H5N1 Sinds begin oktober dook al op twaalf plekken in Nederland vogelgriep op. Tienduizenden dieren zijn sindsdien geruimd. Vier vragen.
Dode kippen bij een pluimveebedrijf in Idsegahuizum, waar vogelgriep heerst.
Op een smalle weg bij het Friese dorp Drogeham was het zaterdag een komen en gaan van vrachtwagens met aanhangers, zag een verslaggever van de Leeuwarder Courant. Achter een rood-wit lint werden de 120.000 dieren van een met vogelgriep besmet leghennenbedrijf gedood en vervolgens afgevoerd. Wat de bron van de besmetting was? Uitwerpselen van wilde vogels of een ander besmet pluimveebedrijf? „Geen idee. Zeg het maar”, zei een medewerker ter plaatse van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) tegen de krant.
Sinds oktober is op twaalf plaatsen in Nederland vogelgriep uitgebroken. De laatste zes besmettingen zijn in de afgelopen week gemeld. Nadat het virus vrijdagavond in Drogeham werd vastgesteld, bleken deze maandag ook dieren van pluimveebedrijven in Bennekom (Gelderland) en Swifterbant (Flevoland) besmet. Ook boerderijen in Emmeloord, Toldijk, Dodewaard en Gasselternijveenschemond werden al geruimd.
Op die laatste vier plekken is H5N1 vastgesteld, een zeer besmettelijke variant van vogelgriep die ook in Duitsland de ronde doet. Of ook bij de andere geruimde Nederlandse bedrijven sprake is van de H5N1-variant, wordt nog onderzocht. In totaal zijn al vele tienduizenden dieren geruimd. Sinds oktober is een landelijke ophokplicht van kracht. Vier vragen over deze nieuwe reeks uitbraken van vogelgriep.
„Het komt een beetje out of the blue”, zegt Mónika Ballmann, hoofd van het Nationale Referentielaboratorium Aviaire influenza en vogelgrieponderzoeker bij Wageningen University & Research. Gewoonlijk begint het ‘vogelgriepseizoen’ zo eind oktober en duurt dit tot maart. Dit keer werd het virus al op 7 oktober op een bedrijf vastgesteld, in het Drentse Gasselternijveenschemond.
„Dit komt onverwacht, want in de weken daarvoor hebben we geen dode wilde vogels opgestuurd gekregen die positief testten op vogelgriep”, zegt Ballmann. Vanaf het moment van de besmetting op de boerderij in Drenthe kregen Ballmann en haar collega’s via het Dutch Wildlife Health Centre de eerste meldingen over verdachte vogelkadavers, met name de grauwe gans en de knobbelzwaan.
Sindsdien gaat het „echt heel snel”, zegt Ballmann. „Inmiddels krijgen we tien tot vijftien dode vogels per dag binnen, al is dat een steekproef, de totale sterfte ligt veel hoger.” Veel van deze vogels zijn trekvogels, vaak uit Scandinavië en Azië. De besmette wilde vogels worden overal in Nederland aangetroffen.
Net als de afgelopen vijf jaar hebben we ook nu te maken met de besmettelijke H5N1-variant. „We zien heel kleine verschillen met de virusvariant die we vorig jaar aantroffen”, zegt Ballmann. „Het virus lijkt zich nu aanzienlijk sneller onder vogels te verspreiden. We zijn aan het uitzoeken hoe dat kan.”
Als het vogelgriepvirus rondgaat onder grote groepen dieren, kan het zich via mutaties aanpassen aan de gastheer. Zo kan het makkelijker overdraagbaar worden, of moeilijker op te sporen voor het immuunsysteem. Op dit moment kan het virus overgedragen worden van dier op mens, maar niet van mens op mens. Na een aantal cruciale mutaties zou dat wel kunnen. „Zulke mutaties hebben we in het huidige virus nog niet gevonden”, zegt Ballmann.
Dode kraanvogel geïnfecteerd met de vogelgriep in zuidwest Frankrijk.
Vanaf maart van dit jaar loopt er op één pluimveebedrijf een proef met het vaccineren van kippen. Als die proef succesvol is, wordt in de toekomst mogelijk meer pluimvee gevaccineerd. De hoop is dat met een vaccin het virus zich niet meer kan verspreiden van besmette naar gezonde dieren, zodat minder pluimvee geruimd hoeft te worden.
Intussen wordt ook hard gewerkt aan verschillende vaccins voor mensen, voor het geval het vogelgriepvirus zodanig muteert dat het kan overspringen van mens tot mens. Vorig jaar kocht Nederland preventief zo’n 50.000 vogelgriepvaccins in, als onderdeel van een gezamenlijke Europese inkoop. Het gaat om ‘zoönotisch griepvaccin Seqirus’, ook wel bekend onder de naam Aflunov. Dat vaccin beschermt echter tegen H5N8, een variant die een paar jaar geleden over de wereld raasde. Sinds 2020 hebben we te maken met de H5N1-variant, waartegen dit vaccin mogelijk minder goed beschermt.
„We verwachten de komende tijd veel meer meldingen”, zegt Ballmann. Al laat de ontwikkeling van het virus zich „heel moeilijk voorspellen”. „Het is daarom heel belangrijk dat boeren hun bioveiligheidsmaatregelen op orde hebben, denk aan van laarzen en kleding wisselen.” Die instructies hangen samen met de ophokplicht voor commerciële bedrijven. Voor hobbyboeren, kinderboerderijen en dierentuinen geldt een afschermplicht, zodat deze vogels niet in contact komen met wilde besmette vogels of besmette uitwerpselen.
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Source: NRC