Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Deze keer bespreekt hij het boek van oud-NAVO-chef Jens Stoltenberg. De voorganger van Mark Rutte geeft een interessant kijkje achter de schermen bij 's werelds machtigste militaire organisatie.
Deze keer geen strategie of oorlogsvoorspellingen, maar de verzuchtingen van Jens Stoltenberg, de voorganger van Rutte als secretaris-generaal van de NAVO. Hij schreef een dik boek over zijn tien jaar (2014-2024) als hoogste baas van het militaire bondgenootschap. In dat boek lezen we over de botsing tussen de jonge sociaaldemocraat die het voor de vrede opneemt en de oude realist die de Russische agressie tegen Oekraïne bestrijdt.
Stoltenberg is een nerd in de goede zin van het woord. Na tien jaar corvee en aan de teugel van de grote VS, kijkt hij terug op de tijd waarin hij wanhopig worstelde om figuren als Donald Trump, Recep Tayyip Erdogan en Volodymyr Zelensky op één lijn te houden.
Begrijp me niet verkeerd, het is al een hele prestatie om een eerlijk boek te schrijven over internationale politiek. Dat gebeurt in Europa nauwelijks, en dan is het vaak eerder gebaseerd op ijdelheid en bravoure dan op archieven en herinneringen. Laat staan dat er schuld wordt bekend. Stoltenberg gunt meer dan eens een blik op de echte diplomatieke acrobatiek achter de schermen.
We horen dagelijks stoere deskundigen het verloop van de oorlog in Oekraïne uitleggen, maar de werkelijkheid kun je in dit boek vinden als je er het geduld voor hebt. Smullen voor de fijnproever dus.
Steeds horen we dat de NAVO niet in oorlog is met Rusland, om de fatale confrontatie tussen kernmachten te vermijden. Die mythe wordt door Stoltenberg wel doorgeprikt, het is geen toeval dat landen die Oekraïne helpen ook lid zijn van de NAVO. Als hij schrijft dat de aanwezigheid van de NAVO van de Oostzee tot de Zwarte Zee werd opgevoerd, is dat geen ongelukje.
"Ik voelde me net een gids voor wiens verhalen de toeristen geen enkele belangstelling hebben", schrijft Stoltenberg over een bezoek aan Trump. De Amerikaanse president wil vooral zichzelf horen praten, en was niet erg geïnteresseerd in Stoltenbergs uitleg over artikel 5: een aanval op één lidstaat wordt beschouwd als een aanval op de hele NAVO.
Stoltenberg doet zo ook een boekje open over de werkelijke machtsverhoudingen binnen de NAVO. Hij citeert Joe Biden, die hem wilde overhalen langer aan te blijven toen zijn termijn erop zat. De toenmalige Amerikaanse president ontbood Stoltenberg voor een gesprek van vijf minuten onder vier ogen, en zei: "Dit gaat niet over jou en je vrouw. Dit gaat over het bondgenootschap." Stoltenberg tekende pruttelend bij voor een jaartje.
Ook over het lidmaatschap van de NAVO schrijft Stoltenberg interessante zaken. Finland en Zweden werden na jarenlange neutraliteit lid van de NAVO, maar daarvoor wilde Stoltenberg "niets zeggen wat kon worden opgevat als een poging om de landen onder de NAVO-vlag te brengen". En hij vraagt zich hardop af hoeveel aanvallen met massavernietigingswapens "we over onze kant konden laten gaan voordat we zelf moesten terugslaan".
Lidstaten kunnen volgens het verdrag andere landen uitnodigen om lid te worden, maar kandidaten kunnen niet zichzelf aanmelden. Eindeloos ging het over de vraag of Oekraïne zou worden toegelaten. Stoltenberg wilde in de slotverklaring van de NAVO-top in 2023 schrijven dat de alliantie klaar was om Oekraïne uit te nodigen. Maar dat ging een aantal lidstaten te ver, dus stond er "wanneer de bondgenoten het eens zijn" in de verklaring.
Veel experts menen dat Oekraïne natuurlijk nooit akkoord kan gaan met terreinverlies. Maar Stoltenberg schrijft juist dat de oorlog helemaal niet gaat over zeggenschap over de Donbas. Verderop stelt hij dat Zelensky "minder afwijzend" begon te staan tegenover voorstellen om grondgebied af te staan.
Richting het einde van het boek verzucht Stoltenberg na de zoveelste afwijzing van Oekraïnes NAVO-lidmaatschap: "Vooralsnog bleef de deur gesloten. In het vliegtuig terug naar Brussel viel het me zwaar te berusten in het idee dat de wereld was zoals die was". Door een eerlijk boek zoals dat van Stoltenberg wordt duidelijk dat er achter de schermen over meer wordt gesproken dan we officieel horen.
Source: Nu.nl algemeen