Industriebeleid In Moerdijk dachten vele bewoners dat de opheffing van hun dorp nog lang zou duren. Er kwamen zelfs nog nieuwe huurders wonen. De klap komt des te harder aan. „Ik ben 79, hier geboren en getogen, en nu moet ik de laatste jaren van mijn leven ergens anders heen.”
Nieuwbouw van bejaardenwoningen in Moerdijk. De huurders trekken 1 december in hun woning. Ze weten al dat ze er binnenkort weer uit moeten.
‘Laat je horen voor de toekomst van ons dorp!” Nog maar kort geleden kregen de 1.130 inwoners van het West-Brabantse Moerdijk een oproep tot meedenken, zodat hun dorp „een fijne plek om te zijn” kon blijven. „Laatste kans” voordat de „visie leefbaarheid” wordt gepresenteerd, stond erbij.
Het was inderdaad een laatste kans. Als de overheid haar zin krijgt, is het met de leefbaarheid in Moerdijk binnen tien jaar überhaupt gedaan. Het dorp moet mogelijk volledig tegen de vlakte om plaats te maken voor onder meer de bouw van een reusachtig knooppunt in het landelijke energienet.
De vraag om „de verantwoordelijkheid [te] nemen voor de nationale opgave” van de energietransitie betekent „een enorm offer van onze inwoners”, zei burgemeester Aart-Jan Moerkerke (VVD) dinsdag tijdens een bewogen informatieavond. Hij noemde het de „moeilijkste beslissing” van zijn burgemeesterschap.
De levensvatbaarheid van Moerdijk, ingeklemd tussen een uitpuilend haven- en industriegebied met honderden, deels risicovolle bedrijven, twee snelwegen en het Hollands Diep, staat al twintig jaar ter discussie.
Daar komt nu Powerpoort bij: een nieuw ‘aanlandingsstation’ voor stroom van windparken op zee plus een nieuw aan te leggen hoogspanningsstation. Moerdijk is één van vier Nederlandse industriegebieden die volgens de jongste Ontwerpnota Ruimte een speerpunt van de energietraditie moeten vormen.
Daarvoor is nog eens 700 hectare nodig. Die waren ook ten zuidoosten van het dorp Moerdijk te vinden, maar dat zou dan drie van de elf woonkernen in de gemeente bedreigen, die behalve het dorp Moerdijk ook Zevenbergen en Willemstad omvat. Daarom is ervoor gekozen de pijn op één plek te leggen.
Moerdijk moet plaatsmaken voor oprukkende industrie.
„Het nieuws is ingeslagen als een bom, ik heb er niet van geslapen”, zegt Trees Schoone, die nog hoopte dat de keuze op het andere gebied zou vallen. „Ik ben 79, hier geboren en getogen, en nu moet ik de laatste jaren van mijn leven ergens anders heen. Jonge mensen hebben die kracht nog, ik niet meer.”
Is Moerdijk nog een florerend dorp? Het enige café, De Put, onderaan de dijk bij de haven, is gesloten. Er is nog één supermarktje, de bloemist is weg en aan tientallen gevels hangt een bord met ‘Te koop’. De katholieke kerk is gesloopt en in de gereformeerde zitten woningen. Wel zijn er nog twee kappers, een nieuw sportschooltje en basisschool De Klaverhoek met een stabiel aantal van zestig leerlingen. Er is een voetbal- en een tennisvereniging. Er is een autobedrijf en een visgroothandel en een vakantiepark met verwarmd buitenbad.
Bij velen was het idee dat hun dorp zou kunnen verdwijnen de laatste jaren juist wat weggezakt. Onder meer door de zogeheten ‘Moerdijkregeling’: een garantie aan inwoners dat ze 95 procent van de getaxeerde waarde van hun huis zouden krijgen als ze het niet zouden kunnen verkopen. Dat was een stimulans om niet uit Moerdijk te vertrekken, en zelfs om er te komen wonen. En voor nieuwbouw. Aan de Steenweg, de ‘hoofdstraat’, staan een paar gloednieuwe bejaardenwoningen die op 1 december worden opgeleverd.
„Vóór de garantieregeling was Moerdijk een financiële gevangenis”, zegt Peter Stehouwer, fractieleider van Burger Belangen Moerdijk/BBB Bondgenoot in de gemeenteraad. „Toen kon je niet weg, nu móét je.” Donderdag vergadert de raad over het B en W-voorstel. „Het is triest, maar ik vermoed dat het onafwendbaar is, het is opgelegd vanuit het Rijk”, zegt Stehouwer. Volgens hem hebben inwoners nu meer te winnen bij goede onderhandelingen over schadeloosstelling dan met protesteren.
Ook burgemeester en wethouders willen dat. „Eerst geven, dan nemen”, zei Danny Dingemanse, als wethouder voor Powerport verantwoordelijk, woensdag tegen Radio 1. „Om mensen een toekomstperspectief te geven is een ruimhartige schadeloosstelling nodig.” Dat betekent dan wel meer dan alleen de ‘Moerdijkregeling’ voor koophuizen, maar een compensatie voor onteigening, die ook huurders, bedrijven en boeren aangaat.
„Dit gooit alles in duigen”, zegt Jaco Koman, eigenaar van de visgroothandel. „Je bent iets aan het opbouwen, moet investeren, kun je daarmee doorgaan? Het gaat je kinderen aan. Het is niet te bevatten wat ze met je dorpje voor ogen hebben.”
Dat zegt ook Kees Tolenaars, wiens dochter het familiebedrijf, buurtsupermarkt Het Winkelmandje, moet overnemen en voor investeringen staat zoals een nieuwe koelcel. „Het begint nu pas door te dringen en ik heb alleen maar meer vragen.”
Een zo’n vraag die veel Moerdijkers bezig houdt: wat gebeurt er met de doden? Het dorp heeft een katholieke begraafplaats in het oosten en een protestantse in het westen. Op de protestantse liggen de doden onder bomen in herfsttooi. Niet allemaal meer, trouwens; tussen de grafstenen staat ook een monument voor de achttien mensen die de stormvloed van 1953 hier uit hun graf heeft gespoeld en die nooit zijn teruggevonden. Psalm 108 erbij: „Men kent zelfs hun laatste standplaats niet meer.”
Protestanse begraafplaats aan de Julianastraat.
„Daar liggen ook mijn vader en mijn moeder begraven, dat is nog maar vijf jaar geleden”, zegt Tolenaars met tranen in de ogen. „De graven nemen we mee, kregen we op de informatiebijeenkomst te horen. Maar waarheen dan?”
Een dorp van de kaart vegen, het is vaker gebeurd: Rozenburg en Nieuwesluis in de Europoort, onder startbanen van Schiphol, voor de Eemshaven in Groningen. Over tien jaar Moerdijk, of eerder, want Powerport heeft haast.
En dat verdwijnen gaat over meer dan bakstenen en geld, zegt Trees Schoone. „Ik heb mijn gymclubje en ik wandel elke dag hier naar het strandje met vriendinnen. Toen ik een hartoperatie had ondergaan kwamen ze elke dag vragen hoe het ging, of een pannetje soep aan de deur brengen. Dat weefsel valt helemaal uit elkaar als we moeten verkassen.”
NIEUW: Geef dit artikel cadeauAls NRC-abonnee kun je elke maand 10 artikelen cadeau geven aan iemand zonder NRC-abonnement. De ontvanger kan het artikel direct lezen, zonder betaalmuur.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC