is de ombudsvrouw van de Volkskrant.
Het mag dan wat suf en bureaucratisch klinken: Ombudsvrouw. Maar de relatie tussen deze functie en de Volkskrant is gerust gepassioneerd en onstuimig te noemen. Aan-uit, aan-uit: het liefdesleven van André Hazes jr. is er niets bij.
In de afgelopen vijf jaar vertrokken twee Ombudsmannen voortijdig. De laatste die zijn termijn van twee jaar uitdiende, zette het instituut bij zijn afscheid langs de kant van de weg. Niet meer van deze tijd, concludeerde hij in 2018.
Ombudsvrouw Loes Reijmer behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de journalistiek van de Volkskrant. U kunt haar per mail bereiken.
Die existentiële twijfel werd bij tijd en wijle gedeeld door de hoofdredactie. ‘Is een Ombudsman of Ombudsvrouw de beste manier om de lezer inspraak te geven, te waarborgen dat klachten serieus worden behandeld en ervoor te zorgen dat de krant verantwoording aflegt?’, vroeg Pieter Klok zich hardop af in 2020. Nee, was de conclusie toen. Om er anderhalf jaar later tóch weer een te benoemen. Die vertrok in april 2023 na een conflict met de hoofdredactie.
Sindsdien was de Volkskrant dus ombudsloos. En toch was er steeds het verlangen, vooral vanuit de redactie. Ik sloeg deze week de notulen van de afgelopen tien jaar van de redactieraad erop na, het vertegenwoordigend orgaan dat kwesties aankaart bij de hoofdredactie. In de perioden dat er geen Ombudsvrouw of -man was, werd er steeds weer vurig voor gepleit.
Daaruit kun je concluderen dat journalisten vreemde, zichzelf geselende figuren zijn – alle verhalen over lange tenen ten spijt. Er spreekt vooral een diep verantwoordelijkheidsbesef uit: het idee dat wij, die anderen de maat nemen en om transparantie vragen, ook rekenschap moeten afleggen aan de lezers.
De afgelopen tijd kwam daar nog een factor bij. Het genocidale geweld in Gaza door Israël, dat volgde op de terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023, leidde ook op de werkvloer van de Volkskrant tot spanningen. Tot een uitbarsting kwam het niet, er werd vooral te weinig gepraat. De redactie, of in ieder geval grote delen daarvan, begreep de beslissingen van de hoofdredactie niet altijd.
Meerdere keren per dag vergaderen leden van de hoofdredactie met de chefs, om te bepalen wat er op de site en in de krant komt. Daar worden de journalistieke en ethische dilemma’s vanzelfsprekend besproken. De rest van de werkvloer krijgt er weinig van mee.
De hoofdredacteur vertelde weliswaar elke zaterdag in de krant over zijn afwegingen, maar die rubriek leidde soms tot meer vragen, of boosheid. ‘Het lukte niet altijd om lezers en de redactie mee te nemen in het denkproces’, zegt Klok nu. ‘Het werd gezien als mijn persoonlijke opvatting, niet als een Volkskrant-oordeel.’
De hoofdredactie besloot weer werk te maken van de zoektocht naar een geschikte Ombudsvrouw of -man, iemand die de berichtgeving tegen het licht kan houden in een kritische en onafhankelijke rol. ‘Deze tijd vraagt om meer instituten’, zegt Klok. ‘De gedeelde werkelijkheid wordt bedreigd. Instituten zoals de rechterlijke macht, onafhankelijke adviesorganen of ombudsinstanties, helpen die te beschermen.’
En toen ging bij mij de telefoon. Hoewel ik er altijd van overtuigd ben geweest dat de Volkskrant een Ombudsvrouw of -man nodig heeft, sloop er de afgelopen weken heel soms twijfel in. De journalistiek ligt al zo onder vuur, en de aanvallen komen niet van de minsten. In de VS zijn journalisten het Pentagon uitgegooid, in Nederland zijn we volgens een van de grootste partijen ‘tuig van de richel’. Gaan we onszelf dan ook nog wekelijks op de pijnbank leggen?
Op de uitslagenavond van de Tweede Kamerverkiezingen zag ik VVD-leider Dilan Yesilgöz het laagste zetelaantal van de partij in bijna twintig jaar swingend tegemoet treden. Even was er de gedachte: moet de journalistiek geen voorbeeld nemen aan die luchthartigheid? Hup, kin omhoog en dansen op een banger van Bob Sinclair uit 2006.
Het antwoord is natuurlijk: nee. Voor de journalistiek is het vertrouwen van lezers noodzakelijk. En dat vertrouwen gedijt bij transparantie, bij uitleg geven en verantwoordelijkheid nemen.
Zie alleen al de kwestie bij de BBC die deze week ontplofte. Citaten aan elkaar monteren zonder dat te melden, zoals de Britse omroep deed bij de toespraak van Trump, is een journalistieke doodzonde. Tegelijkertijd kan dit gebeuren, kennelijk. De enige optie is dan: diep door het stof, zo snel mogelijk.
Het onbegrijpelijke aan deze casus is dat de fout intern allang bekend was. In januari werd de kwestie al besproken in aanwezigheid van een waaier aan directeuren en CEO’s van de omroep, in mei nogmaals. Die bleven erbij dat het ging om een doodnormale gang van zaken.
Het document dat de klachtenprocedure bij de BBC beschrijft, telt 51 pagina’s. Minutieus wordt uitgelegd welke stappen klagers kunnen doorlopen, van loket tot loket. En toch werd er pas openheid gegeven over de misser toen een intern memo naar een BBC-kritische krant werd gelekt. Die pakte er vanzelfsprekend groot mee uit.
Deze kwestie toont dat niet alleen fouten munitie kunnen zijn, maar ook de stilte. Die biedt ruimte aan speculatie over verborgen agenda’s en doofpotten.
Als nieuwe Ombudsvrouw zie ik het als mijn taak om de kou uit de lucht te halen. Om te reconstrueren waar iets mis ging, of uit te leggen waarom dingen gaan zoals ze gaan. Houden we ons aan de eigen principes en beloften, niet alleen op de site en in de krant, maar ook in podcasts en nieuwsbrieven? Ik ken de Volkskrant-lezers als aardig, betrokken en scherp. Uw hulp is onontbeerlijk. Ik hoop van u te horen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant