In deze rubriek schrijft politiek verslaggever Edo van der Goot wekelijks over wat hem opvalt in Den Haag. Deze week: het gebruik en de valkuil van krachttermen.
Waarom worden een paar oneliners en een korte aanvaring zo uitvergroot? Dat staat toch niet in verhouding tot het anderhalf durende RTL-debat van zondagavond, dat verder vrij rustig verliep? Als je daar in je verslag zo de nadruk op legt, is dat sensatie!
Naar aanleiding van dit artikel kreeg ik wat mailtjes met deze strekking. Misschien klopt dat ook wel. Bij debatten ben je nu eenmaal op zoek naar verschillen. Naar de momenten dat het schuurt. Dat schept duidelijkheid.
Dat weten politici natuurlijk ook. Zij zijn heel bewust op zoek naar krachttermen die blijven hangen om het punt te benadrukken. Zoals Frans Timmermans (GL-PvdA) dus deed met "jokken" richting Rob Jetten van D66.
In het kort: Timmermans verwijt Jetten dat zijn partij geen nieuwe medicijnen om bijvoorbeeld kanker te bestrijden wil toelaten in het basispakket. Een bezuinigingsmaatregel. Jetten weerspreekt dit.
Over zo'n woord is secuur nagedacht. "Jokken" lijkt onschuldig, maar het is best stevig. Je valt iemand persoonlijk aan. Je gaat niet in discussie over het onderwerp, maar je serveert iemand af. Want waarom zou je nog praten met iemand die de waarheid niet spreekt?
Tegelijkertijd gebruikt Timmermans niet de volwassen versie van jokken, namelijk liegen. Dat is harder en kan ook een definitief afscheid betekenen. Nu kun je zo'n opmerking met de mantel der liefde bedekken. Hoe kun je echt boos zijn op iemand die kindertaal gebruikt? Dan laat je jezelf ook wel kennen.
Krachttermen of opvallende bijvoeglijk naamwoorden trekken snel de aandacht. Dat weten politici ook. Ze maken er handig gebruik van. Kom met een lekker stevig woord en de kans is groot dat je het terugvindt in de kop.
Daar ben ik zelf natuurlijk ook weleens ingetrapt. Toen Mark Rutte als premier door de stikstofcrisis werd gedwongen de maximumsnelheid te verlagen, werd gesproken over een "rotmaatregel". Of toen oud-minister Eric Wiebes in het enquêteonderzoek naar het toeslagenschandaal sprak over een "gigantische sociale bom".
Hoewel ik sterk het vermoeden had dat deze woorden zorgvuldig waren uitgekozen, heb ik ze toch in de kop gezet. Je werkt soms onder de druk van snelheid en je wil nu eenmaal ook graag de aandacht van de lezers. Bovendien dekten deze woorden prima de lading.
Toch zit mij zoiets achteraf soms wel dwars. Vooral omdat Rutte later op zijn persconferentie sprak van "de grootste crisis" in zijn premierschap, toen negen jaar oud. De gasbevingen in Groningen en het debacle met de versterkingsoperatie lagen toen óók op zijn bordje. Hoe kon het terugschroeven van de snelheid nou erger zijn? Dat was een betere insteek voor mijn stuk geweest.
En bij het verhoor van Wiebes had toenmalig SP-Kamerlid Renske Leijten direct door wat Wiebes aan het doen was. "Die beeldspraak van de bom heeft u nu al zo vaak gebruikt dat het niet meer hoeft voor een quote in de krant."
Soms ontstaat iets spontaan. Kijk naar de campagne van 2023. Iedereen kan zich nog herinneren dat PVV-leider Geert Wilders tegen Timmermans zei: "Mevrouw heeft dat geld nu nodig!"
Die woorden kwamen keihard aan. Het ging over het verlagen van het eigen risico voor de chronisch zieke Cindy uit Zaandam, een Wilders-fan die de PVV'er toevallig hielp om Timmermans een verbale tik te geven. Toevallig, omdat deze Cindy eigenlijk een vraag stelde aan Pieter Omtzigt. Dat was ook zo afgesproken, alleen wurmde Timmermans zich in het gesprek.
Het was in dit geval niet helemaal eerlijk, want de GL-PvdA-leider wilde uitleggen hoe hij haar wilde helpen. Stap voor stap met een doorrekend plan. Maar Timmermans werd overschreeuwd door Wilders, die begon over zijn wachtgeld.
Politiek is een ideeënstrijd waarin het er best stevig aan toe mag gaan. Soms moet dat zelfs, want hoe zie je anders de verschillen? Timmermans wilde met "jokken" duidelijk maken dat GL-PvdA anders denkt over het beheersen van de zorgkosten dan D66. De rekenmeesters van het CPB geven hem bovendien gelijk.
Achter zo'n simpele krachtterm komt soms een inhoudelijke discussie tot bloei. Dat gebeurde nu ook. Na Timmermans' bescheiden aanval werden massaal passages uit de CPB-doorrekeningen gedeeld. Er wordt inmiddels overal uitgelegd hoe het zit met het wel of niet "bevriezen" van het basispakket. Mooi toch?
Dat was niet het geval met Cindy uit Zaandam. Soms draait een opmerking simpelweg om effectbejag ten koste van iemand anders. De ene krachtterm is de andere niet.
Jetten bij de prijsuitreiking voor de Betrouwbaarste Stem:
"We praten natuurlijk de hele dag. Of ouwehoeren de hele dag, net wat je wil."
"Daardoor kreeg ik 's avonds last van m'n keel. Daarom heb ik ademhalingsoefeningen gedaan, zodat je je stem minder beschadigd bij al die debatten."
Tweede RTL-debat:
Vraag: Meneer Eerdmans, misschien kunt u wat oneliners van Wilders lenen. Want die van u is het.... even kijken... Wat is het nou?"
Eerdmans: "Nee heb je, JA21 kun je krijgen."
Is dat een goeie?
Eerdmans: "Vind ik wel."
Wat viel jou op in de politiek deze week? Heb je suggesties voor Gehoord in de campagne? Laat het hieronder achter, of mail naar edo@nu.nl.
Source: Nu.nl algemeen