De Deense sociaaldemocraten hebben bij de gemeenteraadsverkiezingen een nederlaag geleden in Kopenhagen. Voor het eerst sinds 1938 krijgt de hoofdstad een burgemeester van niet-sociaaldemocratische huize. Dat is een tik voor partijleider en premier Mette Frederiksen, wier middenkabinet niet populair is.
is correspondent in Scandinavië en Finland van de Volkskrant. Hij woont in Stockholm.
In de afgelopen eeuw maakte Socialdemokratiet de dienst uit in Kopenhagen, maar nu is de sociaaldemocratische partij door twee linkse partijen ingehaald. De Rood-Groene Alliantie won met 22,1 procent van de stemmen. Daarna volgen de ‘ecosocialisten’ van de Socialistische Volkspartij met 17,9 procent. Slechts 12,7 procent van de kiezers in de hoofdstad stemde op de sociaaldemocraten.
De leider van de Socialistische Volkspartij, Sisse Marie Welling, wordt de nieuwe burgemeester. Zij kreeg tijdens onderhandelingen woensdagochtend de meeste steun van de verschillende partijen. Daarmee verliezen de sociaaldemocraten de post die zij sinds 1938 hebben bezet.
Ze bleven landelijk nog wel de grootste, met 23 procent van de stemmen, maar de partij verloor bijna in alle gemeenten terrein.
Dat is een tik voor de Deense premier en leider van de sociaaldemocraten, Mette Frederiksen. Zij leidt sinds 2022 een breed ‘paars’ middenkabinet met twee centrum-rechtse partijen. Alle drie de coalitiepartijen verloren flink, ten faveure van partijen op de flanken. Ook de Deense Volkspartij, ooit de aanjager van het strenge Deense immigratiebeleid, boekte winst en kreeg 5,9 procent.
De uitslag zal bij Frederiksen de druk opvoeren voor een koerswijziging met de nationale verkiezingen van volgend jaar in het vooruitzicht. De premier is sinds 2019 aan de macht en boekte succes met het verdedigen van klassieke sociaaldemocratische thema’s zoals ouderenzorg en goed onderwijs, in combinatie met een streng immigratiebeleid.
Analisten wijzen erop dat Frederiksen door de samenwerking met rechtse partijen en het almaar hameren op een streng immigratiebeleid linkse kiezers van zich vervreemd heeft.
Dat is zeker zo in de hoofdstad Kopenhagen, dat overwegend links stemt. Vier jaar geleden werd de partij al ingehaald door de Rood-Groene Alliantie, maar wist die de burgermeesterspost te behouden. Nu stemde 40 procent van de inwoners op een links alternatief.
De stijgende huizenprijzen vormden een belangrijk thema in de campagne. De prijs van een gemiddeld appartement van 80 vierkante meter in Kopenhagen steeg volgens de bank Nordea het afgelopen jaar met 20 procent. Dat maakt het voor jongeren, alleenstaanden en huishoudens met een laag inkomen aanzienlijk moeilijker om een woning te bemachtigen.
Wat niet hielp is dat de sociaaldemocraten de afgelopen jaren kampten met leiderschapsproblemen. In 2020 moest burgemeester Frank Jensen aftreden na beschuldigingen van seksuele intimidatie. Zijn opvolger, Sophie Haestorp Andersen, deed het niet goed in de peilingen en schoof in 2023 door naar een ministerspost. De nieuwe lijstrekker werd Pernille Rosenkrantz-Theil, een ervaren politicus en een goede vriendin van premier Frederiksen, met wie ze een zomerhuis deelt.
Rosenkrantz-Theil zat echter van meet af aan in de verdediging, ook omdat ze voor haar komst naar het stadhuis van Kopenhagen minister van Wonen was en de stijgende huizenprijzen niet had weten te stoppen. Volgens analisten legde dit onbedoeld de vervreemding bloot tussen de partij en een groot deel van het electoraat in de hoofdstad.
Voor Frederiksen is het de tweede nederlaag op rij na de Europese parlementsverkiezingen van vorig jaar. ‘Het is mijn verantwoordelijkheid’, zei de premier dinsdagavond in een toespraak. ‘We hadden verwacht terug te komen. Maar de achteruitgang lijkt groter dan verwacht. Dat is natuurlijk niet bevredigend.’
Frederiksen zei dat het steeds moeilijker wordt een brede volkspartij te zijn voor alle Denen. De partij heeft nu zware concurrentie op links, terwijl de steun voor partijen op de rechterflank ook toeneemt. Zo boekte niet alleen de Deense Volkspartij flinke winst, maar ook een libertaire partij, de Liberale Alliantie.
De krant Politiken spreekt van een ‘ineenstorting’ en concludeert dat de premier Frederiksen nu definitief haar aura van onoverwinnelijkheid heeft verloren. ‘Ze hield vast aan haar centrumrechtse regering, haar strenge immigratiebeleid en haar internationale inzet, met name in Oekraïne. Lange tijd leek ze onoverwinnelijk, maar de toegenomen steun voor rechtse partijen heeft dat beeld de afgelopen maanden veranderd’, aldus commentator Elizabet Svane.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant