De VVD is gered door het noorden, de PVV is (mogelijk) de grootste maar verliest overal stemmen, het oosten is weer terug bij het CDA en een middenkabinet kan in de steden op de meeste steun rekenen. De opvallendste conclusies van de verkiezingsuitslagen per gemeente op een rij.
Door Serena Frijters
Graphics Eleanor Mohren
De kaart van Nederland is, als het om de grootste partij per gemeente gaat, weer een stuk veelkleuriger geworden dan in 2023. Toen was in de overgrote meerderheid van de Nederlandse gemeenten de PVV de grootste partij. Nu kleuren veel woonplaatsen groen, in twee verschillende tinten. Steden en gemeenten in het midden van het land gaan voor D66. Grote delen van het noorden en oosten zijn na uitstapjes naar PVV, BBB en NSC weer terug bij het CDA.
Wat de grootste partij wordt blijft nog even ongewis, maar dat D66 zich de winnaar van de verkiezingen mag noemen is zeker. In haar 59-jarige bestaan was de partij nog nooit zo groot.
D66, die het traditioneel van studentensteden moet hebben, kreeg in elke Nederlandse gemeente meer stemmen dan in 2023. Uit kiezersonderzoek van Ipsos in opdracht van de NOS blijkt dat de partij van Rob Jetten veel stemmen af wist te snoepen van GroenLinks-PvdA. Een op de vijf D66-stemmers koos de vorige keer nog voor Timmermans.
Percentage stemmen voor D66 bij Tweede Kamerverkiezingen in 2025 en 2023, en gemeenten waar de partij veel stemmen haalde
<5%
5-10
10-15
15-20
>20%
Bron: ANP | Venray: uitslag pas vrijdag bekend. Amsterdam: voorlopige uitslag. Kaartgegevens: CBS
Maar ook voormalige VVD-kiezers hebben zich tot Jetten gewend, vooral in kleine, welvarende gemeenten. De beste uitslagen haalde D66 dit jaar niet in Utrecht, Wageningen of Nijmegen, maar in traditionele VVD-bolwerken Heemstede en Gooise Meren.
Urk is de gemeente met verreweg de minste stemmen voor D66 (0,7 procent), maar zelfs daar verviervoudigde het aantal D66-kiezers ruim, van 20 naar 88 stemmen.
Wie breekt, betaalt, luidt het adagium. Toch is de PVV na het opblazen van het kabinet nog steeds een van de twee grootste partijen in Nederland. Op het eerste gezicht betaalt de PVV geen heel grote rekening voor de val van het kabinet, maar toch zitten er pijnlijke verliezen voor Geert Wilders in de uitslagenkaart.
In 2023 was de PVV in ruim 250 van de 342 Nederlandse gemeenten de grootste. Nu heeft de PVV nog steeds de meeste gemeenten ‘gewonnen’, maar dat zijn er wel een stuk minder: 160. In Rotterdam en Den Haag bijvoorbeeld is de PVV niet langer nummer 1: daar haalde D66 dit keer de meeste stemmen, net als in 81 andere gemeenten. Ook het CDA en de SGP winnen gemeenten van de PVV terug.
Bron: ANP, analyse de Volkskrant
Het verlies is gelijkmatig verdeeld over het land: in elke gemeente haalde de PVV minder stemmen dan twee jaar geleden. De partij is nog steeds sterk in Limburg en Oost-Groningen, en krijgt relatief weinig stemmen in Utrecht en Gelderland.
Percentage stemmen voor PVV bij Tweede Kamerverkiezingen in 2025 en 2023, en gemeenten waar de partij veel stemmen haalde
<5%
5-10
10-15
15-20
>20%
Bron: ANP | Venray: uitslag pas vrijdag bekend. Amsterdam: voorlopige uitslag. Kaartgegevens: CBS
Als een kaasschaaf zijn concurrenten VVD, JA21 en Forum voor Democratie over het PVV-electoraat heengegaan. Maar het grootste verlies voor Geert Wilders kwam van niet-stemmers. Van de PVV-kiezers in 2023 is 11 procent dit keer niet komen opdagen.
Het zag er slecht uit in de peilingen voor de VVD. Zo slecht, dat het verlies van twee van de 24 zetels als een overwinning voelde voor Yesilgöz. Dat de neergang is gestuit, ligt deels aan het noorden van het land. In gemeenten waar de VVD van oudsher groot is, was het verlies juist groot. In kleine, welvarende gemeenten lijkt de afgelopen kabinetsperiode en de campagne niet goed zijn gevallen bij het electoraat. Bloemendaal, Laren, Baarn en Oegstgeest is de VVD niet langer de grootste, maar kreeg D66 de meeste stemmen. Vrijwel overal in Noord- en Zuid-Holland, Utrecht, Noord-Brabant en Zeeland nam het enthousiasme voor de VVD af.
In Limburg noteerde de partij een paar kleine plusjes, maar zonder het noordoosten was de teloorgang van de liberalen veel groter geweest. Door de implosie van NSC en de afgenomen waardering voor BBB waren daar nog stemmen aan de rechterkant van het politieke spectrum te vergeven. Ook zat Joost Eerdmans de VVD in het noorden minder in de weg. JA21, elders in het land enorm gegroeid, kreeg in het noorden weinig voor elkaar, mogelijk door het enthousiasme van die partij voor de gaswinning in Groningen.
Percentage stemmen voor VVD bij Tweede Kamerverkiezingen in 2025 en 2023, en gemeenten waar de partij veel stemmen haalde
<5%
5-10
10-15
15-20
>20%
Bron: ANP | Venray: uitslag pas vrijdag bekend. Amsterdam: voorlopige uitslag. Kaartgegevens: CBS
Henri Bontenbal werd de afgelopen weken veelvuldig genoemd als nieuwe premier, maar de opmars van het CDA in de peilingen zette de laatste week niet door. Toch zal de partij tevreden zijn, de kaart ziet er voor het CDA weer een stuk vertrouwder uit. Gemeenten in het oosten die achtereenvolgens vielen voor de BBB van Caroline van der Plas (bij de Provinciale Statenverkiezingen van maart 2023) en het NSC van oud-CDA’er Pieter Omtzigt (bij de Tweede Kamerverkiezingen van november 2023) zijn weer terug bij de christelijke volkspartij.
Percentage stemmen voor Groenlinks-PvdA bij Tweede Kamerverkiezingen in 2025 en 2023, en gemeenten waar de partij veel stemmen haalde
<5%
5-10
10-15
15-20
>20%
Bron: ANP | Venray: uitslag pas vrijdag bekend. Amsterdam: voorlopige uitslag. Kaartgegevens: CBS
In Hellendoorn, Tubbergen en Dinkelland was de partij in 2023 bijna verdwenen. Daar haalt het CDA nu ruim 20 procent van de stemmen, waarmee het de grootste is in deze gemeenten.
Groningen, Leiden, Zwolle, Amersfoort, Arnhem, Eindhoven: in veel middelgrote steden is GroenLinks-PvdA ingehaald door D66. Maar niet alleen in deze relatief linkse steden verloor Frans Timmermans. Net als de PVV haalde de partij in geen enkele gemeente méér stemmen dan in 2023. In het progressieve Utrecht was GroenLinks-PvdA in 2023 nog ruim drie keer zo groot als D66, nu is D66 er groter dan de linkse fusiepartij.
Percentage stemmen voor CDA bij Tweede Kamerverkiezingen in 2025 en 2023, en gemeenten waar de partij veel stemmen haalde
<5%
5-10
10-15
15-20
>20%
Bron: ANP | Venray: uitslag pas vrijdag bekend. Amsterdam: voorlopige uitslag. Kaartgegevens: CBS
Direct na de exitpoll gaf Rob Jetten aan dat regeren met GroenLinks-PvdA hem geen slecht plan lijkt. Cijfermatig is een kabinet met D66, VVD, GroenLinks-PvdA en CDA goed mogelijk, samen hebben deze partijen een ruime meerderheid.
Dan moet wel de VVD nog overgehaald worden, en een groot deel van de campagne van Yesilgöz was gebaseerd op níet regeren met GroenLinks-PvdA. Als dit middenkabinet er toch komt, zullen vooral stadsbewoners enthousiast zijn. In vrijwel alle steden halen de vier partijen samen een ruime meerderheid.
Het aandeel ‘middenkabinetstemmers’ is in veel gemeenten met minder inwoners lager, maar nog steeds halen deze partijen gezamenlijk vaak 50 procent. Het minst populair zal deze constructie zijn in de Biblebelt, en delen van Limburg, de regio Den Helder en Noord-Oost-Groningen: daar heeft een potentieel middenkabinet minder dan 50 procent van de kiezers achter zich.
Veel jongeren stemmen niet progressief, zoals vroeger. Sterker: in hun opvattingen staan ze zelfs dichtbij de oudste generatie. Hoe bepalen jongeren, van links tot rechts, hun politieke keuze?
Woensdagavond eindigt een campagne die eigenlijk al in november 2023 begon. Veel hoofdrolspelers zijn vanaf donderdag waarschijnlijk op elkaar aangewezen.
Vele tienduizenden Nederlanders zorgen er woensdag weer voor dat iedereen zijn stem kan uitbrengen. Onbezoldigd. Fotograaf Rob Hornstra bracht deze steunpilaren van de democratie in beeld.
Source: Volkskrant