De brandstofsmokkel vanuit Libië is de laatste jaren enorm toegenomen. Dat is in het voordeel van de machtige elites van het land, zoals de familie Haftar. Die heeft de macht gegrepen in Oost-Libië. Ook zakenpartner Rusland profiteert.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie, klimaat en milieu.
Volgens een nieuw rapport van de Amerikaanse onderzoeksorganisatie The Sentry, dat donderdag uitkomt, was de opbrengst van de smokkel 6,7 miljard dollar in 2024.
Libië is een land met een grote olievoorraad, maar het heeft niet genoeg raffinaderijen om al die olie te verwerken. Daarom ruilt het sinds 2021 ruwe aardolie tegen geraffineerde olie uit het buitenland: een ondoorzichtig systeem, waarvan geen boekhouding wordt bijgehouden.
Uit het onderzoek van The Sentry blijkt dat de import van deze brandstoffen, vooral vanuit Rusland, de afgelopen jaren is verdubbeld. Tegelijkertijd was er geen aantoonbare stijging van de vraag in Libië zelf. ‘Meer dan de helft van de geïmporteerde brandstof wordt weggesluisd via criminele netwerken’, concludeert The Sentry.
Het smokkelsysteem drijft op het feit dat fossiele brandstoffen in Libië zwaar gesubsidieerd zijn: benzine en diesel worden er verkocht tegen een prijs van slechts 3 dollarcent per liter. Voor de machtige elites van het land biedt dit een uitgelezen kans om de brandstoffen achterover te drukken en voor hoge winsten door te verkopen. Dat kan op de binnenlandse zwarte markt of, voor het grootste deel, in het buitenland.
De Soedanese militie RSF, die in Darfur een genocidale oorlog voert, is een van de afnemers. Ook Russische gewapende groepen, die in een land als Mali actief zijn, profiteren ervan.
‘Als de EU zich zorgen maakt over Rusland dan zou ze zich over de Libische brandstofsmokkel ook zorgen moeten maken’, zegt Justyna Gudzowska, directeur van The Sentry. ‘Deze praktijk biedt Rusland de kans internationale sancties te omzeilen en zich dieper in te graven in Afrika.’
Ook binnen Libië zijn de consequenties van de zwendel groot. Het gebied rond de havenstad Benghazi, in het oosten van het land, geldt als het middelpunt. Sinds 2014 hebben troepen onder leiding van generaal Khalifa Haftar hier hun macht gestaag uitgebreid. Volgens het rapport van The Sentry is zijn zoon Saddam Haftar ‘de belangrijkste kracht achter de opkomst van de brandstofsmokkel’.
Maar ook de familie Dbeibah zou in de opbrengsten delen: Abdelhamid Dbeibah is de president van de internationaal erkende regering in Tripoli.
‘Het was al bekend dat de schaal van de brandstofsmokkel in Libië de laatste jaren substantieel is gegroeid’, zegt Claudia Gazzini, senior analist voor Libië bij de denktank International Crisis Group en niet betrokken bij de studie van The Sentry. ‘Nu wordt daar een getal op geplakt, al vind ik de berekening erachter een beetje simplistisch. Zelf voel ik me comfortabeler bij een waarde van 2 tot 3 miljard per jaar.’
Volgens Gazzini bestendigt de oliesmokkel de tweedeling van Libië in een oostelijk en een westelijk deel. ‘Dit draagt niet bij aan de eenheid van Libië. De westelijke en oostelijke machthebbers consolideren hun macht, ieder in een deel van het land. Daarmee ontstaat geen betrouwbaar, stabiel en rijk Libië. Dat zou in het belang zijn van Europa: voor economische projecten, maar ook om migratie tegen te gaan.’
Ook Gudzowska waarschuwt dat de smokkel ‘niet goed’ is voor de stabiliteit. ‘Al dit geld komt niet terecht bij ziekenhuizen, bij scholen. De Libiërs profiteren niet van de natuurlijke rijkdom van hun land. Dat is iets wat niet eeuwig goed kan blijven gaan. Bedenk wel: Libië ligt heel dichtbij Europa.’
Wat de VS, de EU en het VK volgens haar zouden moeten doen: sancties uitvaardigen. Niet tegen de hoofdrolspelers (de Haftars en de Dbeibahs), maar tegen hun naaste medewerkers. ‘Met zulke sancties kun je het signaal geven dat dit niet acceptabel is en bied je ze een kans ermee op te houden.’
Ook volgens Gazzini zou het helpen als Europa openlijk laat blijken niet blij te zijn met de oliesmokkel. ‘Maar iemand als de Italiaanse premier Giorgia Meloni zegt hier niets over. Een deel van de olie wordt verkocht aan maffia’s in Italië of Griekenland. Die landen zouden daartegen veel meer kunnen doen.’
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant