NUjij'ers wezen dinsdag rond de Marco Borsato-rechtszaak volop naar het meisje en haar moeder, die volgens hen het misbruik in de hand zou hebben gewerkt. Waarom halen mensen soms zo graag de schuld bij vermeende daders vandaan? Dat is te verklaren, maar heel onwenselijk, zeggen experts tegen NU.nl.
Zulke zogeheten victimblaming gebeurt wanneer een slachtoffer verantwoordelijk wordt gehouden voor wat hem of haar is overkomen. Dit kan direct gebeuren, zoals: "Ze had ook geen kort rokje moeten dragen." Maar ook subtieler, zoals: "Waarom was dat meisje in haar eentje onderweg?"
Maar slachtoffers zijn nooit zelf verantwoordelijk voor het seksueel geweld en/of misbruik dat hen is overkomen, benadrukt Pauline Aarten tegenover NU.nl. Ze is programmamanager seksueel geweld bij Fonds Slachtofferhulp. De dader had simpelweg zijn (of haar) handen moeten thuishouden.
Victimblaming is volgens experts een zeer menselijk beschermingsmechanisme. "Als mens willen we graag geloven dat we seksueel geweld en misbruik zouden kunnen vermijden door bepaalde keuzes te maken. Het idee 'Mij zou dit nooit overkomen' helpt ons het onrecht te verklaren", zegt Aarten. Door te denken dat het slachtoffer iets anders had kunnen doen, houden we vast aan het gevoel dat we zelf invloed hebben op wat ons overkomt. Dat geeft een gevoel van veiligheid.
Hier speelt ons geloof in een rechtvaardige wereld een grote rol. "We willen geloven dat goede dingen goede mensen overkomen en slechte dingen slechte mensen treffen", zegt Aarten. Wanneer een onschuldig persoon iets naars overkomt, zoeken mensen verklaringen: ze had moeten oppassen, ze had niet zoveel moeten drinken of ze had geen uitdagende kleding moeten dragen.
Dat zagen we ook in de NUjij-reacties over de jonge vrouw die aangifte deed tegen Borsato. Ze zou te koop hebben gelopen met haar borsten en had volgens NU.nl-lezers beter op haar kleding moeten letten. Maar ook dat zijn absoluut geen redenen waarom iemand slachtoffer moet worden van seksueel misbruik.
Ook indirecte vormen van victimblaming komen voor. Hierbij wordt niet het slachtoffer verantwoordelijk gehouden, maar andere betrokkenen. Een voorbeeld hiervan is de moord op de zeventienjarige Lisa in Duivendrecht. Daarbij werden vragen over haar ouders gesteld, zoals: waarom laat je je dochter daar zo laat alleen fietsen? In de Borsato-zaak zou de moeder volgens de zanger bijvoorbeeld haar dochter hebben aangemoedigd haar borsten te laten zien. Aarten benadrukt dat ook dit een vorm van victimblaming is. Ook hier halen we de verantwoordelijkheid weg bij de dader.
De gevolgen van victimblaming zijn enorm, zegt Ellen de Ruiter van Centrum Seksueel Geweld. "Victimblaming is vaak schadelijker dan het misbruik of geweld zelf. Mensen die het slachtoffer zouden moeten steunen, zoals vrienden of familie, laten ook het slachtoffer in de steek." Dat versterkt het gevoel van eenzaamheid bij het slachtoffer, wat herstel nog moeilijker maakt.
Volgens De Ruiter voelen slachtoffers zich vaak al schuldig. Beschuldigende reacties, vooral van mensen die hen zouden moeten beschermen, versterken dat gevoel. "Victimblaming is als opnieuw verkrachten, maar dan door mensen die om je heen staan." Het werkt ook andersom: hoe meer steun een slachtoffer krijgt, hoe beter voor het herstel.
De schade beperkt zich niet tot het slachtoffer in de zaak zelf. Het heeft ook impact op slachtoffers die soortgelijke situaties hebben meegemaakt. "Tijdens grote zaken, zoals die van Borsato, zie je dat veel negatieve reacties in de media andere slachtoffers in de war brengen", legt De Ruiter uit. "Ze horen uitspraken zoals: 'Had zij hier niet ook een rol in?' en herkennen hierin de woorden van hun eigen dader. Dat doet enorm veel kwaad."
Source: Nu.nl algemeen