Regisseur en fotograaf Marjolein Busstra maakte een documentaire over het gezin van haar vriendin Manar, dat op de Westelijke Jordaanoever woont. De film volgt hun leven thuis en op de vrije school die ze daar opgericht hebben. Een indrukwekkend portret van geweldloos verzet tegen onderdrukking.
Door Aimée Kiene
Fotografie Marjolein Busstra
Als je regisseur Marjolein Busstra (46) vraagt om Manar (40) te omschrijven, de hoofdpersoon van haar documentaire House of Hope die volgende week op IDFA in première gaat, zegt ze: ‘Ze is wars van regels, ze gaat haar eigen gang. En haar droom was altijd al om iets te doen voor de pr van de Palestijnen, toen ik haar ontmoette zei ze: ‘Ze hebben een totaal verkeerd beeld van ons.’
Zestien jaar geleden ontmoetten Busstra en Manar elkaar op de Westelijke Jordaanoever. Busstra was daar op uitnodiging van een jongerenorganisatie en gaf een workshop film en fotografie aan Nederlandse en Palestijnse jongeren. Manar begeleidde de uitwisseling. De vrouwen hadden een enorme klik, en hielden altijd contact. Busstra is blij dat ze nu deze film heeft kunnen maken over het leven van Manar, al zegt ze nadrukkelijk: ‘Ik heb deze film niet óver Manar gemaakt, maar samen met haar.’
Manar, de hoofdpersoon in de documentaire 'House of Hope'. Ze verwelkomt kinderen op het schoolplein.
House of Hope gaat over de Palestijnse Manar die samen met haar man Milad in al-Eizariya, een stad op de bezette Westelijke Jordaanoever in de buurt van Jeruzalem, een Waldorfschool (een bepaald type vrije school) heeft opgericht, genaamd House of Hope. De film volgt het tweetal op de school, maar ook thuis. Ze wonen met hun twee kinderen vlak naast de muur die staat rond het bezette gebied. In hun tuin en op straat vinden ze voortdurend traangasgranaten.
Zoon Neshan loopt langs de muur naar het voetbalveld. Lege hulzen van traangasgranaten uit de tuin van Manar. Onderin: tekeningen die uitdrukken hoe de kinderen zich voelen.
Dat wilde Busstra laten zien: het leven in bezet gebied, waar tekort is aan alles, en hoe dit stel ondanks de zwaarte van het bestaan probeert het goede te doen. De film, waaraan Busstra begon ruim voor 7 oktober 2023, toont het contrast tussen de ideologie van de Waldorf-school (een westers fenomeen) en de dagelijkse realiteit van bezetting. Op de school spreken de kinderen de gelofte van geweldloosheid uit, met de hand op hun hart: ‘Ik beloof voor God, de schepper van hemel en aarde, een niet-gewelddadig en vreedzaam persoon te zijn.’ Ze vertellen en tekenen over het leven in bezet gebied, over hoe familieleden worden opgepakt door het Israëlische leger, en zingen vervolgens liedjes over vrede en verdraagzaamheid.
Busstra was en is diep onder de indruk van wat Manar en Milad met hun school proberen te bewerkstelligen. ‘Het is bijna bovenmenselijk, ik weet niet of ik zulke grootmoedigheid zou kunnen opbrengen. Maar Milad en Manar willen de kinderen op school leren hun hart open te houden, om niet verbitterd te raken. Ze zien dit ook als een vorm van verzet, het is geweldloos verzet tegen de onderdrukking.’
Prachtige scène in de documentaire is als we als kijker getuige zijn van hoe Manar en Milad hun 14-jarige zoon ‘s ochtends uitzwaaien, die langs de checkpoints naar zijn school moet. ‘Heb je geld, is je telefoon opgeladen?’ De puber vindt het duidelijk maar vervelende bemoeienis, deze boodschap, die alle ouders zullen herkennen: zorg dat je veilig thuiskomt. Maar de realiteit van leven in bezet gebied, het gevaar en de dagelijkse spanning die daarbij horen, zijn voelbaar.
Videobeelden gemaakt door Manar.
Busstra reisde negen keer via Israël naar de Westbank, bij de douane op het vliegveld vertelde ze het verhaal dat ze een film maakte over ‘vrije scholen in Israël’. Vrienden stuurden haar op verzoek appjes met ‘Veel plezier in Israël’, vergezeld van veel ‘Shalom’ en Israëlische vlaggen - alles om het verhaal waterdicht te maken en de autoriteiten niet te alarmeren, zodat ze terug kon komen. Haar foto’s maakte ze analoog, ze verwijderde voor vertrek al haar andere appjes en zorgde dat de Palestijnse co-producent een extra harde schijf met al het materiaal had.
Manar vliegert met haar dochter Narineh.
Dat was een belangrijke voorwaarde, zegt Busstra, ook voor haar producent, dat de film met een deels Palestijnse crew zou worden gemaakt. De cameraman is Palestijns-Nederlands, de geluidsman komt uit bezet gebied. En de samenwerking met Manar was ook van belang, omdat zij Busstra uiteindelijk toeliet bij momenten waarop ze het zichtbaar zwaar heeft en lijdt onder het stressvolle bestaan. Manar zegt daar zelf over: ‘Ik hoop dat de film mensen inspireert. Zelfs in moeilijke tijden, hoe zwaar het ook wordt, als er echte liefde in je zit, kun je een verschil maken.’
Scholieren leggen de gelofte af.
Ingang van House of Hope.
Manar en haar echtgenoot Milad op het dak van hun appartementencomplex.
De film House of Hope (een productie van 100% in coproductie met Omroep Zwart en Philistine Films) gaat op 14 november in première op documentairefestival Idfa. Wie de Waldorfschool van Manar en Milad wil ondersteunen, kan doneren via Sharedoc. De foto’s in deze beeldproductie zijn mede mogelijk gemaakt door het Amsterdams Fonds voor de Kunst.
Documentairemaker Marjolein Busstra (links) en Manar.
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Het leven op de bezette Westelijke Jordaanoever is altijd gespannen, weet de Palestijns-Nederlandse fotograaf Sakir Khader. Maar ook onder de zwaarste omstandigheden blijven mensen hunkeren naar geluk. ‘Deze foto’s weerspiegelen de wil van mensen om te leven, en hun bestaansrecht.’
Bijna zou de Palestijns-Amerikaanse filmmaker en actrice Cherien Dabis beginnen met de opnamen van All That’s Left of You, toen oktober 2023 aanbrak. Uiteindelijk is de film, het ‘oorsprongsverhaal van de Palestijnen’, er toch gekomen. ‘Ik wilde mijn vader eren.’
Voor de grens van Gaza van Rafah staan vele tientallen vrachtwagens met voedsel te wachten op doorgang. Een week na het bestand houdt Israël de broodnodige hulp nog tegen. Ondertussen probeert Hamas met harde hand zijn macht te herstellen. Kunnen de Gazanen hun ‘normale; leven weer oppakken?
Source: Volkskrant