Waar lopen de correspondenten van de Volkskrant tegenaan in hun dagelijkse leven? Vandaag: Julie Blussé voelt zich onprettig bij de mantra ‘China is heel veilig’.
is China-correspondent van de Volkskrant. Ze woont in Beijing.
‘Weet u, China is héél veilig.’ Zo luidt de mantra die ik sinds mijn verhuizing naar Beijing dit jaar ontelbare keren heb gehoord. Meestal wordt het mij met trots en een brede glimlach meegedeeld in een vriendelijke poging mij welkom te heten. Toch bezorgt het me juist een unheimisch gevoel.
China is op bepaalde vlakken opmerkelijk veilig. Chinezen die niet thuis zijn als een bestelling wordt bezorgd, laten pakketjes zorgeloos bij de voordeur plaatsen. Ze worden nooit gestolen. Als ik door mijn buurtje in het centrum van de stad fiets, zie ik soms sinterklaaswaardige stapels pakjes voor huisdeuren staan.
Op Chinese sociale media hengelen buitenlandse vloggers naar likes door die veiligheid op de proef te stellen. Zo laat een man een iPad liggen op een scooterzadel, om een paar uur later met grote verbazing te filmen dat die er nog steeds ligt. ‘Jullie beseffen misschien niet hoe uniek dit is’, zegt hij. ‘Dit is echt alleen in China mogelijk.’
Nogal wiedes, denk ik cynisch. Alleen in China hangen op elke straathoek surveillancecamera’s die het een koud kunstje maken om dieven op te sporen. En die het net zo makkelijk maken om demonstranten te traceren en op te pakken voor vergrijpen als ‘ruzie zoeken en onrust stoken’.
Ziehier de kern van mijn ongemak: voor mij symboliseren de camera’s juist onveiligheid. Ze staan voor allerlei vormen van overvloedig overheidstoezicht. Dat zorgt er bijvoorbeeld ook voor dat veel Chinezen zich niet veilig voelen om vrijelijk met mij als journalist te praten.
Toch is de Chinese trots op die ‘veiligheid’ begrijpelijk. Kleine criminaliteit is de laatste jaren merkbaar afgenomen. Het verschil met vroeger is zelfs zo groot, vertelt een kennis, dat het haar een generatieconflict met haar tienerzoon opleverde.
Ze kocht voor hem een dure racefiets, maar kan de jongen er niet toe bewegen die op slot te zetten. Volstrekt overbodig, vindt hij. Al maanden maken ze er ruzie over. En al maanden wordt de fiets niet gestolen, wat de zoon sterkt in zijn gelijk.
Ook ik merk het verschil. Twintig jaar geleden, toen er nog nauwelijks camera’s hingen, werd ik tijdens een half jaar studeren in Shanghai drie keer bestolen. Toegegeven: het is wankel anekdotisch bewijs, aangezien ik me als 19-jarige student graag in groezelige punkbars begaf.
Op een dag raak ik in een restaurant aan de praat met een jonge, opvallend openhartige Chinese socioloog. Voorzichtig vraag ik hem naar die Chinese trots op veiligheid. Schuilt daarin niet iets paradoxaals? Hij onderbreekt me. ‘Veiligheid, dat associëren wij in China niet met mensenrechten.’
Semantische verwarring, meent hij. Dat Chinezen trots zijn op hun veiligheid, betekent niet dat ze meegaan in propagandistische double-speak, maar simpelweg dat ze een andere definitie van veiligheid hanteren. Ik laat me overtuigen tot hij later een homoclub aanprijst als ‘veilig’, omdat de autoriteiten er met camera’s een oogje in het zeil houden, tot op het toilet. Daardoor is er daar geen sprake van seks of drugsgebruik.
Die opmerking brengt me opnieuw aan het twijfelen. De laatste jaren staan homorechten in China steeds meer onder druk. Eerder dit jaar werden auteurs van liefdesromans over homoseksuele thema’s opgepakt, deze week verdwenen er nog homo-datingapps uit de appstores. Hoe kun je dan als homo in China overheidstoezicht als veilig ervaren?
Ik denk terug aan de moeder en haar halsstarrige tienerzoon. Instinctief stond ik aan haar kant, de afgelopen maanden zette ik mijn fiets altijd braaf op slot. Maar is het niet even inconsequent van mij om te negeren hoe veilig China is op het ene vlak, als het voor Chinezen inconsequent is om te negeren hoe onveilig het land is op een ander vlak?
Ik besluit het zware kettingslot van mijn fiets voortaan thuis te laten. Maar voor mij als Amsterdammer gaat het voorlopig te ver om ook het Axa-ringslotje te verwijderen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant