Ook dit jaar is Sint-Maarten weer volop gevierd. Het volksfeest van lichtjes en lampionnen gaat niet alleen over snoep ophalen maar ook over delen en liefdadigheid.
Door Isabel Visser
Fotografie en video Shirin Abedi
‘Elf november is de dag dat mijn lichtje branden mag’, klinkt het uit de keeltjes van de kinderen in het Noord-Hollandse Sint Maarten. Met zelfgemaakte lampionnen trekken ze met hun broertjes, zusjes, vriendjes en vriendinnetjes door de Dorpsstraat van het dorp met tweeduizend inwoners.
Traditiegetrouw trekken kinderen op 11 november van deur tot deur met een lampion en een liedje voor snoep. Het volksfeest Sint-Maarten, van oorsprong een katholiek feest, wordt op veel plekken in Nederland gevierd. Op sommige plekken, zoals in het zuiden van het land, zijn er optochten met een vreugdevuur. In het van oudsher katholieke Brabant wordt het feest opvallend genoeg juist minder gevierd.
Ook de kinderen in Sint Maarten zijn er vroeg bij. Zodra het donker is, rond half zes, gaan de winterjassen aan, sjaals om en de lichtjes van de lampionnen aan. Op basisschool De Zwerm hebben de jongsten zelf een lampion in elkaar geknutseld en de traditionele liedjes ingestudeerd. De Volkskrant volgt 5 kinderen tijdens het feest.
Naam
James Marsman
Leeftijd
7 jaar
Wat voor lantaarn heb je gemaakt?
Heeft een uil gemaakt. Het leukste vindt hij het om de lampion te laten zien aan mensen, omdat hij er zo lang en hard aan gewerkt heeft.
Hoe lang heb je aan je lampion gewerkt?
‘Ja, super lang. 20 minuten… Maar wel 3 dagen elke dag 20 minuten.’
Wat hoop je op te halen?
Hij wil het liefste lange spekken (spekjes) krijgen.
Jaarlijks vervult het Dorpshuis een centrale rol tijdens het volksfeest. Dan staat de frituur er te pruttelen en worden er frikandellen uitgedeeld. Vrijwilligers schenken er ook warme chocomel. Nu bleef het Dorpshuis onverwacht dicht, tot teleurstelling van de buurtbewoners. In allerijl verplaatsen de kinderen zich naar de buren en de omliggende straten, waar ze hartelijk worden verwelkomd.
‘Sint Maarten, of Martinus, die later Martinus van Tours zou heten, leefde in de vierde eeuw na Christus en was een soldaat in het Romeinse leger’, vertelt Irene Stengs, bijzonder hoogleraar antropologie van ritueel en populaire cultuur aan de VU en verbonden aan het Meertens Instituut.
Naam
Jibbe van Straten en Sep Dijkman
Leeftijd
Beide 9 jaar
Hoe lang heb je aan de lampion gewerkt?
Sep: ‘Mijn moeder heeft mijn lantaarn gemaakt, maar ik heb zelf de ogen erop geplakt’
Wat hoop je op te halen?
Jibbe wil het liefste Twix, Mars en Snickers. Sep wil het liefste pepernoten, want daar zitten meerdere van in een zakje. Hij mag 1 snoepje meer per dag dan zijn vriend Jibbe.
Onderweg naar het toenmalige Gallië, wat nu West- en Zuid-Europa is, passeerde hij de Franse stad Amiens. Bij de stadspoorten vond hij een verkleumde bedelaar, en hij besloot hem de helft van zijn mantel te schenken.
‘s Avonds kreeg Martinus een visioen waarin Jezus tot hem kwam en hem vertelde dat hij de bedelaar was. Martinus van Tours bekeerde zich tot het christendom en groeide uit tot een belangrijke beschermheilige van reizigers, bedelaars en armen. Later werd hij bisschop van Tours.
Daar komt volgens Stengs het element van het delen en liefdadigheid vandaan, ‘dat we nog steeds zien in de traditie van Sint-Maarten’. Dat Martinus van Tours bisschop werd is een historisch vastgesteld feit, de rest van het verhaal is een legende.
Naam
Liz Loots
Leeftijd
12 jaar
Wat voor lantaarn heb je gemaakt?
Zij heeft een hartjeslampion gemaakt.
Wat hoop je op te halen?
Het maakt haar niet uit wat ze krijgt, als ze maar snoep krijgt.
Op de vraag waarom het feest juist op 11 november wordt gevierd, zijn meerdere antwoorden mogelijk. Niet alleen zou Sint Maarten op die dag zijn gestorven, het is ook de datum waarop vroeger de oogst werd binnengehaald. De bevolking vierde daarna feest, voor zich weer op te maken voor de winter.
Jongeren gingen langs de deuren om hout te bietsen voor hun vreugdevuren. Vanaf de 18de eeuw werden de vuren verboden, omdat ze een gevaar zouden vormen voor de houten huizen. Tegenwoordig worden in Nederland nog slechts op bepaalde plaatsen vreugdevuren aangestoken, en gaat het vooral om de lichtjes, lampionnen en natuurlijk de buit.
Naam
Liza Moras
Leeftijd
5 jaar
Wat voor lantaarn heb je gemaakt?
Zij heeft een hondje gemaakt van een fles en roze papier.
Wat hoop je op te halen?
Zij vindt het het leukst om snoepjes te krijgen, maar heeft het liefst chocoladekoekjes.
Na anderhalf uur houden Liza Moras en haar vier broertjes het voor gezien. Verkleumd van de kou en moegezongen dragen ze hun buit naar huis, waar moeder Manon de keukentafel heeft vrijgemaakt om de snoepjes uit te stallen en te sorteren.
Twixen bij de Twixen, Smarties bij de Smarties, en ja, die mandarijnen. Daarvan mogen ze onbeperkt eten, verder mag ieder nog één snoepje uit zijn eigen zak.
Volkskrant-huisfotograaf Marcel van den Bergh groeide op bij de Maas en kon er als kind al uren naar kijken. Door zijn lens zag hij de vele gezichten van het water in de dode Maas-arm aan zich voorbijtrekken.
Ontwerper Eibert Draisma maakte voor Volkskrant Magazine een ‘bloempotlampje’ dat hij Aristoteles noemde. Met onderstaande instructies is het eenvoudig in elkaar te zetten. Maar er zelf een draai aan geven, wordt – met dank aan de naamgever die eigen initiatief nastreefde – zeer op prijs gesteld. Om de prijs hoeft u het niet te laten: het lampje kost in totaal tussen de 15 en 20 euro.
Zelf kleding maken is een vak. Maar dat betekent ook dat je het kunt leren. Waar moet je als leek op letten? Hoe voorkom je de grootste valkuilen? En kan echt iedereen met een naaimachine zelfmaakwonderen verrichten? ‘Enig ruimtelijk inzicht is wel nodig.’
Source: Volkskrant