Arbeidsmarkt Is een kantelpunt in de krappe arbeidsmarkt aanstaande? Na een reeks ontslagrondes suggereert vakbond CNV van wel. Hoogleraar Ton Wilthagen betwijfelt dat. „De krapte heeft vooral demografische oorzaken, en die veranderen niet.”
Drukte op de Zuidas rondom station Amsterdam Zuid.
Wie de arbeidsmarkt volgt, had het vast al opgemerkt: er vinden flink wat ontslagrondes plaats. ASN Bank had dit jaar al 750 mensen ontslagen, en kondigde vrijdag een nieuwe reorganisatie aan voor komend jaar. Nog eens 850 tot 950 mensen moeten het veld ruimen bij de duurzame bank. En ook in sectoren als de industrie (chemiebedrijven LyondellBasell en Tronox en ExxonMobil in de Rotterdamse haven) en de retail (schoenwinkel Van Lier of webwinkel Wehkamp) hebben werknemers de laatste tijd vanwege faillissementen of reorganisaties afscheid moeten nemen van hun baan.
Volgens vakbond CNV blijft het daar niet bij. De christelijke vakcentrale constateert vrijdag dat duizenden banen in verschillende sectoren op de tocht staan. „Steeds meer mensen staan binnenkort op straat”, zo zegt CNV-voorzitter Piet Fortuin in een verklaring. Volgens de vakbond is zelfs in sectoren waar de baanzekerheid altijd groot was nu onzekerheid. „Veel mensen die nog nooit een reorganisatie hebben meegemaakt, zijn binnenkort toch aan de beurt”, aldus Fortuin.
Is er sprake van een omslagpunt in de krappe arbeidsmarkt, zoals de waarschuwing van CNV suggereert? Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt bij Tilburg University, waagt het te betwijfelen. De oorzaken voor de (aanstaande) ontslagen zijn divers en verschillen per sector. „De banken zijn al tijden aan het krimpen, dat heeft met name te maken met digitalisering en automatisering, het opheffen van kantoren”, zegt Wilthagen.
Zo wil ASN Bank zich na een fusie gaan richten op hypotheken en spaarproducten om de eigen winstgevendheid te vergroten. En ook ING en ABN Amro kondigden recentelijk reorganisaties aan. ING wil voor het einde van volgend jaar 950 banen te schrappen, ABN Amro kondigde dit voorjaar een vacaturestop aan voor het hele jaar en daarnaast een beperking van de flexibele inhuur.
Bij de waarschuwing van CNV verwijst de vakbond naar recente CBS-cijfers, waarin naar voren kwam dat er voor het eerst sinds lange tijd meer werkzoekenden zijn dan vacatures. Dat komt vooral doordat meer mensen die geen betaald werk hebben (zoals arbeidsongeschikten en gepensioneerden), zich meldden als werkzoekende. Dat de krapte op de arbeidsmarkt voorbij is, betwist Wilthagen. „Die krapte heeft vooral demografische oorzaken en die veranderen niet. Je kunt wel een periode krijgen waarin er wat meer mensen ‘vrijkomen’.”
Eerdere ontslagrondes bij banken leidden niet tot grote aantallen langdurige werklozen. Wanneer veel mensen tegelijkertijd op de arbeidsmarkt terechtkomen, is het belangrijk dat zij goed naar een nieuwe baan worden begeleid. „Je moet mensen helpen aan een soort zebrapad, zodat ze veilig kunnen oversteken”, zegt Wilthagen. „Mensen die digitaal sterk zijn, kunnenaan de slag in banen in de cyber security of iets vergelijkbaars.”
Zo’n zebrapad zou kunnen lopen via uitzendbureaus of regionale werkcentra, die het kabinet Rutte-IV opzette. Het doel is om werkenden vroegtijdig bij te scholen en vervolgens naar nieuw werk te helpen. Er is genoeg vraag, dus het is een kwestie van de juiste mensen op de juiste plek te krijgen. Wilthagen: „In theorie hoeft niemand werkloos te raken. De vraag verschuift van banken naar elders.”
Een andere sector die CNV expliciet noemt, is de industrie – waar het geen geheim is dat er ontslagen dreigen. Bij Tata Steel dreigt vanwege de onzekere toekomst een massaontslag van 1.200 werkenden. Maar in de industriesector spelen andere oorzaken dan bij digitaliserende banken.
Wilthagen: „Internationale concurrentie speelt mee, maar ook: hoe kijken we aan tegen die bedrijven? Willen we die houden of niet? Die vragen zal het nieuwe kabinet moeten beantwoorden, , want dat is vooral een kwestie van strategie.” Het toekomstige kabinet zal een discussie over strategische autonomie en het belang van bepaalde bedrijven moeten voeren, vindt Wilthagen.
Ten slotte noemt het CNV de detailhandel als sector waar meer ontslagen zullen vallen. Daar spelen weer andere redenen. „Dat is een hele vluchtige sector, met steeds nieuwe spelers en nieuwe businessmodellen”, aldus Wilthagen. De hoogleraar stelt dat er misschien wat meer collectieve ontslagen vallen, „maar het idee dat het spook der werkloosheid nu terugkeert”, verdient volgens hem een flinke nuance.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC