De Oekraïense president Zelensky heeft zijn regering opgeroepen om de ministers voor Justitie en Energie te ontslaan wegens een grote corruptiezaak, waarbij ook een voormalig zakenpartner van Zelensky is betrokken.
is buitenlandredacteur en voormalig correspondent in Moskou van de Volkskrant. Hij doet verslag van de Russische oorlog tegen Oekraïne.
De zaak zet de schijnwerpers vol op de Oekraïense strijd tegen corruptie in oorlogstijd. De anticorruptie-aanklager van Oekraïne beschuldigde dinsdag zeven mensen van omkoping, machtsmisbruik en onrechtmatige verrijking. Ze zouden 100 miljoen euro hebben verduisterd in de energiesector, terwijl die zwaar onder vuur ligt van het Russische leger.
Onder de betrokkenen bevinden zich politieke zwaargewichten: minister van Justitie Herman Haloesjtsjenko, oud-vicepremier Oleksi Tsjernysjov en oud-minister van Defensie Roestem Oemerov, die momenteel secretaris is van de Nationale Veiligheids- en Defensieraad.
Hoogst ongemakkelijk voor president Zelensky is de betrokkenheid van een voormalig zakenpartner van hem. De twee anticorruptiediensten van Oekraïne wijzen Timoer Minditsj aan als het brein achter de verduisteringsoperatie. Zelensky en Minditsj waren jarenlang mede-eigenaren van Kvartal 95, een productiehuis in de televisiewereld, totdat Zelensky zijn aandeel verkocht bij zijn aantreden als president in 2019.
Minditsj en zijn medeverdachten voerden ‘een groot corruptieplan’ uit om controle te krijgen over belangrijke staatsbedrijven, zo stellen de anticorruptiediensten na vijftien maanden onderzoek, waarbij ze duizend uur aan afgeluisterde telefoongesprekken bestudeerden.
Volgens de diensten kocht Minditsj justitieminister Haloesjtsjenko om, die tussen 2021 en 2025 energieminister was, in ruil voor invloed over geldstromen bij Energoatom, het Oekraïense staatsagentschap voor kernenergie. Minditsj gebruikte die invloed vervolgens om tientallen miljoenen euro’s aan steekpenningen te innen bij leveranciers van Energoatom, die smeergeld moesten betalen om hun contracten te behouden.
De omkoping ging zo ver dat de staat geen controle meer had over Energoatom, zo stelt het Nationale Anti-Corruptie Bureau. ‘In feite werd het beheer van een strategische onderneming met een jaarlijkse omzet van meer dan 4 miljard euro niet uitgevoerd door ambtenaren, maar door buitenstaanders zonder formele bevoegdheid’, aldus de dienst.
De corruptieaantijgingen hebben tot diepe verontwaardiging geleid in Oekraïne. Ze krijgen op Oekraïense nieuwssites meer aandacht dan de jongste Russische beschietingen op het land. Een ingelaste kabinetsvergadering, met de schorsing van justitieminister Haloesjtsjenko als gevolg, tekende woensdag de alarmfase in Kyiv.
Kort na de schorsing riep Zelensky op tot het ontslag van Haloesjtsjenko en diens opvolger als minister van Energie, Svitlana Hryntsjoek. ‘Dit is een kwestie van vertrouwen’, zei de president woensdag. Hryntsjoek bood daarop haar ontslag aan.
Zelensky heeft zich achter de anticorruptiediensten geschaard. Hij riep regeringsfunctionarissen eerder deze week op om mee te werken aan het onderzoek. ‘Effectieve maatregelen tegen corruptie zijn heel hard nodig’, zei Zelensky. ‘Er moeten vonnissen komen.’
De president probeerde de invloed van de diensten eerder dit jaar juist in te perken. Maar zijn wet, die een eind maakte aan de onafhankelijkheid van de diensten, stuitte op grote weerstand van de Oekraïense bevolking en de Europese Unie. Na een week van protesten herstelde Zelensky de onafhankelijkheid van de diensten.
Hun onthullingen over corruptie binnen de energiesector – een berucht schimmige wereld in Oekraïne – is buitengewoon pijnlijk voor Oekraïners. Velen van hen kampen dagelijks met urenlange stroomuitval door Russische luchtaanvallen op de energie-infrastructuur. Ze vrezen dat ook de verwarming deze winter uitvalt nu Rusland zijn aanvallen heeft uitgebreid naar de Oekraïense gasindustrie.
Extra pijnlijk voor Oekraïners is dat de verdachten ook worden beschuldigd van geknoei met contracten voor de aanleg van verdedigingswerken bij energie-infrastructuur. In een afgeluisterd telefoongesprek, dat gepubliceerd is door de anticorruptiediensten, draagt een verdachte een afdelingshoofd van Energoatom op om te stoppen met de aanleg van de verdedigingswerken. ‘Geldverspilling’, aldus de verdachte.
Later hebben de twee het erover om contracten voor de verdedigingswerken te gunnen aan een bedrijf waar ze zelf een belang in hebben. Ook verhogen ze het smeergeld dat betrokken bedrijven moeten betalen van 10 procent van de contractwaarde naar 15 procent.
Herman Haloesjtsjenko, de geschorste justitieminister, sprak woensdag begrip uit voor zijn schorsing. Hij zegt zich te zullen verdedigen in de rechtbank. Oud-defensieminister Roestem Oemerov ontkent te zijn beïnvloed door de verdachten. Hoofdverdachte Timoer Minditsj is volgens Oekraïense media naar het buitenland gevlucht, enkele uren voor een huiszoeking bij zijn woning.
Luister hieronder naar onze podcast de Volkskrant Elke Dag. Kijk voor al onze podcasts op volkskrant.nl/podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant