Matchfixing? Voetbalfans in Turkije weten niet beter. Hun liefde voor de sport wordt er niet minder om, maar het gebrek aan transparantie bij justitie schaadt het vertrouwen in de rechtsstaat. ‘Dit is hoe mensen vatbaar worden voor complottheorieën.’
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
Het is naar verhouding rustig in de straatjes rond het beroemde beeld van de zwarte adelaar in Besiktas, een stadsdeel van Istanbul op de Europese oever van de Bosporus. Mensen lopen te winkelen, hier en daar op de vele terrasjes wordt ochtendkoffie of Turkse thee gedronken.
Maar kom hier eens op de avond van een thuiswedstrijd van Besiktas, een van de roemruchte drie topclubs uit het Turkse voetbal. Dan is het een gekkenhuis, met stampvolle terrassen en uitgelaten voetbalfans die zich indrinken en -eten voor de wedstrijd en die na afloop de overwinning vieren, dan wel troost zoeken in een pint bier.
Bij de eerstkomende wedstrijd, op 23 november tegen Samsunspor, zal het op de terrassen ongetwijfeld gaan over het matchfixingschandaal dat de Turkse voetbalwereld in zijn greep houdt. Maandag werden acht mensen vastgezet, onder wie zes scheidsrechters en de voorzitter van Eyüpspor, een club uit de hoogste divisie.
Maar de affaire rondom illegaal gokken en het manipuleren van wedstrijden is omvangrijker. Voetbalbond TFF heeft 1.024 spelers geschorst, hangende een onderzoek. Onder hen voetballers van Besiktas en van Galatasaray, de landskampioen. Begin deze maand werden 149 scheidsrechters in het betaald voetbal geschorst. TFF-voorzitter Ibrahim Haciosmanoglu sprak van een ‘morele crisis in het Turkse voetbal’.
Zijn de voetballiefhebbers verbaasd over wat naar buiten is gekomen? ‘Nee, totaal niet’, zegt de 24-jarige Hidayet Öner, een Besiktas-fan die aan de thee zit nabij de zwarte adelaar, het symbool van de club dat terugkeert in graffiti op tal van muren hier rond het Besiktas-stadion. ‘Ik wist het wel’, zegt Öner. ‘Het is algemeen bekend. Matchfixing is al heel lang gaande.’
Het is inderdaad niet voor het eerst dat de kwestie explodeert. In 2011 werd, na aanscherping van de wet, een onderzoek geopend dat resulteerde in de arrestatie van 61 personen. Voorzitter Aziz Yildirim van Fenerbahçe, de andere club uit de top drie, werd veroordeeld tot 6 jaar gevangenisstraf. Hij zou veertien clubs hebben omgekocht.
De affaire was doortrokken van politiek. De aanhang van Fenerbahçe meende dat de club om politieke redenen het doelwit was van aanhangers in het justitieel apparaat van Fethullah Gülen, de prediker die later (in 2016) werd verdacht van het beramen van een couppoging tegen president Recep Tayyip Erdogan. Op dat moment, in 2011, ‘stond de Gülengroep op het punt het hele rechtssysteem over te nemen’, zegt sportsocioloog Daghan Irak, auteur van het boek Football Fandom, Protest and Democracy.
Wat er precies achter de schermen speelde, is nooit duidelijk geworden, zo blijkt uit het boek. In ieder geval werd de gerechtelijke campagne tegen matchfixing geleidelijk afgebouwd, nadat Erdogan in 2013 in conflict was gekomen met Gülen. Yildirim en andere veroordeelden werden vrijgesproken. De aangescherpte wet werd weer afgezwakt.
‘Wat overbleef was een puinhoop’, aldus Irak in zijn boek. ‘Een sociaal trauma dat het voetbalgekke land verder heeft gepolariseerd en nog meer wantrouwen jegens het rechtssysteem heeft veroorzaakt, zonder enige vooruitgang in het corruptievrij maken van het voetbal.’
‘Wat dat betreft is er niets veranderd’, zegt de auteur nu. ‘Ik geloof zeker dat illegaal wedden en matchfixing een enorm probleem zijn. Maar het is naïef te geloven dat er serieus onderzoek wordt gedaan. Gevolg is een volledig verlies van vertrouwen in de voetbalwereld. Fans denken allemaal dat alle andere clubs betrokken zijn, maar niet hun eigen club. Door het totale gebrek aan transparantie bij justitie verliezen mensen het vertrouwen in de rechtsstaat en worden ze vatbaar voor complottheorieën. Erg gevaarlijk.’
Als belichaming van het Turkse nationalisme heeft het voetbal grote politieke betekenis, volgens Irak. Topvoetbal, politiek en zakenwereld vormen één kluwen. De voorzitters van de topclubs zijn doorgaans CEO’s van concerns als Koç en Demirören. ‘De zakenwereld is erg gepolitiseerd’, zegt Irak. ‘Wat nu gebeurt heeft niets van doen met justitie, alles met politiek en persoonlijke relaties. Maar hoe het precies zit, weet ook ik niet.’
Vergeleken met alle machinaties aan de top gaat het er bij de 48-jarige Ali Isik gemoedelijk aan toe. In zijn theehuis in Besiktas beheert hij een van de duizenden IDDAA-gokkantoren die Turkije rijk is. Zijn klanten, veelal gepensioneerde mannen, spelen een potje kaart of rummikub en zetten wat geld in op het voetbal of de paardensport.
Het is klein bier. ‘Sommigen winnen 10 duizend lira (200 euro, red.), anderen 100 duizend’, zegt hij. Inzetten kan op de gekste dingen. Niet alleen op de uitslag of het aantal goals, maar ook op zaken als de minuut van de eerste uitbal, het aantal blessures en of de coach een rode kaart krijgt.
‘Matchfixing? Dat kan de mensen hier niet schelen’, zegt Isik. ‘Ze spelen toch wel. De lui aan de top doen eraan mee. Mijn klanten maken er grappen over. Boos worden ze alleen op de paarden, haha.’
Even flegmatiek reageert Öner, de jonge Besiktas-fan. ‘Dat gokschandaal, ik maak me er niet druk om’, zegt hij. ‘Mensen als ik zijn niet geïnteresseerd in de uitslag, het gaat ons om de voetbalcultuur: met oude vrienden eten en drinken, voor en na de wedstrijd. Dat gaat van generatie op generatie.’
Even later spreekt hij zich een beetje tegen. Twee jaar geleden was hij een van de zeshonderd fans die na de wedstrijd tegen het Zwitserse Lugano in het stadion bleven om te protesteren. Op miraculeuze wijze was de 2-0-voorsprong van Besiktas na de 80ste minuut omgezet in een 2-3-nederlaag. De scheidsrechter – altijd de gebeten hond – werd verdacht.
Ruim vijftig Besiktas-aanhangers, onder wie Öner, werden gearresteerd. ‘Volgende week doet de rechter uitspraak’, zegt hij.’Misschien krijg ik wel een stadionverbod.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant