De klimaattop in het Braziliaanse Belém stevent af op zijn climax. Vrijdag is de slotdag. We bellen met onze verslaggever ter plekke, Tjerk Gualthérie van Weezel. ‘Het wordt razend spannend hoe scherp de afspraken in de slottekst worden geformuleerd.’
is chef van de wetenschapsredactie van de Volkskrant.
Tjerk, hoe is het op de klimaattop?
‘Je voelt de urgentie toenemen nu de klimaatministers van landen zijn gearriveerd voor de slotdagen van de top. Dan loopt er ineens iemand door de gangen met een zwerm journalisten er omheen omdat er mogelijk nieuws te melden is over een doorbraak in een onderhandeling.’
Wat zijn bij de onderhandelingen de hete hangijzers?
‘De emoties lopen vooral op over vier onderwerpen die formeel niet op de agenda staan. De Brazilianen werken de laatste dagen dag en nacht aan een tekst die iets over die onderwerpen zegt. Laat ik een voor Europa relevant voorbeeld noemen waarover nu veel discussie is: ontwikkelingslanden willen een verdrievoudiging van het bedrag dat van rijke naar arme landen gaat, zodat deze landen zich beter kunnen wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering. De Verenigde Staten zijn uit het klimaatakkoord gestapt en betalen niks meer, dus nu zijn de ogen meer gericht op Europa: hoeveel gaan jullie betalen? Dat ligt in Europese landen heel gevoelig, want hoe verantwoord je zo’n extra uitgave tegenover je kiezers?’
Wat is een ander heet hangijzer?
‘De Europese CO2-belasting. Bij deze zogeheten CBAM – dat staat voor Carbon Border Adjustment Mechanism – eist Europa: als je een product naar ons wilt exporteren, moet je belasting betalen over de CO2-uitstoot. Dat mag je in je thuisland doen, maar als het daar niet gebeurt, dan heffen wij die belasting. Doel ervan is dat bedrijven wereldwijd gestimuleerd worden om zo min mogelijk CO2 uit te stoten, bijvoorbeeld bij de productie van staal. Die belasting beschermt ook de eigen Europese markt, doordat zowel Europese als niet-Europese bedrijven dezelfde klimaatbelasting betalen. Vooral India en Afrikaanse landen zijn niet gelukkig met het CBAM; het kost ze geld, vinden ze.’
De Braziliaanse president Lula spreekt vandaag op de klimaattop. Wat verwacht je van hem?
‘Hij zal ongetwijfeld een emotioneel appèl doen op landen om het collectieve belang zwaarder te laten wegen dan hun eigenbelang. Brazilië wil samen met ruim tachtig andere landen een passage in de slottekst van de top opnemen over een ‘routekaart die wegleidt van fossiele brandstoffen’. Twee jaar geleden spraken landen in Dubai al af dat ze naast het verlagen van de CO-uitstoot ook echt minder fossiele brandstoffen willen gebruiken. Dus dat je niet meer kunt zeggen: ik blijf gewoon olie en gas stoken, maar compenseer dat door bossen aan te leggen of door CO2 op te slaan onder de grond. Met een zin in de slottekst die verwijst naar haar initiatief wil de coalitie van ‘roadmap’-landen een stapje vooruit zetten, zodat wereldwijd de druk wordt opgevoerd om concreet te maken hoe je als land minder fossiele brandstoffen gaat verbruiken en per wanneer.’
Welke landen zijn er tegen concrete plannen om minder fossiele brandstoffen te gebruiken?
‘De olie- en gasproducerende landen, zoals Saoedi-Arabië en Rusland.’
Hoe krijg je landen met zulke tegengestelde belangen achter één akkoord?
‘Dat is bij klimaattoppen altijd de grote uitdaging. Het helpt dat er afspraken worden gemaakt over veel verschillende onderwerpen. Dan kan een land denken: oké, op dit punt komt er in de slottekst een conclusie te staan die me minder bevalt, maar dan haal ik wel een ander punt binnen. Iedereen hier is zeer benieuwd of het Lula en zijn onderhandelaars vandaag gaat lukken dat voor elkaar te krijgen. Daarbij speelt ook lokale en geopolitiek een rol. Er zijn volgend jaar verkiezingen in Brazilië . Lula kan een groot succes in Belém goed gebruiken. Veel van de hier aanwezige landen, zeker die uit de EU, zien veel liever Lula als president van Brazilië dan een nieuwe Bolsonaro-achtige figuur. Zij gunnen Lula dus ook een succes.’
Vrijdag is de slotdag: wat bepaalt of deze klimaattop een succes wordt?
‘Dat zit ’m in scherpe of juist waterige formuleringen in de slotverklaring. Zo zijn er nu 120 landen die plannen hebben ingediend om hun emissies in 2035 omlaag te krijgen. Maar als je dat allemaal bij elkaar optelt, is het bij lange na niet genoeg om de maximaal 1,5 graad opwarming te halen die tien jaar geleden bij de klimaattop in Parijs werd afgesproken. Een groot deel van de landen zegt: we moeten hier gevolg aan geven. We halen het doel niet, dus wat gaan we doen om het alsnog te halen? En wat doen we met landen die geen plannen indienen of die niet nakomen? Het wordt razend spannend hoe scherp de afspraken over dit soort onderwerpen in de slottekst worden geformuleerd. Waarbij het ook altijd een optie is dat er uiteindelijk ‘no text’ komt te staan. Dat betekent: we werden het niet eens over dit onderwerp, volgend jaar op de volgende klimaattop een nieuwe kans.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Luister hieronder naar onze wetenschapspodcast Ondertussen in de kosmos. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant