Een hoger salaris leidt onder vrouwen niet automatisch tot meer economische zelfstandigheid. En dat is kwalijk, denken experts. Wat betekent het om economisch zelfstandig te zijn? En vooral: hoe maak je daar goede afspraken over?
De termijnen economisch zelfstandig en financieel onafhankelijk worden vaak door elkaar gebruikt. Maar ze betekenen niet hetzelfde, zegt Danielle Selak, redacteur Geld bij WOMEN Inc., een belangenorganisatie die de positie van vrouwen verbetert. "Wij hanteren de definities van het CBS. Zij stellen dat je, om financieel onafhankelijk te zijn, ten minste 100 procent van het minimumloon moet verdienen."
Het minimumloon is een wettelijk afgesproken bedrag om werknemers te beschermen tegen te lage lonen. In 2023 bedroeg dat een brutobedrag van 1.934,40 per maand bij een volledig dienstverband. Bij economische zelfstandigheid gaat het erom dat het netto-inkomen boven de drempelwaarde van het inkomensminimum ligt. Dat is een bedrag waarvan de overheid vindt dat iemand daarmee nog net kan rondkomen. "Omdat dat heel laag ligt - ongeveer 1.295 per maand - gaan wij uit van financiële onafhankelijkheid", zegt Selak.
En dan het liefst van duurzame financiële onafhankelijkheid, vervolgt ze. "Wij denken dat het er niet alleen om gaat of je op dit moment financieel onafhankelijk bent, maar ook om hoe je dat in de toekomst blijft." Voor de goede orde: je bent financieel onafhankelijk als je voldoende financiële middelen hebt om jezelf en eventuele kinderen te onderhouden. Daar goede afspraken over maken met een eventuele partner gebeurt nog veel te weinig, ziet Selak.
"Wij adviseren uiteraard dat wel te doen", zegt Max Pijnenburg van het Nibud. Hij legt uit dat er verschillende manieren voor zijn. Het belangrijkste is duidelijk afspreken wat te doen als een van de partners meer verdient dan de ander. Denk daarbij vooral aan hoeveel ieder bijdraagt en hoe de lasten worden verdeeld. "En wat als je pas op latere leeftijd uit elkaar gaat en de een geen pensioen heeft opgebouwd, met alleen een AOW om op terug te vallen?" Hij raadt aan te kijken naar een samenlevingscontract.
Zo'n contract is er voor stellen die wel samen grote levensveranderende gebeurtenissen aangaan, zoals het kopen van een huis of het krijgen van kinderen, maar niet kiezen voor een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Als oprichter van de Scheidingsdeskundige ziet Jasper Horsthuis dat steeds vaker gebeuren. "In 1970 trouwden nog zo'n 123.000 stellen op een bevolking van 12 miljoen. In 2020 waren dat op een bevolking van 18 miljoen nog maar 75.000 koppels."
Een huwelijk brengt standaard bescherming mee voor de financieel zwakkere partner. En ook in een geregistreerd partnerschap is het makkelijker om daar afspraken over te maken. Als stellen daar niet voor gaan, is er het samenlevingscontract. "We zien dat er in eerste instantie weinig interesse vanuit stellen is om financiële zaken te bespreken, omdat zij ervan uitgaan dat het niet mis zal gaan", zegt Selak. Toch laat de praktijk iets anders zien; het scheidingspercentage ligt namelijk hoog.
"Hebben jullie samen net een kind gekregen of een huis gekocht, dan zit je vaak nog op een roze wolk. Het is lastig om dan te beginnen over 'wat als we uit elkaar gaan'", zegt Selak. Bij WOMEN Inc. zien ze dat de verschillen tussen mannen en vrouwen binnen een relatie nog steeds groot zijn. Zo is 41 procent van de vrouwen financieel afhankelijk van hun partner of de overheid. Ook door systemische drempels als de loonkloof is het nog te vaak de vrouw die minder gaat werken om zorgtaken op zich te nemen.
"Dat voelt misschien als de logische keuze, omdat zij minder verdient, maar daarbij wordt vaak geen rekening gehouden met langetermijnzaken als pensioen en doorgroeimogelijkheden", zegt Selak. Ze verwijst naar de WerkUrenBerekenaar van WOMEN Inc., het Nibud en Het Potentieel Pakken. Met deze online tool kun je uitrekenen wat het onder de streep oplevert als je meer of minder gaat werken. Deze tool neemt namelijk naast je salaris ook alle toeslagen, premies en heffingen mee.
Om ongelijkheid binnen relaties te verkleinen, lobbyt WOMEN Inc. voor gelijk ouderschapsverlof en gratis kinderopvang. Ze werkt ook samen met de Scheidingsdeskundige aan een verplicht financieel advies voor na het beëindigen van een relatie. Horsthuis tipt dat je in een samenlevingscontract kunt afspreken dat jullie allebei een deel van je salaris op de gezamenlijke rekening inleggen.
Op die manier creëer je een soort 'gemeenschap van goederen' en bouw je gezamenlijk vermogen op. Dat geldt ook voor je pensioen. Werk je minder, dan bouw je minder op. Maar om elkaar te beschermen, kun je ervoor kiezen het pensioen te delen tijdens jullie samenzijn. Zo houd je allebei evenveel over. Dat is wel zo redelijk, want ook de zorg voor de kinderen telt mee.
Hoe je het ook doet, het is belangrijk om erover te praten. Het risico op een scheiding is groot en de gevolgen zijn ingrijpend als er niets is vastgelegd. Een financieel adviseur kan het gesprek makkelijker beginnen, maar dat is niet nodig. Jullie kunnen het ook zelf doen: zet wat punten op papier, of mail of app het naar elkaar. Dat is juridisch net zo bindend als een opgesteld contract.
Tegelijkertijd geldt ook dat er vaak tegengestelde belangen zijn: "Een onafhankelijke expert kan juist ook dan uitkomst bieden", zegt Horsthuis.
Source: Nu.nl algemeen