is bestuurssocioloog aan de Erasmus Universiteit en columnist van de Volkskrant.
Toegegeven, het is een bijzaak. Maar niet elke bijzaak is onbelangrijk. Zo besloot de Universiteit Twente dat ze het predicaat cum laude bij promoties gaan afschaffen. Men beroept zich onder meer op onderzoek van socioloog Thijs Bol die aantoonde dat het vooral voor ongelijkheid zorgt, met name voor vrouwelijke promovendi. Zodoende pleit hij ervoor de gehele procedure af te schaffen.
Belangrijk onderzoek, maar met een opmerkelijk abolitionistische redenering. Het is alsof de politie wil dat criminaliteit verdwijnt en daarom stopt met het uitdelen van boetes. De vraag is namelijk of met het uitbannen van symptomen, ook de kwaal geheel verdwijnt. Dat betwijfel ik, want probeer maar eens van griep af te komen door louter die loopneus te stoppen. Sterker nog: symptoombestrijding zorgt veelal voor het dooretteren van de kwaal.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Over de kwaal kunnen we helder zijn. Mannen worden in een patriarchaal systeem bevoordeeld ten opzichte van vrouwen. Net zoals witte mensen in een wit land. Dat lijkt me evident, en in veel gevallen problematisch. Zo werden in de Toeslagenaffaire mensen met een niet-Nederlandse achtergrond gediscrimineerd, benadeelt zwangerschapsdiscriminatie vrouwen op de arbeidsmarkt en bevoordeelt ons onderwijssysteem vooral kinderen met hoogopgeleide ouders.
Niemand heeft na aanleiding van die – ook door herhaaldelijk onderzoek aangetoonde – vormen van discriminatie geopperd om het hele systeem van toeslagen, onderwijs of zwangerschap dan maar overboord te gooien. Dat zou namelijk ook tamelijk ridicuul zijn. Toch is dat hier zo ongeveer de redenering. Je zou als voorbeeld kunnen tegenwerpen dat als wapenbezit zorgt voor meer slachtoffers, het ook legitiem is om wapenbezit als symptoom af te schaffen. Zeker, vooral wanneer het inherente kwaad van het symptoom de kwaal haast overstijgt. Dat lijkt me bij wapens toch iets anders dan bij een loftuiting.
Bleef het echter maar bij deze symptoom-kwaalverdwazing. Het afschaffen van het predicaat cum laude zou namelijk niet zo erg zijn, als het niet ook een brevet van onvermogen blootlegt in de universitaire wereld. Het toont namelijk vooral academische incompetentie om goed om te kunnen gaan met verschil. Zo toont onderzoek namelijk dat het ‘verschil tussen mannen en vrouwen het grootst was bij commissies die volledig uit mannen bestonden, want zodra er meer vrouwelijke beoordelaars in de commissie zaten, nam dat verschil af’. Tja, je kunt je ook afvragen waarom commissies überhaupt nog volledig uit mannen mogen bestaan.
Indien gelijke gevallen ongelijk worden behandeld, dan is dat een belangrijk inzicht. Een inzicht dat zou moeten aanzetten tot het aanscherpen van werkwijze, verbeteren van richtlijnen, of aanpassen van condities. Afschaffen, dat is kiezen voor de weg van de minste weerstand en bevestigt vooral de eigen incompetentie. Begrijp me niet verkeerd, dit gaat me niet om het predicaat cum laude, want dat kan me eerlijk gezegd gestolen worden. Het gaat me om het professionele onvermogen dat hiermee openlijk wordt blootgelegd, onaangesproken blijft en in stand wordt gehouden.
Toen in de Verenigde Staten bleek dat audities vooral witte en mannelijke musici bevoordeelden in de selectieprocedure van klassieke orkesten, werden die audities niet afgeschaft. Er werd besloten om kandidaten achter een scherm op te laten treden, zodat kleur of genderverschillen minder invloed hebben in de beoordeling. Met een gigantisch effect, wat inmiddels alweer wordt bekritiseerd.
Het toont dat professionele onderscheidingsprocedures altijd aangevochten moeten kunnen worden en dat juist die aanvechting waarde heeft. Adaptieve organisaties zijn idealiter in staat om die aanvechting recht te doen. Afschaffing legt vooral bloot dat je nauwelijks in staat bent om tegemoet te komen aan die kritiek, of zoals de Universiteit Twente stelt: ‘ondanks verschillende pogingen is het niet gelukt om een kader te ontwikkelen dat overal op dezelfde manier wordt toegepast’.
Op universiteiten gaan eens in de zoveel tijd enerzijds stemmen op richting excellentie en honours klassen, anderzijds richting nivellering en gelijkheid. Beiden lijken me te verdedigen en te bekritiseren, zeker in een hoger onderwijsorganisatie die drijft op onderscheid aanbrengen en die dus maatschappelijke ongelijkheden structureel reproduceert.
Daarom moet je constant openstaan om interne procedures tegen het licht te houden. Met het verdwijnen van cum laude, verdwijnt een kans om de academische incompetentie aan te pakken die het blootlegt. Een gemiste kans voor Twente. Hopelijk niet voor anderen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns