Door drugs een klein beetje aan te passen, konden handelaren de Opiumwet omzeilen. Volgens Justitie zijn tientallen klanten van webshop Funcaps overleden na een aanschaf op die site. Wat zijn designerdrugs en hoe worden ze verhandeld?
Illustraties Michelle de Gruijl
Heel simpel gezegd: drugs uit een laboratorium. En dus niet uit de natuur, zoals de drugs die al millennia meegaan. Opium, cannabis, maar ook alcohol en koffie, het zijn natuurlijke producten met een lichamelijke uitwerking.
Veel van die traditionele drugs – denk aan heroïne, maar ook xtc (technisch gezien ook een lab-drug) – werden op een gegeven moment illegaal verklaard. En dat bracht handelaren en laboranten op het idee die drugs net een beetje te tweaken, door het molecuul van de verboden drug op minieme wijze aan te passen. Voila, een nieuwe werkzame stof, en niet meer illegaal.
Maar nog wel gevaarlijk. Zo zouden volgens Justitie tientallen mensen zijn overleden na een aankoop op Funcaps.nl, een website die in augustus werd platgelegd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. De eigenaren werden gearresteerd en horen maandag of hun voorarrest wordt verlengd.
Sommige designerdrugs, ook wel Nieuwe Psychoactieve Stoffen (NPS) genoemd, waren helemaal niet zo nieuw. Het interessante is, zegt Laura Smit-Rigter van het Trimbos Instituut, ‘dat sommige van die drugs ooit bedacht zijn als medicijn, en al jarenlang in een kast lagen. Ze kwamen nooit op de markt, omdat ze bijvoorbeeld te veel bijwerkingen kenden. Die kwamen de afgelopen decennia alsnog als recreatieve drug op de markt, omdat gebruikers het helemaal niet erg vonden als je er niet van kon slapen of juist heel slaperig van werd. Ze dienen nu immers andere motieven.’
De meest gebruikte designerdrug in Nederland is zonder twijfel ‘Poes’ of ‘Miauw’, een vrolijker naam dan de stofnaam 3-MMC. Het is een ‘upper’, je wordt er energiek van, euforisch, en voelt meer verbinding met de mensen om je heen. Daardoor werd het voor veel gebruikers een alternatief voor illegale xtc of speed.
3-MMC is de synthetische variant van de plant qat, maar dus net een beetje anders. Het gebruik nam zo toe – en daarmee ook het gevaar voor de volksgezondheid – dat de stof in 2021 op de lijst van verboden middelen werd gezet. Gevolg: het gebruik van 2-MMC en 3-CMC nam toe. Want die stofjes stonden nog níet in de Opiumwet.
Gebruikers zelf weten overigens vaak niet dat ze andere stof tot zich nemen, zegt Smit-Rigter. ‘Zij vragen aan hun dealer gewoon om Poes, en krijgen dan 2-MMC, het verschil merken ze niet. Maar in feite worden ze in de maling genomen.’ Veel designerdrugs zijn geur- en smaakloos, zien eruit als normale pillen of poeders, dus aan de buitenkant zie je niet wat je neemt. ‘Daarvoor moet je de drugs echt laten testen’, zegt Smit-Rigter.
Dit is de moleculaire structuur van de drug 3-MMC.
In het laboratorium kan dit deel van het molecuul worden aangepast zodat het een andere stof wordt.
Door de samenstelling aan te passen omzeilen makers de opiumwet en blijft de drug legaal.
Zo ontstonden 2MMC en 4MMC nadat 3MMC werd verboden in 2021. Sinds de zomer van dit jaar zijn alle varianten verboden.
De party-gangers konden dus ook niet zien dat er zorgwekkende varianten op de markt kwamen. ‘Die werden verkocht als 3-MMC, maar gebruikers lagen er soms nachtenlang van wakker.’
Toch nam vorig jaar 1,6 procent van alle Nederlandse 18-plussers minimaal één keer 3-MMC. Bij dit soort cijfers is het van belang om in te zoomen, zegt Smit-Rigter. Kijk je namelijk naar de mensen die regelmatig uitgaan, in de leeftijd van 16 tot 35 jaar, dan stijgt dat percentage opeens naar 33,7 procent.
Dat ligt er aan welke je gebruikt, er zijn vele honderden varianten. Sommige heel obscuur, andere dus behoorlijk mainstream. Ze hebben allemaal hun eigen chemische structuur, en dus hun eigen farmacologische werking.
Grofweg zijn de nieuwe psychoactieve stoffen onder te verdelen in drie categoriën. De uppers dus, zoals hierboven beschreven. Logischerwijs ook: downers. Dat zijn onder andere middelen die lijken op THC, de actieve stof in cannabis, en synthetische opioïden. En dan zijn er nog de trippers, die de gebruikers een bewustzijnsverandering laten ondergaan.
Allemaal werken ze direct in op de signaalstoffen in je hersenen. 3-MMC bijvoorbeeld zorgt ervoor dat er meer dopamine, serotonine en noradrenaline vrijkomt, en dat de stoffen langer in je hersenen blijven rondzweven. Samen brengen ze een euforisch gevoel op gang, maar zonder gevaar is dat niet.
‘Bij designerdrugs ben je je eigen proefkonijn’, zegt Smit-Rigter. ‘De middelen zijn niet uitgebreid onderzocht, zijn vaak nieuw op de markt, en je kunt nooit zeker zijn van de samenstelling.’ Bovendien: de middelen mogen dan gebaseerd zijn op bekende stoffen, je weet nooit of getweakte varianten dezelfde uitwerking hebben als de oorspronkelijke stof. ‘Dat blijkt pas als mensen het gaan gebruiken.’
Verrassend eenvoudig: gewoon bestellen bij een lab in India, en importeren onder mom van ‘onderzoek’. En ook hetzelfde smoesje verkopen in een webshop. Ook de eigenaren van Funcaps zetten ‘not for human consumption’ bij hun spullen. Tegelijkertijd, zegt Smit-Rigter, weten ze wel beter. ‘Dan adverteerden ze met 2 voor de prijs van 1, of schreven: carnaval komt er weer aan, dus zorg dat je genoeg voor je onderzoek in huis hebt.’
Sinds 1 juli van dit jaar is dit alles een stukje lastiger geworden. Sindsdien is de Opiumwet aangepast. Op lijst I van die wet staan alle stoffen die een ‘onaanvaardbaar risico voor de volksgezondheid’ met zich meebrengen en dus illegaal zijn. Vóór 1 juli ging dat stofje voor stofje: er kwam een nieuwe drug op de markt, er werd onderzoek gedaan, en pas als de resultaten onomstotelijk vaststonden ging een stofje de lijst op.
Dat was tijdrovend en onpraktisch; de handelaren hadden alweer een volgend, vergelijkbaar stofje voorradig. Per 1 juli kunnen daarom complete stofgroepen illegaal worden verklaard, wat de handel erin aanzienlijk lastiger en strafbaar maakt. Zo konden de autoriteiten ook achter de eigenaren van Funcaps aan.
Vooralsnog zijn er drie stofgroepen aan de nieuwe Lijst IA toegevoegd. Alle stofjes die zijn afgeleid van 2-fenetylamine (zoals 3-MMC), alle synthetische cannabinoïden, en fentanylachtige stoffen (die vooral in de VS al tot veel doden hebben geleid). ‘Het heeft jaren geduurd voordat de wet zo is aangepast dat we nu dit voorzorgsbeginsel als vertrekpunt kunnen nemen’, zegt Smit-Rigter. ‘Daarom zijn we nu met de belangrijkste stofgroepen begonnen, dan kan de overheid later op basis van dit principe nog stofgroepen toevoegen.’
De nieuwe wet betekent daarom ook zeker niet het einde van alle webshops, zegt Smit-Rigter. LSD-achtige stoffen, en sommige designer slaap- of kalmeringsmiddelen zijn nog altijd legaal, en dus verkrijgbaar.
Tientallen klanten van Funcaps.nl zijn overleden nadat zij designerdrugs of medicijnen hadden gekocht op die webshop. Een woordvoerder van het Openbaar Ministerie (OM) stelt dat de gevallen die nu bekend zijn bij justitie, vermoedelijk nog maar ‘het topje van de ijsberg’ vormen.
Veel tieners eindigen op de intensive care na het gebruik van designerdrugs die zij online hebben gekocht. Websites beloven plezier, maar veroorzaken vooral leed.
Op WhatsApp gaan onware geruchten rond dat mensen zijn overleden na het gebruik van designerdrug 3-MMC. Wat is dit voor drug, die in de volksmond ook wel ‘poes’ wordt genoemd?
Source: Volkskrant