Vanwege de noodtoestand na de terreuraanslagen van 2015 konden Parijzenaren destijds niet gezamenlijk rouwen. Donderdag ging de Franse hoofdstad in de herkansing. ‘Het is een eerbetoon aan deze plek en aan alle slachtoffers.’
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
‘Kies te leven, kies om lief te hebben, kies ervoor om feest te vieren’, staat op een van de kaartjes waaronder het standbeeld van Marianne is bedolven. Het is de opdracht aan Parijs die donderdag overal zachtjes weerklinkt. In de toespraak van Arthur Dénouveaux, die uit de Bataclan wist te ontsnappen: ‘Laten we van elkaar houden.’ In de woorden van burgemeester Anne Hidalgo, voor wie feest en Parijs onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden. En in de boodschap van president Emmanuel Macron: ‘Dankzij de liefde voor het leven hebben we standgehouden.’
In het hart van de stad, op de Place de la République, volgen duizenden Parijzenaren donderdag via een gigantisch scherm de herdenkingsceremonie die langs de getroffen locaties leidt: van het Stade de France net buiten Parijs langs de terrassen in het tiende en elfde arrondissement – Le Petit Cambodge, Carillon, La Bonne Bière, Comptoir Voltaire, La Belle Équipe – naar concertzaal Bataclan, waar negentig mensen om het leven kwamen.
De herinnering aan die novembernacht, waarin 130 dodelijke slachtoffers vielen, is tien jaar na dato nog rauw. Tegenover de zee van bloemen en kaarsen sluiten mensen elkaar in stilte in de armen, er wordt zachtjes gehuild. Anders dan bij de aanslag op het satirische weekblad Charlie Hebdo, tien maanden eerder, werd plots heel Parijs potentieel doelwit van terreur.
President François Hollande riep de noodtoestand uit, demonstraties waren van veiligheidswege verboden. Een officiële herdenkingsbijeenkomst was onmogelijk, al kwamen mensen spontaan naar de Place de la République om bloemen te leggen en een kaarsje te branden. De slogan #jesuisCharlie kreeg een opvolger met #jesuisenterrasse (ik ben op het terras), als daad van verzet tegen de terroristen die ‘de Franse manier van leven’ tot doelwit hadden gemaakt.
Donderdag doen Parijzenaren op Place de la République wat destijds niet kon: samenkomen om met elkaar te rouwen tijdens een herdenkingsceremonie. Het is een symbolische plek, aan de voet van het standbeeld van Marianne, waar de leus van de Franse Revolutie in steen is gebeiteld. Vrijheid, gelijkheid, broederschap.
‘We moeten allemaal waakzaam blijven’, zegt Yvette (die niet met haar achternaam in de krant wil), een 80-jarige vrouw uit Madagaskar die al bijna zestig jaar in Parijs woont. Ze brandt een kaarsje bij Marianne en wijst op een bosje bloemen waar een brief aan hangt. ‘Namens de Algerijnse meerderheid van Frankrijk’, staat er. ‘Uit solidariteit met de slachtoffers en nabestaanden.’
En ook: een oproep tot verzet ‘tegen religieus fanatisme’ en ‘stigmatisering’. ‘Dat is aan ons allen de opdracht’, zegt Yvette, ‘dat we niet vervallen in racisme en discriminatie uit angst voor de ander.’
‘Fluctuat nec mergitur’ is deze dagen overal door de stad te lezen, op billboards en op muren: hij wordt gegeseld door de golven, maar gaat niet ten onder. Het is de leus in Latijn die teruggaat tot middeleeuws Parijs, waar de Seine een belangrijke rol speelde in de handel, transport en waterbeheer. De leus is sinds de aanslagen in 2015 het symbool geworden voor de veerkracht van de stad. Donderdagavond vormen 132 lichtjes, voor alle slachtoffers die door de aanslagen om het leven kwamen (twee overlevenden pleegden later suïcide), diezelfde woorden in de lucht boven een herdenkingstuin tegenover het stadhuis.
De mengeling van veerkracht en verdriet was deze week ook voelbaar in concertzaal Bataclan, op steenworp afstand van de Place de la République. Na de aanslagen bleven de deuren een jaar gesloten, zonder te weten of ze ooit weer zouden opengaan. Eenmaal heropend blijft het aantal bezoekers ver onder het oude niveau, en ook voor artiesten blijkt de plaats soms te beladen. De gemeente heeft ingegrepen, zodat de symbolische plek – al 160 jaar een mythische rocktempel – kan openblijven.
Vanwege de herdenkingen was de concertzaal woensdag en donderdag gesloten. Maar eerder deze week had de Engelse posthardcoreband Enter Shikari nog geen tien minuten nodig om de eerste crowdsurfer zover te krijgen. Moshpit, zwarte netpanty’s, opgerekte oorlellen, vliegend bier richting het podium: alle klassiekers voor een plek als deze waren als vanouds aanwezig.
Het plezier spatte door de zaal vol bezwete lijven. En tegelijkertijd was het gewicht van 13 november in vele hoofden aanwezig, zo getuigden bezoekers na afloop. ‘Ik heb de halve avond naar het linkerbalkon gekeken’, zei Antoine, een geluidstechnicus die hier in 2015 een collega verloor en dinsdag voor het eerst in Bataclan was. Achter dat balkon werd destijds een aantal bezoekers gegijzeld. ‘Hier zijn is ook een eerbetoon brengen aan deze plek, en aan iedereen die door de aanslagen is geraakt. Zodra de band begon te spelen, werden we door de muziek opgetild en meegesleept.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant