Hoe vaak komt een verslaving voor, hoe herken je het en wat kun je doen als je iemand wil helpen? De laatste weken vertellen BN'ers veel over drugs-of alcoholverslavingen. NU.nl sprak met experts over hoe jij kunt helpen.
Monique Westenberg klapte uit de school over de jarenlange drank- en drugsverslaving van haar ex André Hazes. En onlangs werd bekend dat de zoon van Noorse kroonprinses Mette-Marit zich laat behandelen voor drank- en drugsgebruik. Ze zijn lang niet de enige.
Volgens cijfers van instelling Jellinek, die expert is op het gebied van middelengebruik en verslaving, waren in 2021 ongeveer twee miljoen mensen verslaafd aan alcohol of drugs of misbruikten zij een van deze middelen. Uit recentere cijfers van het Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem blijkt dat in 2024 ongeveer 68.758 mensen bij een verslavingsinstelling werden behandeld.
Een verklaring voor dat verschil: het misbruik van middelen hoeft niet altijd tot een verslaving te leiden, weet Sigrid Sijthoff. Ze is verslavingsarts en auteur van het boek Proost, voor wie niet wil stoppen met drinken. "Meer dan de helft van de Nederlanders drinkt meer dan door de Gezondheidsraad wordt geadviseerd." Dat betekent niet dat al deze mensen verslaafd zijn, maar wel dat ze te vaak en te veel drinken. 8 tot 10 procent van de mensen heeft een serieus alcoholprobleem, stelt ze.
Wanneer spreek je dan wél van een verslaving? Als je de controle verliest over je eigen gedrag. Bijvoorbeeld als je 's ochtends nog denkt: 'Vandaag ga ik echt niet drinken' en dan tóch voor het einde van de dag voor de bijl gaat. Volgens Jellinek wordt een verslaving vastgesteld aan de hand van elf criteria, die je hier kunt lezen.
Maar hoe herken je dat nou bij een ander? "Het uiterlijk kan veel weggeven", zegt Sijthoff. "Zie je iemand met een rood, gezwollen gezicht en waterige ogen, dan bestaat de kans dat het iemand is die veel drinkt." Want die uiterlijke kenmerken vertoon je niet als je slechts een avond te diep in het glaasje hebt gekeken. "Ik zie deze kenmerken best vaak, misschien omdat ik weet waar ik op moet letten", zegt ze.
Aan iemands gedrag kun je ook een hoop aflezen, vult Caroline de Jong aan. Zij is verslavingsarts KNMG bij Jellinek. "Middelen als alcohol, GHB en heroïne zorgen voor fysieke ontwenningsverschijnselen." Ook tijdens het gebruik zelf kunnen die tot trillende handen, vermoeidheid, slechte hygiëne en een verwaarloosd uiterlijk leiden.
"Daarnaast kunnen mensen ook prikkelbaarder, somberder of angstiger zijn of last hebben van slaapproblemen." Verder kan het dat ze geheimzinnig gedrag vertonen, zich terugtrekken, liegen en hun werk of relaties verwaarlozen. Of juist veel ruzie maken.
Meer bewustzijn over deze symptomen en wat ze betekenen maakt een verslaving misschien makkelijker te herkennen. Toch blijft het lastig. Schaamte speelt tenslotte vaak een grote rol. "Mensen proberen het te verbergen of zullen het ontkennen", zegt De Jong. Terwijl het juist belangrijk is er op tijd bij te zijn, zegt ze. "Nog voordat iemand daadwerkelijk een verslaving ontwikkelt."
Heb je het idee dat dit bij iemand in je omgeving speelt? Dan is het belangrijk in ieder geval niet met advies te komen, zegt Sijthoff. "Diegene weet namelijk zelf ook wel dat hij of zij verslaafd is."
Ga in plaats daarvan een open gesprek aan. "Hoe vaak vragen we nou hoe het écht met iemand gaat. En zodra je werkelijk interesse toont, kun je uiteindelijk wel zeggen dat het je opvalt dat iemand bijvoorbeeld veel drinkt. Maar dat moet niet de reden zijn van het gesprek."
Accepteren en erkennen dat je een probleem hebt is vaak het moeilijkst, denkt De Jong. "Juist in die fase kan iemand zich afvragen waar je je mee bemoeit." Ook zij raadt een gesprek aan. "Probeer daarin niet te belerend te zijn." Bij Jellinek bieden ze digitaal praktische ondersteuning aan die je leert te stoppen en op een gezonde manier om te gaan met je gebruik.
Vind je het lastig het gesprek te beginnen, omdat je niet zo goed weet hoe, of omdat je er niet zeker van bent? Er zijn goede podcasts over, zeg Sijthoff. Verder tipt De Jong dat je kunt aanbieden met iemand langs de huisarts te gaan voor een consult of een verwijzing naar de verslavingszorg. Is de schaamte te groot, dan kan de zelfhulpgroep Anonieme Alcoholisten uitkomst bieden.
Die groepen zijn er overigens niet alleen voor mensen met een alcoholverslaving: je kunt ook terecht bij de Anonieme Verslaafden, Anonieme Gokkers of Anonieme Overeters.
En voor drugsverslaafden is er bijvoorbeeld Cocaine Anonymous. Er zijn ook zelfhulpgroepen voor familieleden, vrienden en partners van verslaafden, zoals Al-Anon of Alateen.
Source: Nu.nl algemeen