Eindelijk is daar Wicked: For Good, het vervolg op de succesvolste musicalbewerking aller tijden. De Volkskrant sprak regisseur Jon M. Chu over de kracht van musicals, het maakproces van zijn Wicked-films en de duistere toon van het tweede deel.
schrijft voor de Volkskrant over cabaret, stand-upcomedy en musical.
Aan het einde van deel één zagen we haar de lucht in vliegen, in razende vaart op haar bezemsteel. Elphaba (Cynthia Erivo), de vrouw met de groene huid en magische krachten, realiseerde zich toen dat ze moest vluchten. Weg van de pracht en praal van Smaragdstad, weg van de onbetrouwbare tovenaar Van Oz (Jeff Goldblum), weg van de paleiswachten die haar wilden arresteren. In het krachtige lied Defying Gravity bezong Elphaba hoe ze nu moest vertrouwen op haar instincten, ‘ogen dicht en ik spring’. Ze sprong, steeg op en weg was ze. Dat ze daarbij ook haar beste vriendin Glinda (Ariana Grande) moest achterlaten, maakte deze climax nog eens extra dramatisch.
Een jaar lang hebben hebben filmliefhebbers moeten wachten op het vervolg. Maar over een week is het zover, dan komt Wicked: For Good uit in de bioscopen. ‘Ik denk dat zodra je For Good hebt gezien, je deel één nooit meer als een losse film zult beschouwen. Dan is het één geheel geworden.’ Regisseur Jon M. Chu (46) zegt het vastberaden, op een woensdagmiddag half oktober, als hij voor de promotour van Wicked: For Good is neergestreken in Hotel The Grand in Amsterdam. Hier zit een man die weet wat hem te doen staat: het tweede deel van zijn megafilmproject Wicked succesvol de wereld in sturen.
Lang is er in Hollywood gesteggeld over hoe je een verfilming kunt maken van de populaire theatervoorstelling Wicked, een fantasierijke familiemusical uit 2003 met kwade en goede heksen, een pratende geit, vliegende apen en aanstekelijke liedjes van componist Stephen Schwartz. Wicked is gebaseerd op een boek van Gregory Maguire uit 1995 en vertelt een voorgeschiedenis van het alom bekende Amerikaanse sprookje van The Wizard of Oz: hoe werd de kwade Heks van het Westen (Elphaba) wie zij was?
Uiteindelijk gaf producent Universal Pictures zijn vertrouwen aan de gepassioneerde Jon M. Chu, die al lange tijd hoopte om de verfilming te kunnen gaan maken. Chu is een filmmaker die opgegroeide in de Bay Area van San Francisco, in en rond het Chinese restaurant van zijn Chinees-Taiwanese ouders, die hem tijdens zijn Amerikaanse jeugd de liefde voor film én theater bijbrachten. Hij zag de theaterversie van Wicked al in 2003, toen nog bijna niemand de voorstelling kende.
Jon M. Chu maakte naam als een filmmaker die weet hoe je muziek, zang en dans op dynamische wijze in beeld kunt brengen. Hij leverde de Step Up-dansfilms en de goed ontvangen musicalfilm In the Heights (2023). Met Crazy Rich Asians (2018) maakte hij een grote Hollywood-film met een overwegend Aziatische cast. Maar met Wicked, een project zo omvangrijk dat het in twee films moest worden opgesplitst, ging hij de tot nog toe grootste uitdaging uit zijn carrière aan.
In Wicked zien we hoe de vriendschap tussen de jonge vrouwen Elphaba en Glinda zwaar op de proef wordt gesteld als er een gure politieke wind gaat waaien in het land van Oz, waarbij een kwetsbare minderheid van pratende dieren wordt bedreigd door de machtshebbers. De musical over ‘goed’ en ‘kwaad’, roze en groen, en alle grijstinten daartussen, heeft miljoenen fans. Kon Chu de hardcore-theaterfans tevreden stellen én een nieuw bioscooppubliek aanboren?
Nou, hij deed misschien nog wel meer dan dat: Wicked Part One werd een groot succes en belandde met een mondiale box office-omzet van circa 750 miljoen dollar (650 miljoen euro) in de top 5 van succesvolste films van 2024. Het werd de succesvolste musicalbewerking aller tijden en gaf recordhouder Mamma Mia! (2008) het nakijken. Er was lof voor de acteer- en zangprestaties van hoofdrolspelers Ariana Grande en Cynthia Erivo. De film ontving tien Oscarnominaties, waarvan er twee werden verzilverd. Voor de release van deel twee zijn de verwachtingen zo mogelijk nóg hoger gespannen.
Wat is het geheim van Jon M. Chu? Hoe maak je een geslaagde musicalfilm? De regisseur barst in The Grand meteen los met een minicollege: ‘De grootste misvatting over musicals is dat ze alleen maar uit glitters en vrolijkheid bestaan. Maar wat mij zo aanspreekt in musicalfilms, is dat je meer diepte kunt aanbrengen in de personages. Musicals zijn intiemer dan andere filmgenres, omdat je via de liedjes in het hoofd van een personage kunt doordringen.
‘Daarnaast heb je in film de mogelijkheid om groots uit te pakken, dus kun je een enorm breed palet aan emoties overbrengen. Als regisseur moet je vijf zaken tegelijk in de gaten houden: muziek, liedteksten, dans, camerawerk, decors. Als je die factoren goed kunt samenbrengen in één ritme, breng je het publiek dichterbij dan ooit.’
Chu en filmstudio Universal pakten enorm uit met hun Wicked-films. Om niet te veel te leunen op digitale effecten werden er grote sets gebouwd. Zo werd Munchkinland tot leven gewekt met bloemenvelden in Engeland waarvoor negen miljoen tulpen werden geplant. De grote paleizen van de blinkende Smaragdstad werden echt gebouwd in filmstudio’s rond Londen. Chu: ‘Bij Wicked wil je ontsnappen en helemaal in een andere wereld duiken. En toch gaat het uiteindelijk niet om die grote decors. Het is in de kern een verhaal over de intieme relatie tussen twee vriendinnen, Elphaba en Glinda. Twee vrouwen die elkaar eerst haten, heel anders naar de wereld kijken, en gaandeweg erachter komen dat ze juist zielsverwanten zijn. In de films zijn ze allebei op zoek naar wie ze werkelijk zijn.’
Ondanks zijn enorme filmbudget van 350 miljoen dollar voor de twee films samen, moest Chu zich soms nog inhouden. ‘Voor het belangrijke duet tussen Glinda en Elphaba uit deel twee, getiteld For Good, had ik grote kraanshots uitgedacht (opnamen gemaakt door een camera op een bewegende kraan, red.), maar toen we op de set stonden, dacht ik: heb ik al die poespas nu echt nodig? Toen Ariana en Cynthia het nummer gingen zingen, lag de kracht juist in hun intimiteit. Toen zei ik tegen mezelf: ‘Ga jij nu eens aan de kant, Jon. Laat dit aan de vrouwen over.’ En dat was prachtig om te zien en is heel mooi in de film beland.’
Bij elkaar opgeteld duren de twee Wicked films maar liefst 297 minuten. Heeft Chu gelijktijdig aan de films gewerkt? Chu: ‘We hebben alles in één keer gedraaid. Dus de ene dag waren we op Shiz University (de universiteit waar Elphaba en Glinda elkaar leren kennen en een kamer moeten delen, red.), de volgende dag waren met de vliegende apen bezig. We waren voortdurend all over the place. Dat kwam doordat we gigantische sets hadden laten bouwen, door weersomstandigheden, en doordat acteurs als Jeff Goldblum en Michelle Yeoh maar beperkte tijd beschikbaar waren. We filmden in Londen en in mijn kantoortje daar had ik grote kaarten opgehangen van de scènes, en dan vooral welke emoties bij welk moment hoorden. Dat heeft mij geholpen om het overzicht enigszins te behouden.’
‘Ook de montage vond min of meer gelijktijdig plaats. Ik móést gewoon een ruwe montage van deel twee maken, om te weten hoe de structuur van het totaalplaatje ongeveer zou worden. Maar toen ik die ruwe montage af had, heb ik deel twee in een kluis gestopt en heb ik me een jaar lang volledig gefocust op de montage van deel één. Tot januari 2025 heb ik toen niet meer naar deel twee gekeken.
‘Na het uitbrengen van het eerste deel, en het horen van de reacties van iedereen daarop, ben ik verdergegaan met het monteren van Wicked: For Good. Door de ontvangst van het eerste deel was mijn perspectief iets veranderd. Ik merkte hoeveel de kijkers houden van deze twee vrouwelijke hoofdpersonen. Toen wist ik dat ik in For Good minder achtergrondinfo hoefde te verwerken dan ik van plan was. Ik kon meteen vanaf het begin in de actie van het verhaal duiken.’
Wat opvalt is dat Wicked: For Good duisterder en serieuzer van toon is. In dit deel zitten minder grote zang- en dansnummers, er is meer spanning en drama. Aan het begin zijn Glinda en Elphaba van elkaar gescheiden. Glinda heeft de kant van The Wizard gekozen, en fungeert vanuit Smaragdstad nu als zijn woordvoerder. Ook is zij verloofd met de populaire prins Fiyero (Jonathan Bailey). Intussen is Elphaba als ‘gezochte misdadiger’ de bossen van Oz in gevlucht. Vanuit haar schuilplaats maakt zij plannen voor het bevrijden van de pratende dieren uit Oz, die zijn opgesloten in kooien.
Die duistere toon is ‘inherent aan de theatershow’, volgens Chu. ‘Het deel na de pauze is het ‘volwassen’ deel van het verhaal: de personages hebben de idealen uit hun jeugdjaren in rook zien opgaan. Ze moeten zich herpakken en beslissen wat ze echt belangrijk vinden. Het heeft ons veel moeite gekost om duidelijk te maken dat er echt iets op het spel staat voor de personages. We bieden een wereld vol escapisme, met dansende en zingende personages, maar moesten het tegelijkertijd heel aards zien te maken. Er zitten stenen los in dat gele klinkerpad, er groeit onkruid tussen het gras. Je moest kunnen geloven dat de relaties tussen de personages echt zijn.’
Tijdens het maakproces van de twee Wicked-delen is de politieke situatie in de Verenigde Staten sterk veranderd: Donald Trump begon aan zijn tweede termijn, democratische instituten staan onder zware druk. De verhaallijn over een machtshebber die een bevolkingsgroep, in dit geval de dieren, tot zondebokken maakt; ze discrimineert, opsluit in hokken en hun spraak afneemt, is eenvoudig te herkennen als een allegorie op een oprukkend totalitair regime.
Heeft Chu in zijn montage het afgelopen jaar deze verhaallijn misschien nog wat extra naar voren gehaald? ‘Nee, dat niet. Dit element heeft altijd al in het verhaal gezeten. Het is de kracht van tijdloze verhalen; die zullen altijd hun relevantie hebben. Het script voor deze films is vier jaar geleden geschreven, toen de wereld ook al een periode van grote veranderingen doormaakte. Hetzelfde geldt voor 2001, toen de theatershow werd geschreven, of 1900, toen het boek The Wonderful Wizard of Oz van L. Frank Baum verscheen. 1939, het jaar dat de film The Wizard of Oz werd gemaakt: óók een tijd van grote omwentelingen. Steeds als dit verhaal een nieuwe behandeling krijgt, voelt het als een reflectie op waar we zijn in de wereld.’
Welke boodschap wil Chu meegeven met zijn films, die miljoenen, veelal jonge kijkers zullen bereiken? ‘De musical gaat vooral over het menselijke instinct. Zijn mensen vanaf hun geboorte goed of zijn ze wicked, oftewel kwaadaardig? Het is een vraag die we ons van jongs af aan al stellen. Nu ik zelf vader ben, ik heb vijf kinderen, denk ik hier ik veel over na.
‘Deze films laten volgens mij zien dat we het allebei in ons hebben. De buitenwereld en verhalenvertellers proberen mensen vaak in te delen in goed of slecht, schurk of held. Maar we zijn veel gecompliceerder dan dat. De jonge generaties van nu begrijpen dit en moeten daar mee zien om te gaan. Zij moeten beseffen dat zij zelf een verschil kunnen maken en veranderingen tot stand kunnen brengen. Je kunt moed tonen, zelfs als je – zoals we zien bij Glinda – dat op eerdere momenten hebt nagelaten.
‘De belangrijkste boodschap is dus meer persoonlijk dan politiek van aard. Ik bedoel, regeringen komen en gaan, maar de vraag die blijft, is: wat doet het met je als je macht krijgt? Zolang je geen macht hebt, schik je je naar de machthebbers, ben je aan het overleven. Maar als je zelf de macht krijgt, toon je wie je werkelijk bent. Dat proces is te zien bij de personages in Wicked en is denk ik veelzeggend over wie wij als mensen zijn, en wie we moeten willen zijn.’
Wicked: For Good draait vanaf 20/11 in de bioscoop.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant