Steeds vaker belanden jongeren met ernstige longklachten op de spoedeisende hulp. Om duidelijk te maken hoe groot de impact van vapen en roken is op de acute zorg, voeren artsen donderdag een landelijk 24-uursonderzoek uit op bijna alle SEH’s in Nederland.
is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Ze komen binnen met astma-aanvallen, longontstekingen of ze hoesten bloed op. Steeds vaker worden op de spoedeisende hulp (SEH) verder ogenschijnlijk gezonde jongeren behandeld met ernstige klachten die te herleiden zijn tot het gebruik van vapes. Daarnaast zijn er zo’n 700 duizend Nederlanders met chronische klachten door roken, die geregeld met long-, hart- of vaatproblemen op de SEH belanden.
Toch is er nog altijd opvallend weinig bekend over hoe groot de impact van roken en vapen op de acute zorg daadwerkelijk is.
Daarom doen SEH-arts Nicole Kraaijvanger en longpatholoog Danielle Cohen van het LUMC in Leiden, samen met kinderartsen, longartsen, spoedeisende hulpartsen en het Trimbos-instituut, een landelijke flashmobstudie. Op zeker 68 van de 78 SEH’s wordt donderdag gedurende 24 uur nauwkeurig in kaart gebracht hoeveel patiënten vapes, tabak of snus gebruiken en met welke klachten zij binnenkomen.
‘Vapen en roken veroorzaken forse gezondheidsproblemen, bij mensen van alle leeftijden’, zegt Kraaijvanger. ‘Maar we weten nog niet goed wat dat betekent voor de spoedzorg. Deze 24-uursactie moet dat zichtbaar maken.’
Het aantal rokers in Nederland daalde jarenlang, maar die trend stagneert: nog altijd rookt ongeveer een op de vijf volwassenen. Intussen stijgt het gebruik van nicotineproducten onder jongeren. Volgens onderzoek van het Trimbos-instituut heeft een kwart van de 12- tot 16-jarigen ooit een vape geprobeerd; 4 procent vapet dagelijks.
De zichtbare longproblemen op de SEH zijn volgens Cohen slechts het topje van de ijsberg. ‘Mentale klachten door verslaving, benauwdheid, conditieverlies – bijna alle vapende jongeren die wij spreken hebben hiermee te maken. Sommigen worden zelfs ’s nachts wakker om te vapen. Die vape ligt dan onder hun kussen, zo verslaafd zijn ze.’
Nicotine veroorzaakt ook minder voor de hand liggende schade, zoals een vertraagd herstel na verwondingen of botbreuken. Daarom pleiten de initiatiefnemers ervoor dat zorgprofessionals standaard vragen naar nicotinegebruik, ook als een patiënt alleen een gebroken arm heeft. Daarnaast benadrukken ze het belang van de juiste communicatie. ‘Veel jongeren zeggen ‘nee’ als je vraagt of ze roken, omdat ze vapen niet als roken zien’, zegt Cohen. ‘Daar moeten we doorheen prikken.’
In het onderzoek wordt ook gekeken naar hoe vaak artsen de zogenoemde Very Brief Advice+-methode uitvoeren, en met welk resultaat. Dat is een bewezen effectief gesprek van één minuut dat bestaat uit korte vragen: rookt u, wilt u stoppen en kan ik u helpen met een verwijzing naar professionele hulp?
Die laatste stap, de ‘warme verwijzing’, is volgens Cohen essentieel. ‘In plaats van alleen een foldertje mee te geven – de koude verwijzing – geven wij, met toestemming van de patiënt, de contactgegevens door. Vervolgens neemt de rookstoppoli zelf contact op. Dat maakt echt het verschil.’
Toch gebeurt dit in de hectiek van de SEH lang niet altijd. Kraaijvanger: ‘Met deze studie willen we ontdekken hoe artsen het gesprek ervaren en tegen welke obstakels ze aanlopen. Zo hopen we blijvende verbeteringen in de zorg te realiseren.’
Cohen ziet dat vapers nog geregeld onvoldoende op de hoogte zijn van de risico’s. Ze beaamt dat het nog altijd niet helemaal duidelijk is hoe slecht vapen is, omdat langetermijnstudies ontbreken. ‘Maar we zien nu al dat vapen tot DNA-schade en longontstekingen leidt. Dat belooft voor de lange termijn niets goeds.’
Ook kunnen giftige metalen die vrijkomen bij het vapen de luchtwegen, hersenen en andere organen aantasten. Mede daarom raadt het Trimbos-Instituut vapen af als rookstopmiddel, ook al willen veel verstokte rokers nog vaak via vapen het roken afbouwen.
Voor wie nog altijd denkt dat vapen onschuldig is vergeleken met roken, heeft Cohen een duidelijke metafoor: ‘Roken is een sprong van de tiende verdieping van een flat, vapen een sprong van de achtste.’
De timing van het onderzoek is niet toevallig. ‘We willen dat het komende kabinet de verkooppunten van rookproducten hard blijft aanpakken en dat het de nicotinevrije generatie vastlegt in een wet’, zegt Cohen. ‘Zorg dat jongeren die in 2012 of later zijn geboren nooit een nicotineproduct kunnen kopen.’ Begin deze maand voerden de Malediven als eerste land ter wereld zo’n verbod in, en ook in het Verenigd Koninkrijk is een dergelijke wet in de maak.
Cohen voert daarnaast al langer strijd tegen de onlineverkoop van illegale vapes. ‘Op Snapchat worden massaal vapes uit China aangeboden aan jongeren.’ De klachten die zij en anderen hierover indienden, hebben inmiddels geleid tot onderzoeken bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM) en de Europese Commissie. ‘Het probleem staat nu op de kaart’, zegt Cohen, ‘nu is het aan Snapchat om verantwoordelijkheid te nemen.’
Kraaijvanger ziet ondertussen op de SEH de gevolgen van die nieuwe generatie gebruikers dagelijks voorbij komen. ‘Wij doen er op de spoedeisende hulp alles aan om mensen weer beter te maken. Maar als er nu weer een nieuwe generatie vapers en rokers aankomt, blijft het dweilen met de kraan open.’
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant