een Oscar krijgt?
Dan Sandler de Tweede. Die werkt samen met geprezen filmhuisregisseurs als Noah Baumbach, Paul Thomas Anderson en de gebroeders Safdie. Deze Sandler is een verrassend complexe en intense acteur. Zijn personages zijn rauw, onvoorspelbaar en ontvlambaar.
Hij speelt vaak de gekwelde ziel die zijn emoties actief onderdrukt, totdat ze er in een vlaag van verstandsverbijstering uitkomen, zoals wanneer hij de badkamer van een restaurant sloopt tijdens een date in Punch-Drunk Love. Wacht even, hebben we het nu over dezelfde man die in Pixels wordt opgejaagd door buitenaardse wezens die de vorm van Pacman hebben aangenomen ?
Het is de vraag die altijd om de carrière van Sandler heen zal blijven hangen: waarom blijft hij toch van die ‘domme’ komedies maken, als hij meermaals heeft bewezen een van de beste acteurs van zijn generatie te zijn?
Waar te beginnen met die wonderlijke loopbaan van Adam Sandler (ook wel bekend onder bijnaam ‘The Sandman’)? Beginnen we in Manchester in New Hampshire, waar Sandler opgroeide als jongste in een gezin van vier, waar zijn ouders hem vooral stimuleerden om meer te doen met zijn muzikale kwaliteiten?
Beginnen we bij dat ene optreden in Boston, waar hij op zijn 17de voor het eerst een open podium op stapte in een comedyclub, en op slag verliefd werd? Of bij Saturday Night Live, waar Sandler meteen opviel als volstrekt eigenzinnige komiek?
Beginnen we bij zijn gevoel voor mode, met zijn oversized basketbalshirts, zijn grote joggingbroeken en zijn sportsneakers, dat er ooit toe leidde dat Vogue hem uitriep tot ‘fashionicoon’ van het jaar, omdat hij deze ‘boodschappenlook’ hip maakte? Of bij Billy Madison, zijn doorbraakfilm waarin hij een rijkeluiszoontje speelde dat opnieuw de basisschool moet doorlopen om zijn familiefortuin veilig te stellen?
Misschien begint dit verhaal wel gewoon in Venetië, waar Sandler eerder dit jaar aanwezig was om zijn nieuwste film te promoten. In Jay Kelly, van regisseur Noah Baumbach (Marriage Story), speelt hij Ron, een goedzakkerige Hollywoodmanager die het inhoudelijke regelwerk doet voor superster Jay Kelly (George Clooney). Alsof dat op zichzelf al niet uitdagend genoeg is, besluit Jay ook nog impulsief om zijn dochter (per trein!) achterna te reizen door Europa. Daarbij gaat de superster er automatisch van uit dat zijn hele crew – inclusief Ron – met hem meereist.
Dit betekent in Rons geval dat hij zijn gezin moet achterlaten. Nogal een contrast met Rons vertolker, die eigenlijk niets meer doet zonder zijn familie. Want, meent Sandler, er zijn veel belangrijkere dingen dan het promoten van een film, of het wandelen over een rode loper.
De door hemzelf geproduceerde films draait hij zo veel mogelijk tijdens de vakantieperiodes, zodat zijn kinderen overal mee naartoe kunnen. Als er tijdens schoolperiodes wordt gedraaid, stoppen de opnamen op tijd, zodat hij elke dag zijn kinderen van school kan halen.
Voor Ron is die luxe er bepaald niet. Hij moet en zal Jay blijven steunen, maar dat begint gedurende de film steeds meer te knellen. Want hoeveel waardering krijgt hij, los van zijn salaris, eigenlijk van de man voor wie hij zijn hele leven opzij moet zetten? Sandler maakt die voortdurende worsteling van Ron knap invoelbaar: hij wordt, zeker naast superster Clooney, menselijk en herkenbaar. Sandler steelt de show, een traditie die we inmiddels eens in de zoveel jaar zien.
Bij het groepsinterview in Venetië is dat niet anders. Sandler schuift met regisseur Baumbach aan tafel bij een groepje internationale journalisten. Kompaan Clooney heeft afgezegd wegens ziekte, dus het is aan Sandler om de boel te entertainen, zeker naast de timide Baumbach.
Dat hij daar geen enkele moeite mee heeft, blijkt al bij binnenkomst. Sandler, voor de gelegenheid zowaar behoorlijk netjes gekleed (zwart overhemd, zwarte pantalon), vraagt de journalisten om te gaan staan en applaudisseren voor zijn regisseur, die daar zichtbaar ongemakkelijk van wordt.
Maar Baumbach kan het van hem hebben. Eigenlijk kunnen we allemaal veel hebben van Sandler, die ook tijdens het gesprek volledig zichzelf lijkt. Hij is bepaald geen fan van interviews, maar voor Baumbach heeft hij het ‘graag over’. De twee werkten eerder al samen voor The Meyerowitz Stories, waarbij Baumbach naar eigen zeggen direct doorhad dat er behoorlijk wat diepere emotionele lagen in de acteur zitten, als je maar een beetje durft te boren.
Natuurlijk vertroebelen veel van die komedies het beeld enigszins. Voor critici zijn het films die vaak automatisch in de vergetelheid raken, voor fans is het de ultieme ontspanning. The New York Times vatte het comedy-oeuvre van Sandler ooit als volgt samen: ‘Hij maakt films voor mensen die moe zijn van een dag werken, stoned of 13 jaar oud.’
En als we eerlijk zijn: zelfs de slechtste films uit zijn oeuvre leveren momenten op die voorgoed in het culturele geheugen gegrift staan. Want hoe wanstaltig een film als Jack & Jill verder ook is: niemand pakt ons ooit nog de ‘Dunkaccino’-scène af, waarin levende legende Al Pacino zingend reclame maakt voor een beroemd Amerikaans donutmerk.
Sandlers gevoel voor humor zal een kwestie van smaak zijn, maar dat zijn kinderlijke komedies een enorme doelgroep hebben, blijkt wel uit het feit dat hij in 2021 opnieuw een zeer lucratieve deal sloot met Netflix om films te blijven maken. Het serieuzere werk is voor Sandler vooral een uitstapje – al schemert soms toch de zucht naar bevestiging van critici door.
Dat respect kreeg hij in 2019 vrijwel unaniem voor zijn hoofdrol in de hypernerveuze thriller Uncut Gems, als gokverslaafde juwelier in New York die eindelijk een grote klapper denkt te maken, maar vervolgens alles verkeerd doet wat je maar verkeerd kunt doen.
Regisseurs Josh en Benny Safdie wisten in de tien jaar dat ze aan de film werkten zeker dat ze Sandler wilden hebben voor de hoofdrol. Benny in The New York Times: ‘We wilden dat het publiek ging meeleven met iemand die voortdurend de slechtst denkbare beslissingen neemt. We wisten dat we dat uit Sandler konden krijgen.’
Het kostte de broers wel moeite om hem te overtuigen, want Sandler stapt niet graag uit zijn comfortzone, zo vertelt hij ook in de hotelkamer in Venetië. ‘Dat doe ik eigenlijk alleen voor regisseurs die me écht kunnen overtuigen dat ik de juiste persoon voor de rol ben. Regisseurs die ik voldoende kan vertrouwen. Noah is zo iemand, en de Safdies waren dat ook.’
Voor zijn omgeving was dat serieuze acteerwerk ook wennen. Toen Sandler in 2003 een briljante hoofdrol speelde in Paul Thomas Andersons Punch-Drunk Love, belde zijn zus hem om te vragen of alles goed met hem ging. Sandler in The New York Times in 2019: ‘Zij kenden vooral mijn malle films, want dat is de gast met wie ze zijn opgegroeid. Niet de gast die af en toe een serieuze filmrol speelt.’
De malle gast die af en toe een serieuze filmrol speelt, waarom werkt dat dan toch altijd zo goed? Ook in Jay Kelly zien we weer hoe snel Sandler, ogenschijnlijk zonder enige moeite, een personage vertrouwd en menselijk kan laten voelen. Misschien is het wel zijn diepe oprechtheid, die we in zowel zijn luchtige werk als in zijn zware rollen zien.
Saturday Night Live-alumnus Dana Carvey vatte de totale Sandler eerder als volgt samen in The Washington Post: ‘Hij kan heel, heel flauw en kinderachtig zijn. Maar hij schuwt het sentimentele en de ernst nooit.’
En waar we het eindeloos kunnen hebben over de briljante serieuze rollen die Sandler heeft gespeeld, kunnen we het ook hebben over het ongeremde plezier en de mini-industrie die hij eigenhandig heeft gecreëerd voor zijn vrienden, door ze rollen te laten spelen in veel van zijn films (zoals Kevin James en David Spade), of door ze als producent te ondersteunen bij het maken van hun eigen films.
Uit een profiel in The New York Times in 2019 doemt ook het beeld op van iemand die vooral ontzettend loyaal is aan vrienden en familie. Wie je het ook vraagt, van Jennifer Aniston tot Netflix-baas Ted Sarandos, ze zullen Sandler allemaal prijzen om zijn loyaliteit.
En wees nu eerlijk, als je zelf de mogelijkheid zou hebben om voortdurend samen te werken met vrienden, voor een vorstelijk salaris en óók nog eens veel plezier te hebben, zou je dat dan niet doen? Sandler in Venetië: ‘Ik ben gewoon zielsgelukkig dat ik een positie heb afgedwongen waarin ik precies kan doen wat ik wil, en met wie ik dat wil.’
Moeten we hem dan zien als een ‘enorm getalenteerde acteur die het slachtoffer is van zijn eigen succes’, waardoor hij ‘meestal op een flauw-komische manier blijft werken met regisseurs met weinig inspiratie’, zoals The New Yorker ooit schreef? Of moeten we hem gewoon zien als wat hij zegt en lijkt te zijn: een levensgenieter die het liefst bivakkeert in zijn comfortzone, om eens in de paar jaar geprikkeld en uitgedaagd te worden door een geprezen regisseur?
Misschien leeft Sandler wel gewoon het ideale acteursleven. Tussen al die Daniel Day Lewis-achtige acteurs die van een rol hun leven maken, lijkt Sandler meestal de tijd van zijn leven te hebben.
Sandler hoeft niet, hij mag. De Sandman zelf, in Venetië: ‘Dat is iets wat ik jullie allemaal zou gunnen!’
Luister hieronder naar onze podcast Culturele bagage. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant