Met de komst van het immense vliegdekschip Gerald R. Ford deze week, telt de Amerikaanse troepenmacht in de Cariben vijftienduizend militairen. Amerikaanse raketten staan gericht op Venezuela. Wat hebben Donald Trump én Nicolás Maduro te winnen bij de oplopende spanning?
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
De zelfverklaarde vredestichter Donald Trump is verre van een pacifist. Hij doopte het ministerie van Defensie om in het ministerie van Oorlog, stuurt te pas en te onpas de Nationale Garde (een legeronderdeel) naar Democratische steden als Los Angeles en Chicago en bouwt aan een grote troepenmacht in de Caribische Zee.
Afgelopen dinsdag arriveerde de USS Gerald R. Ford in de Cariben, het grootste oorlogsschip ter wereld met aan boord zeker vierduizend militairen, tientallen straaljagers, vier raketsystemen en tien afweergeschutten. Opgeteld staan nu vijftienduizend Amerikaanse soldaten paraat in de Cariben, deels op acht oorlogsschepen, deels op het eiland Puerto Rico.
Brian Finucane, analist bij de denktank International Crisis Group, ziet een grote liefde bij ‘performer’ Trump voor ‘militair theater’, zowel in de Cariben als in eigen land. ‘Maar van dat theater gaat een omineuze dreiging uit’, zegt hij telefonisch vanuit Washington. ‘Als de president mensen op bootjes buiten de Verenigde Staten kan bestempelen als vijand en vervolgens doodt, zou hij dezelfde logica kunnen toepassen binnen de Verenigde Staten.’
Op de Amerikaanse nieuwssite Axios waarschuwen de politiek journalisten Jim VandeHei en Mike Allen dat Trump uit is op ‘zo goed als onbegrensde macht’. Trump eist het recht op om waar en wanneer hij maar wil en geheel naar eigen goeddunken het leger in te zetten, schrijven zij.
De Amerikaanse president gebruikt daarbij twee vijanden: migranten en drugscriminelen, die in zijn vocabulair vaak synoniemen zijn. Door drugscriminelen tot terroristen en daarmee tot militaire doelwitten te bestempelen, beschikt Trump plots over het grootste leger ter wereld om naar hartelust in te zetten in eigen land, de regio en de wereld.
De Amerikaanse aanvallen op bootjes in de Cariben en de Stille Oceaan (drugsboten, zegt Trump, zonder bewijs te leveren), worden door analisten geduid als het opvoeren van de druk op Nicolás Maduro, de autoritaire leider van Venezuela. De hoop is dat onder militaire druk van buiten er barsten ontstaan in Maduro’s regering.
Maar voor het uitschakelen van bootjes, waarbij inmiddels 76 opvarenden van 19 boten zijn gedood, hebben de VS niet het grootste vliegdekschip uit de geschiedenis nodig. Toch ligt de Gerald R. Ford sinds deze week ergens in de Caribische Zee, als een grote waarschuwing aan het adres van Maduro.
‘De militaire troepenopbouw is veel te groot voor enkel het beschieten van bootjes’, zegt expert Finucane. ‘Maar lang niet groot genoeg voor een grootschalige invasie van Venezuela. Het meest waarschijnlijke scenario zijn luchtaanvallen op Venezolaanse doelen. Al kan Trump ook simpelweg besluiten het hele gebeuren af te blazen.’
Trumps minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio heeft ideologische redenen om Maduro ten val te brengen. Als zoon van Cubaanse migranten die vanwege Castro’s socialistische revolutie nooit terugkeerden naar hun geboorteland, koestert Rubio een diepe afkeer van socialistische regimes in Latijns-Amerika. Trump is minder ideologisch gedreven, maar de antisocialist Rubio, zo luidt de lezing in Amerikaanse media, slaagt erin om via het (ongefundeerde) frame van Maduro als drugsbaas Trump te doen bewegen richting ‘regime change’, oftewel het ten val brengen van de Venezolaanse leider.
De Amerikaanse president heeft op zijn beurt 300 miljard redenen om Maduro te verdrijven: het aantal geschatte vaten olie in de Venezolaanse bodem. Geen land ter wereld zit op zo veel olie als Venezuela. Tijdens het conservatieve America Business Forum dat vorige week plaatsvond in Miami spraken niet alleen Trump en de Argentijnse president Javier Milei, maar via videoverbinding ook de Venezolaanse oppositieleider María Corina Machado, die vorige maand de Nobelprijs voor de Vrede ontving. Zodra Trump Maduro uit de macht zet, zal Venezuela buitenlandse (lees: Amerikaanse) bedrijven toegang geven tot olie, stelde ze. ‘Een kans van 1,7 biljoen dollar.’
Expert Finucane wijst op nog twee motieven van Trump: het tegengaan van drugssmokkel en van migratie. ‘De vraag is of een militaire interventie daarbij helpt. Die zou ook juist meer migratie kunnen veroorzaken. En fentanyl (de synthetische drug die de meeste doden veroorzaakt in de VS, red.) komt niet uit Venezuela.’
Waar de eerste regering-Trump zich juist terugtrok achter de Amerikaanse grens (‘America first’), droomt Trump nu van een ‘groots Amerika’ op het wereldtoneel. Groenland en Canada zouden moeten worden ingelijfd, het Panamakanaal moet gered uit Chinese handen en met importheffingen zet hij de hele wereld het mes op de keel.
Op het westelijk halfrond is Trump nadrukkelijk aanwezig. Hij drukt bondgenoten als de Salvadoraanse president Nayib Bukele en de Ecuadoraanse ambtsgenoot Daniel Noboa aan de borst en heeft een lening uitgeschreven van 40 miljard dollar aan de Argentijnse president Milei. Tegelijkertijd maakt hij vijanden: de linkse president Gustavo Petro van Colombia, die Trump beschuldigde van moord vanwege de aanvallen op bootjes, en de autoritaire Maduro van Venezuela.
Angelo Rivero Santos, hoogleraar Latijns-Amerikastudies aan Georgetown University, spreekt in de Britse krant The Guardian over een trumpiaanse variant van de Monroe Doctrine. De Verenigde Staten moeten de dominante macht zijn in de Amerika’s, stelde president James Monroe in 1823. Volgens Santos hoopt Trump zijn invloed en het aantal bevriende regeringen in de regio te vergroten.
Finucane ziet minder coherentie in Trumps buitenlandbeleid, dat volgens hem vooral wordt gevormd door Trumps grillige persoonlijke relaties met buitenlandse collega’s. ‘Die kunnen van de ene op de andere dag veranderen.’ Toch gaat van de beschietingen op bootjes een duidelijke boodschap uit, zegt hij. ‘Het Witte Huis is bereid militaire macht te gebruiken. Of je werkt mee, of de VS handelen op eigen houtje.’
Vooropgesteld: Nicolás Maduro heeft alles te verliezen. Het Venezolaanse leger is geen partij voor de Amerikanen, zegt de Argentijnse geopolitieke analist Andrei Serbin via de telefoon. ‘Venezuela heeft geen militair antwoord op welk type Amerikaanse actie dan ook.’ Serbin meent dat Venezuela de VS ervan probeert te overtuigen dat een interventie niet zal leiden tot een stabiele machtsoverdracht, maar juist tot grote chaos. ‘Door het uitdelen van wapens aan burgers, door de aanwezigheid van paramilitaire en criminele gewapende groepen.’
Maar zolang Trump niet overgaat tot een grootschalige invasie, kan de Venezolaanse president ook profiteren van de buitenlandse dreiging. Maduro slaagt er al twaalf jaar in om met harde repressie aan de macht te blijven. Hij zorgt daarbij goed voor zijn mensen: vertrouwelingen in de regering, maar ook de legertop. Venezolanen spreken van los enchufados: de rijke ‘ingeplugde’ elite rond de regering met toegang tot ongekende luxe.
Hoe Trump Maduro ten val wil brengen, is de grote vraag. Veel analisten menen dat hij hoopt het regime te kunnen laten imploderen, niet met een landinvasie, maar met gerichte militaire prikken en mogelijke undercoveroperaties van de buitenlandse inlichtingendienst CIA. Die hoop veronderstelt dat Maduro binnen zijn regering al wankelt en een duwtje genoeg is.
De Venezolaanse socioloog en criminoloog Andrés Antillano, verbonden aan de Universidad Central de Venezuela, ziet het tegenovergestelde gebeuren. ‘De regering wordt juist sterker. Zij vertoont geen scheuren, maar eenheid’, zegt hij telefonisch vanuit de hoofdstad Caracas. Alle kopstukken uit regering, leger en politie sloten in recente maanden de rangen rond de president.
Ongetwijfeld bestaat er interne oppositie tegen Maduro, zegt Antillano, ‘maar voor alle betrokkenen zijn de kosten van een vertrek uit de regering vele malen groter dan binnenboord blijven’.
Bovendien is Trump, de man die Venezolanen doodt op bootjes in de Cariben en in eigen land jaagt op Venezolaanse migranten, een weinig aantrekkelijke bondgenoot, zelfs voor tegenstanders van Maduro.
Zoals Trump zijn macht vergroot door het creëren van crises en vijanden in binnen- en buitenland, zo grijpt Maduro de Amerikaanse dreiging aan om zijn eigen repressieve politiestaat te perfectioneren. Hij hoeft geen complottheorieën meer te verzinnen om dissidenten te vervolgen, er bestaat een werkelijk Amerikaans plot tegen hem, vijftienduizend man sterk in de Cariben.
Vrijwel dagelijks tekent Maduro decreten die de ‘fusie tussen burgers, leger en politie’ moeten bevorderen. In de praktijk vergroot de staat het toezicht op de Venezolaanse bevolking. Vorige maand lanceerde de president een app waarmee burgers melding kunnen maken van ‘alles wat ze waarnemen’ en rechtstreeks ‘verdachte activiteiten’ kunnen doorgeven aan het leger.
‘De protesten zijn verstomd’, zegt socioloog Antillano. Tegelijkertijd zet de oppositie alles op het spel door te hopen op de ‘magische oplossing’ van een Amerikaanse interventie, stelt hij. ‘Iets vergelijkbaars gebeurde tijdens Trumps eerste termijn, toen de oppositie ook haar hoop vestigde op Trump. Maar wanneer het buitenlandse wonder uitblijft, heeft de oppositie haar geloofwaardigheid verspeeld en zit de bevolking met de teleurstelling.’
De Venezolaanse wetenschapper ziet twee scenario’s met een negatieve uitkomst. ‘In het ene geval doen de VS niets en komt de Venezolaanse regering hier sterker uit. In het andere, nog slechtere geval gaan de VS over tot militaire actie en kan Venezuela in een lang en slepend conflict terechtkomen.’
Luister hieronder naar onze nieuwspodcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant