D66 ligt op koers om voor het eerst de premier te leveren. Maar of Rob Jetten zijn droomkabinet krijgt, is nog lang niet zeker. De VVD aast nog steeds op een centrumrechts kabinet.
Deze verkiezingen hebben we gezien dat een goede campagne echt het verschil kan maken. D66 stond twee weken geleden nog maar op 10 zetels in de peilingen en boekt nu met zo’n 26 zetels de beste uitslag voor de partij ooit.
Maar of de partij de grootste wordt is nog niet zeker. D66 gaat nek aan nek met de PVV. Het is de gewoonte dat de grootste partij het voortouw neemt bij het vormen van een kabinet.
Als PVV-leider Geert Wilders de verkiezingen wint is hij dit ook van plan. "De PVV wil het voortouw bij de formatie als we de grootste zouden worden. Zolang daar geen 100 procent helderheid over is kan er geen verkenner van D66 aan de slag. We zullen alles doen om dit te voorkomen", plaatste hij donderdagochtend vroeg op X.
Maar Wilders is al zo goed als zeker veroordeeld tot de oppositiebankjes. Veel partijen hebben de PVV uitgesloten, waardoor het voor onmogelijk is om een coalitie te vormen.
En dus ligt Rob Jetten op koers om de eerste premier van D66-huize te worden. Maar uit welke partijen zal het kabinet-Jetten bestaan?
Het is zeker dat het CDA na twee jaar oppositie weer zal gaan regeren. De partij boekt onder leiding van Henri Bontenbal een grote overwinning: de huidige vijf zetels worden er zo'n negentien.
Bontenbal en Jetten hadden deze campagne een andere toon, maar wel dezelfde boodschap: de bladzijde moest om. De twee leiders lieten elkaar in de vele debatten ook heel. En zelfs hun boektitels hoe het wél kan en het kan echt anders’ verschillen amper.
Jetten heeft het liefst VVD én GL-PvdA aan boord. In zijn overwinningsspeech riep hij "leiders in het midden" op de uitslag "te laten indalen" en "verantwoordelijkheid te nemen". JA21 werd niet genoemd.
Maar VVD-leider Dilan Yesilgöz ziet een samenwerking met GL-PvdA niet zitten. De partij werd nog nét niet zo hard uitgesloten als de PVV. Andersom is er ook weerstand bij de linkse partij om samen te werken met de VVD.
Yesilgöz' felbegeerde centrumrechtse kabinet met JA21 stuit dan weer op bezwaren bij D66. D66, CDA, VVD en JA21 hebben op basis van de prognose bovendien maar 75 zetels. Of de combinatie een stabiele meerderheid haalt is dus ook nog de vraag.
Jetten zal hopen op de steun van Bontenbal. De CDA-leider wilde de afgelopen weken geen kleur bekennen, maar benadrukte ontelbare keren dat Nederland een "stabiel" kabinet nodig heeft. Dat JA21een partij is zonder bestuurservaring zal voor Bontenbal meetellen.
Meer smaken voor een gewoon meerderheidskabinet zijn er in de praktijk niet. Of je moet heel veel kleine partijen aanhaken. Dus is het de vraag wie zijn poot het langst stijf houdt: Jetten of Yesilgöz.
In 2021 zagen we een soortgelijke situatie. VVD-leider Mark Rutte en D66-leider Sigrid Kaag kwamen toen als winnaars uit de bus. Het CDA sloot na een tijdje aan, maar de drie partijen kwamen nog zetels tekort.
D66 wilde er graag een linkse partij bij, maar CDA en VVD hielden hun blokkade tegen de "linkse wolk" vol. GroenLinks en PvdA waren toen nog niet gefuseerd maar hielden elkaar wel vast. Uiteindelijk bond Kaag in en kwam de ChristenUnie erbij.
Als Jetten dat nu niet wil laten gebeuren, moet de VVD, maar ook GL-PvdA, een draai maken. Dat zal veel vergen, vooral veel tijd, maar is niet ondenkbaar. Onder druk wordt alles in de politiek vloeibaar. En door het vertrek van Frans Timmermans is het misschien makkelijker om de deur naar GL-PvdA op een kiertje te zetten, want Yesilgöz en Timmermans lagen elkaar niet goed.
Een middenkabinet van D66, CDA, VVD en GL-PvdA kan als enige combinatie overigens ook rekenen op genoeg zetels in de Eerste Kamer. Dat is niet per se een voorwaarde, want kabinetten hebben daar de laatste jaren vaker niet dan wel een meerderheid. Maar het maakt een kabinet stabieler, en dat is de grote wens van Jetten en Bontenbal.
Source: Nu.nl algemeen