Voor de grens van Gaza van Rafah staan vele tientallen vrachtwagens met voedsel te wachten op doorgang
Een week na het bestand houdt Israël de broodnodige hulp nog tegen
Ondertussen probeert Hamas met harde hand zijn macht te herstellen
Kunnen de Gazanen hun ‘normale’ leven weer oppakken?
Door Thom Canters
Nu de wapens voorlopig zwijgen, keert het leven voorzichtig weer terug in Gaza. De succesvolle uitruil van de Israëlische en Palestijnse gevangenen moet de eerste stap zijn richting vrede in het gebied. Maar de littekens zijn nog duidelijk zichtbaar. ‘Onze herinneringen zijn weggevaagd.’
Een week na het ingaan van het staakt-het-vuren bereikt steeds meer humanitaire hulp de noodlijdende Palestijnen in Gaza. Trucks met rijst, bloem, medicijnen en gas om mee te koken zijn het gebied binnengereden. Hongerige inwoners komen in groten getale af op vrachtwagens die tussen verwoeste gebouwen geparkeerd staan. In delen van Gaza werd afgelopen zomer een hongersnood vastgesteld.
Internationale hulporganisaties waarschuwen dat het bij lange na niet genoeg is. Het plan van de Amerikaanse president Donald Trump voorziet dagelijks in zeshonderd trucks met hulpgoederen, maar Israël laat slechts de helft toe. De belangrijke grensovergang tussen Gaza en Egypte, bij het zuidelijke Rafah, is niet geopend voor hulp. Dat gebeurt volgens de Israëlische buitenlandminister Gideon Sa’ar ‘waarschijnlijk’ zondag.
Volgens Israël komt Hamas zijn deel van de afspraken niet na, omdat het niet alle lichamen van omgekomen gijzelaars heeft teruggegeven. Op zijn beurt stelt Hamas dat het meer tijd en middelen nodig heeft om alle stoffelijke resten te vinden en onder het puin vandaan te halen. Turkije zal daarbij helpen.
Tom Fletcher, de noodhulpcoördinator van de Verenigde Naties, heeft opgeroepen ‘alle grensovergangen te openen, zodat we de hulp massaal kunnen opschalen en elke week duizenden vrachtwagens Gaza kunnen binnenbrengen’.
Aan de grenzen van Gaza staat 190 duizend ton aan hulp te wachten, zei hij woensdag. Beelden van de Egyptische zijde van de grensovergang bij Rafah tonen tientallen vrachtwagens die wachten tot ze toestemming krijgen Gaza binnen te gaan.
De grensovergangen zijn niet het enige probleem. Door de grootschalige verwoesting van Gaza zijn delen van het gebied moeilijk te bereiken voor vrachtwagens. ‘We zullen moeten zorgen dat we iedereen kunnen voorzien van hulp’, stelde Katy Crosby van hulporganisatie Mercy Corps tegenover The Guardian. ‘Als we daar niets aan veranderen, zal de status quo niet wijzigen. De plunderingen zullen niet afnemen en mensen zullen moeten blijven rondzwerven op zoek naar hulp.’
Nu er nauwelijks nog Israëlische luchtaanvallen plaatsvinden, zijn honderdduizenden ontheemden teruggekeerd naar hun woonplaatsen, of wat daar na twee jaar oorlog van over is. Bepakt met de spaarzame spullen die ze bezitten, waaronder matrassen en dekens, zijn veel Palestijnen van het zuiden van Gaza naar het noorden getrokken. Dat was voor het ingaan van het staakt-het-vuren het toneel van een grootschalig Israëlisch offensief. Omringd door brokstukken proberen mensen hun leven op te pakken.
Mohammed Zaqou keerde op dinsdag terug naar Gaza-Stad, nadat hij tijdens de oorlog was uitgeweken naar Deir al-Balah. ‘We hoopten eindelijk onderdak te kunnen zoeken in ons huis, maar het was compleet verwoest’, vertelde hij aan de Amerikaanse omroep PBS News, terwijl hij keek of hij kleren onder het puin vandaan kon halen. ‘Onze herinneringen zijn weggevaagd. Al onze dromen zijn vervlogen. Onze kindertijd is verloren gegaan.’
Uit satellietdata blijkt volgens onderzoekers van de Amerikaanse Oregon State University dat in Gaza-Stad zo’n driekwart van de gebouwen grotendeels beschadigd of volledig vernietigd is. Voor heel het gebied ligt het percentage op zo’n 60 procent. Er is aan puin een geschat equivalent van 25 Eiffeltorens. Daar liggen bovendien duizenden lichamen onder begraven.
Met het vertrek van Israëlische troepen uit belangrijke stedelijke gebieden als Gaza-Stad en Khan Younis voelt Hamas zich vrij om openlijk de straat op te gaan. Strijders van de beweging, veelal gehuld in maskers, zijn te zien op plekken waar eten en drinken wordt verkocht. Politieagenten van de beweging zijn de straat opgestuurd om het verkeer in goede banen te leiden.
Onder de noemer van het bewaken van de publieke orde heeft Hamas gezworen achter elke ‘criminele bende’ aan te gaan die de ‘vrede’ bedreigt. Volgens bronnen van de BBC heeft de beweging daarvoor zevenduizend leden van veiligheidsdiensten gemobiliseerd.
Na het ingaan van het staakt-het-vuren is het tot meerdere schietpartijen gekomen met bendes die volgens Hamas hebben gecollaboreerd met Israël. Zo werd Gaza-Stad zaterdag het toneel van felle vuurgevechten tussen Hamas en de zogenoemde Dughmush-clan. Honderden Hamas-strijders bestormden een gebouw waar clanleden zich ophielden. ‘Deze keer vluchtten mensen niet voor Israëlische aanvallen’, vertelde een getuige aan de BBC. ‘Ze renden weg voor hun eigen mensen.’
Op maandag doken beelden op van een publieke executie van acht geblinddoekte mannen in Gaza-Stad door gemaskerde schutters, van wie sommige de groene Hamas-hoofdbanden droegen.
Een deel van de slachtoffers behoorde tot de Dughmush-clan, bevestigde familielid Nizar tegenover The New York Times. Berichten over executies hebben de afgelopen tijd de ronde gedaan. Ze zijn bedoeld als ‘boodschap’ tegen de bende van Yasser Abu Shabab.
Zijn groep, die actief is rond Rafah, geniet steun van Israël: het maakt deel uit van de verdeel-en-heersstrategie van Netanyahu. Uit onderzoek van Sky News is gebleken dat de militie voedselhulp krijgt van de door Israël gesteunde hulporganisatie Gaza Humanitarian Foundation.
President Trump zei aanvankelijk dat hij Hamas, dat zich volgens zijn plan moet ontwapenen, voor een ‘bepaalde periode’ toestemming had gegeven ‘om een paar bendes uit te schakelen’. Donderdag waarschuwde hij echter ‘geen andere keus te hebben dan ze te doden’ als de militante beweging zelf Palestijnen blijft vermoorden.
Tussen alle verwoesting proberen Palestijnen hun gewone leven op te pikken. In het centraal gelegen Deir al-Balah is de situatie volgens de 36-jarige Najla Jundiya afgelopen week enigszins verbeterd. ‘Op de markten kunnen we weer groenten en fruit kopen’, vertelde ze aan The Guardian.
Ook verschillende bakkerijen hebben hun deuren geopend. Jundiya: ‘Onze belangrijkste behoefte, nu de winter eraan komt, zijn tenten en kleren om ons te beschermen tegen de kou.’
Zelfs als het staakt-het-vuren standhoudt, zal de wederopbouw van Gaza jaren duren. Er is grofweg 70 miljard dollar nodig. Sommige inwoners hebben besloten niet te wachten tot Trumps ‘panel van experts’ aan de slag gaat om Gaza om te toveren tot een ‘bloeiende’ metropool. Op beelden is te zien dat bulldozers zijn begonnen met het ruimen van puin. Van de stenen die bruikbaar zijn worden de eerste nieuwe huizen gebouwd.
In moskeeën is zonder de constante dreiging van luchtaanvallen weer gelegenheid om te bidden. In de Faruk-moskee, in het centraal gelegen Nuseirat, kwamen bij het ingaan van het staakt-het-vuren honderden gelovigen samen. Het gebouw is tijdens de oorlog beschadigd geraakt door Israëlische bombardementen.
Dat lot is de Al-Tawhid-moskee in het vluchtelingenkamp Al-Shati bespaard gebleven, tot grote blijdschap van bezoekers die aanwezig waren bij de heropening. Een gelovige zei tegen Al Jazeera: ‘We danken Allah voor het beëindigen van deze oorlog, het laten terugkeren van mensen naar hun huizen en het hervatten van het dagelijkse leven in Gaza.’
Tekst Thom Canters
Beeldredactie Gabriel Eisenmeier
Eindredactie Mark van Driel
Productie Monique Wijnans, Xander van Uffelen
Vormgeving Titus Knegtel
Fotocredits AFP, Anadolu via Getty Images, EPA en Reuters
Tranen in Gaza: ditmaal van blijdschap en opluchting. Het nieuws dat Hamas en Israël het eens zijn over een wapenstilstand wordt met gejuich ontvangen, maar er is ook scepsis. Tot nu toe hield geen enkel staakt-het-vuren stand. Een overzicht van de gebeurtenissen van de afgelopen twee jaar.
Sinds 7 oktober 2023 is er wereldwijd elke dag minstens één Gaza-protest geweest. Alleen al afgelopen weekeinde vonden in Amsterdam, Barcelona, Rome, Dublin, Istanbul en vele andere steden demonstraties plaats.
Artsen zagen in Gaza een verontrustend patroon: kinderen met een enkele schotwond in hoofd of borst, een teken dat er gericht op ze is geschoten. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant, die sprak met de artsen die behoren tot de laatste internationale ooggetuigen.
Source: Volkskrant